Chuẩn hóa đội ngũ người dạy nghề trong dự thảo Thông tư mới

Việc xây dựng Thông tư nhằm cụ thể hóa quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) năm 2025 về tiêu chuẩn người dạy nghề, đồng thời triển khai các chủ trương của Đảng về đổi mới, phát triển giáo dục nghề nghiệp theo hướng tăng cường liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp, thu hút nguồn nhân lực có kỹ năng nghề cao, chuyên gia, người lao động lành nghề tham gia giảng dạy, hướng dẫn thực hành.

Dự thảo Thông tư được xây dựng theo hướng chuyển từ tiếp cận quản lý chủ yếu dựa trên văn bằng, chứng chỉ sang tiếp cận dựa trên năng lực thực tế của người dạy nghề, bao gồm năng lực thực hành nghề và năng lực sư phạm, gắn với nhiệm vụ giảng dạy cụ thể và trình độ đào tạo.

Theo quy định tại dự thảo Thông tư, về tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp, người dạy nghề phải có phẩm chất đạo đức tốt, ý thức trách nhiệm, tuân thủ chuẩn mực nghề nghiệp; tôn trọng, đối xử công bằng, đánh giá khách quan đối với người học; tuân thủ quy định của pháp luật, nội quy, quy chế của cơ sở giáo dục nghề nghiệp và đơn vị phối hợp; bảo đảm yêu cầu về an toàn, vệ sinh lao động, đồng thời tuân thủ quy định về bảo mật công nghệ, quy trình sản xuất và bí mật kinh doanh trong quá trình giảng dạy, hướng dẫn thực hành.

Việc nhấn mạnh chuẩn mực đạo đức không chỉ nhằm bảo đảm môi trường giáo dục lành mạnh mà còn phản ánh đặc thù của giáo dục nghề nghiệp – nơi gắn liền với sản xuất, công nghệ và bí mật kinh doanh. Đây là bước đi cần thiết để xây dựng niềm tin của người học và doanh nghiệp đối với hệ thống đào tạo nghề.

Về tiêu chuẩn trình độ đào tạo và năng lực thực hành nghề, người dạy nghề giảng dạy lí thuyết phải đạt trình độ chuẩn theo quy định đối với giáo viên, giảng viên. Người dạy nghề giảng dạy, hướng dẫn thực hành phải có trình độ đào tạo hoặc chứng chỉ, chứng nhận phù hợp hoặc có năng lực thực hành nghề tương ứng với trình độ giảng dạy. Sự kết hợp giữa kiến thức và năng lực thực hành sẽ giúp rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường lao động.

Cụ thể, đối với trình độ cao đẳng, người dạy nghề phải có năng lực thực hiện thành thạo các công việc, quy trình kỹ thuật phức tạp, có khả năng phân tích, xử lý tình huống kỹ thuật, hướng dẫn và giám sát quá trình thực hành, cập nhật và ứng dụng công nghệ mới; đối với trình độ trung cấp, phải thực hiện thành thạo các công việc chính, xử lý các tình huống kỹ thuật thông thường và hướng dẫn người học bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, an toàn lao động; đối với chương trình giáo dục trung học nghề, phải thực hiện được các công việc cơ bản và một số công việc có yêu cầu kĩ thuật, hướng dẫn người học đúng quy trình; đối với trình độ sơ cấp, phải thực hiện được các công việc đơn giản theo quy trình hướng dẫn và bảo đảm an toàn lao động.

Việc phân tầng năng lực theo từng cấp trình độ giúp chuẩn hóa yêu cầu đầu vào của đội ngũ giảng dạy, đồng thời tạo cơ sở để đánh giá, tuyển dụng và bồi dưỡng phù hợp. Đây cũng là cách tiếp cận linh hoạt, phản ánh đúng đặc điểm đa dạng của hệ thống giáo dục nghề nghiệp.

Về tiêu chuẩn năng lực sư phạm, người dạy nghề phải có văn bằng, chứng chỉ theo quy định hoặc có năng lực sư phạm tương ứng với trình độ tham gia giảng dạy. Theo đó, đối với trình độ cao đẳng, phải có khả năng thiết kế, tổ chức, quản lý quá trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực, xây dựng kế hoạch giảng dạy, đánh giá theo chuẩn đầu ra, ứng dụng công nghệ và tham gia phát triển chương trình, tài liệu; đối với trình độ trung cấp, phải có khả năng tổ chức dạy học tích hợp, hướng dẫn người học giải quyết tình huống nghề nghiệp và đánh giá kết quả học tập; đối với chương trình giáo dục trung học nghề, phải có khả năng thiết kế, tổ chức hoạt động dạy học, hướng dẫn thực hành và đánh giá kết quả học tập; đối với trình độ sơ cấp, phải tổ chức hướng dẫn các thao tác, kĩ năng cơ bản và đánh giá theo yêu cầu chương trình.

Dự thảo Thông tư quy định việc đánh giá và công nhận năng lực thực hành nghề, năng lực sư phạm thông qua Hội đồng đánh giá do cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp thành lập. Dự thảo cũng quy định trách nhiệm của cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp trong việc tổ chức đánh giá, công nhận năng lực; chịu trách nhiệm về kết quả đánh giá; xây dựng và triển khai kế hoạch bồi dưỡng, nâng cao năng lực; công khai danh sách người dạy nghề đủ điều kiện; quản lý, lưu trữ hồ sơ và dữ liệu; bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dạy nghề. Cơ chế này góp phần nâng cao tính tự chủ đi đôi với trách nhiệm giải trình của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Khi quy trình đánh giá được công khai, minh bạch, chất lượng đội ngũ sẽ được kiểm soát tốt hơn, tạo động lực cải thiện năng lực liên tục cho người dạy nghề.