Yêu cầu đặt ra từ thực tiễn quản lý đội ngũ giảng viên
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, thực tiễn hoạt động đào tạo cho thấy đội ngũ giảng viên giữ vai trò then chốt trong bảo đảm chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và cơ sở giáo dục đại học.
Trong đó, giảng viên thỉnh giảng có đóng góp quan trọng trong việc bổ sung nguồn nhân lực giảng dạy, đặc biệt ở các ngành, lĩnh vực đặc thù; các học phần chuyên sâu; nội dung cập nhật kiến thức thực tiễn, công nghệ mới hoặc gắn với yêu cầu thị trường lao động. Việc sử dụng giảng viên thỉnh giảng giúp tăng tính linh hoạt trong tổ chức đào tạo, tận dụng được kinh nghiệm chuyên môn, năng lực nghiên cứu, quản lý và thực tiễn nghề nghiệp của các chuyên gia, nhà khoa học đang công tác tại các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp hoặc cơ sở giáo dục khác.
Tuy nhiên, do đặc thù làm việc theo hợp đồng ngắn hạn, theo học phần hoặc theo thời vụ, đội ngũ giảng viên thỉnh giảng có mức độ gắn bó hạn chế với cơ sở giáo dục. Thực tế cho thấy giảng viên thỉnh giảng thường không tham gia đầy đủ, thường xuyên vào các hoạt động ổn định, lâu dài như xây dựng chương trình đào tạo, phát triển học liệu, nghiên cứu khoa học, bảo đảm chất lượng, kiểm định giáo dục và quản lý học thuật.
Sự phụ thuộc lớn vào giảng viên thỉnh giảng có thể dẫn đến biến động nhân sự giảng dạy giữa các học kỳ, năm học; khó bảo đảm tính liên tục, nhất quán trong tổ chức đào tạo và theo dõi, đánh giá kết quả học tập của người học.
Bên cạnh đó, tính không ổn định của đội ngũ này còn thể hiện ở việc khó kiểm soát khối lượng công việc, thời gian giảng dạy, trách nhiệm pháp lý và nghĩa vụ chuyên môn. Điều này đặt ra thách thức đối với cơ sở giáo dục trong việc đáp ứng các yêu cầu về điều kiện bảo đảm chất lượng, xác định đội ngũ giảng viên chủ chốt cũng như trong công tác kiểm tra, giám sát và giải trình theo quy định của pháp luật.
Do đó, trong thực tiễn quản lý, giảng viên thỉnh giảng được xác định là lực lượng bổ trợ, hỗ trợ và tăng cường cho đội ngũ giảng viên cơ hữu, nhưng không thể thay thế vai trò nòng cốt, ổn định và lâu dài của đội ngũ giảng viên cơ hữu trong bảo đảm chất lượng và phát triển bền vững của cơ sở giáo dục đại học.
Đối với giảng viên đồng cơ hữu, mục tiêu là xây dựng đội ngũ thường xuyên tham gia xây dựng và triển khai chương trình đào tạo, hướng dẫn người học, thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học cũng như tham gia công tác quản lý, bảo đảm chất lượng và kiểm định giáo dục.
Hiện nay, chưa có văn bản quy định cụ thể về tiêu chuẩn, việc sử dụng, quản lý và chính sách đối với giảng viên đồng cơ hữu tại các cơ sở giáo dục khác nhau, dẫn đến khó khăn trong xác định trách nhiệm pháp lý, phân bổ thời gian làm việc, khối lượng giảng dạy, nghĩa vụ nghiên cứu khoa học và tính toán điều kiện bảo đảm chất lượng theo quy định.
Việc làm rõ tư cách giảng viên đồng cơ hữu tại một cơ sở giáo dục trong một thời điểm là cần thiết nhằm bảo đảm tính ổn định của đội ngũ, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho công tác kiểm tra, giám sát và xử lý trách nhiệm khi có vi phạm.
Vì vậy, việc quy định cụ thể về giảng viên đồng cơ hữu xuất phát từ yêu cầu thực tiễn quản lý, bảo đảm chất lượng đào tạo và phù hợp với xu hướng hoàn thiện khung pháp lý giáo dục đại học hiện nay.
Nguyên tắc xác định và quyền của giảng viên đồng cơ hữu
Dự thảo nêu rõ, giảng viên đồng cơ hữu được tính là giảng viên cơ hữu của cơ sở giáo dục nơi ký hợp đồng để phục vụ công tác kiểm định chất lượng, bảo đảm điều kiện mở ngành và tổ chức đào tạo theo quy định của pháp luật.
Mỗi viên chức chỉ được là giảng viên đồng cơ hữu của một cơ sở giáo dục tại cùng một thời điểm. Việc quản lý, đánh giá, khen thưởng, kỷ luật đối với giảng viên đồng cơ hữu phải có sự phối hợp bằng văn bản giữa cơ sở giáo dục và đơn vị quản lý trực tiếp viên chức, bảo đảm không làm gián đoạn, trùng lặp hoặc mâu thuẫn trong thực hiện chế độ, chính sách.
Theo dự thảo, giảng viên đồng cơ hữu được giảng dạy phù hợp chuyên môn đào tạo; chủ động phân phối thời lượng, sắp xếp nội dung chương trình; được nghiên cứu khoa học, chuyển giao sản phẩm nghiên cứu và hưởng các chính sách ưu đãi trong hoạt động nghiên cứu theo quy định. Đồng thời, được tôn trọng, bảo vệ uy tín, danh dự, nhân phẩm và đối xử bình đẳng trong hoạt động nghề nghiệp.
Ngoài ra, giảng viên đồng cơ hữu được xem xét đưa vào quy hoạch, bổ nhiệm chức danh lãnh đạo, quản lý tại cơ sở giáo dục; được xem xét bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư khi đáp ứng đủ tiêu chuẩn theo quy định.
Quy định về chế độ làm việc và chính sách phụ cấp ưu đãi theo nghề
Về chế độ làm việc, dự thảo quy định định mức giờ chuẩn giảng dạy của giảng viên đồng cơ hữu phải đảm bảo tối thiểu 25% và không quá 50% định mức theo quy định về chế độ làm việc của vị trí việc làm tương ứng với chức danh giảng viên được bố trí.
Thủ trưởng cơ sở giáo dục căn cứ mục tiêu, chiến lược phát triển; đặc thù môn học, ngành học; điều kiện cụ thể của đơn vị và điều kiện làm việc của giảng viên đồng cơ hữu để quyết định thời gian làm việc, định mức giờ chuẩn giảng dạy trong một năm học; đồng thời quy định việc quy đổi nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và các hoạt động chuyên môn khác ra giờ chuẩn cho phù hợp.
Giảng viên đồng cơ hữu dạy vượt số giờ định mức thì được trả tiền lương dạy thêm giờ theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Giảng viên đồng cơ hữu được hưởng phụ cấp ưu đãi theo nghề, mức phụ cấp ưu đãi được tính dựa trên tổng số giờ giảng dạy tại cơ sở giáo dục, bảo đảm phù hợp với khối lượng công việc thực tế và quy định hiện hành.
Có thể thấy, việc ban hành dự thảo Nghị định quy định về giảng viên đồng cơ hữu không chỉ nhằm giải quyết những vướng mắc trước mắt trong quản lý nhân sự giảng dạy, mà còn hướng tới xây dựng cơ chế pháp lý rõ ràng, minh bạch và ổn định cho đội ngũ này trong dài hạn.
Trong bối cảnh các cơ sở giáo dục đang đẩy mạnh tự chủ, mở rộng ngành nghề đào tạo và tăng cường kiểm định chất lượng, yêu cầu về một đội ngũ giảng viên ổn định, có trách nhiệm gắn bó và tham gia đầy đủ vào các hoạt động học thuật ngày càng trở nên cấp thiết. Việc xác lập tư cách pháp lý, chế độ làm việc và chính sách phụ cấp đối với giảng viên đồng cơ hữu sẽ góp phần giảm sự phụ thuộc vào nguồn nhân lực mang tính thời vụ, đồng thời nâng cao trách nhiệm và mức độ cam kết của giảng viên đối với cơ sở giáo dục.
Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tiễn hiệu quả, cùng với quy định về phụ cấp và định mức giờ giảng, cần bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ sở giáo dục và đơn vị quản lý viên chức; đồng thời có cơ chế giám sát, đánh giá minh bạch nhằm tránh hình thức hóa danh nghĩa “đồng cơ hữu”; góp phần củng cố nền tảng đội ngũ giảng viên, nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng yêu cầu phát triển của giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp trong giai đoạn mới.
