Định hướng trường vào nhóm trường đại học hàng đầu châu Á
Theo đề nghị của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định số 966/QĐ-TTg ngày 29/5/2026 phê duyệt Đề án phát triển một số cơ sở giáo dục đại học lớn ở vùng Đông Nam Bộ theo hướng đạt trình độ tiên tiến của nhóm các cơ sở giáo dục đại học hàng đầu trong khu vực châu Á.
Đề án được ban hành nhằm cụ thể hóa các chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước về phát triển giáo dục đại học, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát huy vai trò của giáo dục đại học trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển đất nước.
Mục tiêu chung của Đề án là phát triển Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh, Trường Đại học Việt Đức, cùng với Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, thành những trung tâm đào tạo nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ hàng đầu khu vực châu Á; là động lực phát triển giáo dục đại học và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế của Thành phố Hồ Chí Minh và vùng Đông Nam Bộ.
Đề án xác định, đến năm 2030, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh duy trì vị trí trong nhóm 150 cơ sở giáo dục đại học hàng đầu châu Á về kinh doanh và quản lý theo các bảng xếp hạng đại học quốc tế uy tín. Trường Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh đáp ứng các tiêu chí, tiêu chuẩn của nhóm 150 cơ sở giáo dục đại học uy tín hàng đầu châu Á trong lĩnh vực khoa học sức khỏe. Trường Đại học Việt Đức phát triển theo mô hình đại học nghiên cứu, có chất lượng đào tạo và nghiên cứu xuất sắc, hệ thống quản trị hiện đại theo mô hình đại học nghiên cứu hàng đầu của Cộng hòa Liên bang Đức.
Đề án đồng thời đặt ra các mục tiêu cụ thể về quy mô đào tạo nhân lực chất lượng cao; phát triển đội ngũ giảng viên, nhà khoa học; nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học, công bố quốc tế; phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh; thu hút sinh viên quốc tế; mở rộng hợp tác quốc tế; nâng cao tỷ lệ chương trình đào tạo đạt chuẩn kiểm định khu vực và quốc tế.
Đến năm 2035, ba cơ sở giáo dục đại học trong Đề án trở thành những cơ sở giáo dục đại học công lập trọng điểm của vùng Đông Nam Bộ và cả nước, có hạ tầng kỹ thuật và cơ sở vật chất hiện đại, đạt tiêu chuẩn khu vực, duy trì vị thế thuộc nhóm trường hàng đầu châu Á trong những ngành, lĩnh vực thế mạnh.
Định hướng đến năm 2050, các cơ sở giáo dục đại học này, cùng với Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, duy trì chất lượng đào tạo, nghiên cứu và quản trị thuộc nhóm 100 cơ sở giáo dục đại học hàng đầu châu Á; giữ vai trò nòng cốt trong đào tạo, nghiên cứu khoa học, phát triển và chuyển giao công nghệ ở những lĩnh vực có khả năng cạnh tranh ở tầm khu vực.
Đại học cần trở thành trung tâm nghiên cứu và đổi mới sáng tạo
Kinh nghiệm từ những đại học hàng đầu châu Á như National University of Singapore, Nanyang Technological University, Tsinghua University hay The University of Tokyo cho thấy muốn phát triển cần đẩy mạnh năng lực nghiên cứu. Các trường này sở hữu hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại, đội ngũ giáo sư hàng đầu, công bố khoa học có ảnh hưởng quốc tế và đặc biệt là khả năng chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp.
Đây cũng là hướng đi mà giáo dục đại học Việt Nam đang định hướng phát triển. Trong nhiều năm qua, một số đại học lớn đã có bước tiến đáng kể trên các bảng xếp hạng quốc tế. Tuy nhiên, phần lớn thành tích vẫn tập trung ở một số cơ sở như các đại học quốc gia hay một số trường kỹ thuật lớn. Khoảng cách giữa nhóm dẫn đầu với phần còn lại của hệ thống vẫn khá lớn. Bởi vậy, việc lựa chọn những cơ sở giáo dục đại học có tiềm năng để đầu tư trọng điểm mang ý nghĩa rất quan trọng. Thay vì dàn trải nguồn lực, Việt Nam đang hướng tới mô hình tập trung đầu tư cho các đại học trọng điểm trong hệ thống giáo dục đại học.
Điều này tương tự cách nhiều quốc gia đã thực hiện. Hàn Quốc từng có các chương trình BK21 nhằm tập trung đầu tư cho các nhóm nghiên cứu xuất sắc. Trung Quốc triển khai các dự án 211, 985 và sau này là “Double First-Class” để xây dựng các đại học đẳng cấp thế giới. Chính sự đầu tư có trọng tâm đã tạo nên những bước nhảy vọt về năng lực nghiên cứu và vị thế quốc tế.
Với Việt Nam, đây cũng là thời điểm thích hợp để hình thành những đại học nghiên cứu thực thụ, có khả năng cạnh tranh ở khu vực. Để thực hiện các mục tiêu trên, Đề án tập trung triển khai đồng bộ các nhóm nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm. Trong đó, ưu tiên hiện đại hóa hạ tầng kỹ thuật và cơ sở vật chất; mở rộng không gian phát triển của các cơ sở giáo dục đại học; đầu tư các trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm chuyên sâu và hạ tầng số phục vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo.
Đề án cũng chú trọng xây dựng đội ngũ quản lý, giảng viên và nhà khoa học có năng lực hội nhập quốc tế; thu hút chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước; phát triển đội ngũ nghiên cứu trẻ và các nhóm nghiên cứu mạnh trong các lĩnh vực trọng điểm. Cùng với đó là đổi mới chương trình đào tạo theo chuẩn quốc tế; đẩy mạnh quốc tế hóa giáo dục đại học; phát triển các chương trình đào tạo chất lượng cao, đào tạo tài năng; tăng cường liên kết đào tạo, nghiên cứu khoa học và trao đổi học thuật với các cơ sở giáo dục đại học uy tín trên thế giới.
Đề án cũng nhấn mạnh nhiệm vụ nâng cao năng lực nghiên cứu, công bố quốc tế, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu; tăng cường hợp tác giữa nhà trường với doanh nghiệp nhằm gắn đào tạo, nghiên cứu với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và thị trường lao động.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng dựa trên tri thức, khoa học công nghệ và năng lực đổi mới sáng tạo, việc phát triển các cơ sở giáo dục đại học trọng điểm theo chuẩn khu vực và quốc tế không chỉ nhằm nâng cao vị thế của từng trường mà còn góp phần nâng tầm năng lực cạnh tranh quốc gia. Đề án phát triển các trường đại học lớn ở vùng Đông Nam Bộ cho thấy tư duy đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, hướng tới hình thành những trung tâm đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo đủ sức dẫn dắt hệ thống giáo dục đại học Việt Nam trong giai đoạn mới.
Tuy nhiên, để hiện thực mục tiêu lọt vào nhóm các trường đại học hàng đầu châu Á không thể chỉ dựa vào nguồn lực đầu tư hay các chỉ tiêu xếp hạng. Điều quan trọng hơn là tạo dựng được môi trường học thuật thực sự năng động, cơ chế tự chủ hiệu quả, khả năng thu hút và trọng dụng nhân tài, cũng như hệ sinh thái gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường, doanh nghiệp và các trung tâm nghiên cứu. Khi đó, các trường đại học không chỉ là nơi đào tạo nhân lực mà còn trở thành nơi sản sinh tri thức mới, công nghệ mới và những giải pháp cho các bài toán phát triển của đất nước.
