Hà Nội đang lấy ý kiến về Dự thảo Nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ đào tạo nghiên cứu sinh nhằm đào tạo khoảng 1.000 tiến sĩ trong giai đoạn 2026-2030. Tổng kinh phí dự kiến hơn 300 tỷ đồng từ ngân sách thành phố.
Theo Dự thảo, nghiên cứu sinh được hỗ trợ sinh hoạt phí 15 triệu đồng/tháng trong thời gian đào tạo trong nước; được hỗ trợ kinh phí công bố quốc tế, tham dự hội thảo khoa học, thực tập ở nước ngoài. Những đề tài gắn trực tiếp với các “bài toán lớn” của Thủ đô như quy hoạch đô thị, giao thông, môi trường, chuyển đổi số, quản trị đô thị thông minh… sẽ được ưu tiên. Đây là cách tiếp cận chủ động, thay vì trông chờ nguồn nhân lực được đào tạo một cách tự phát.
Chính sách địa phương trong dòng chảy chiến lược quốc gia
Đề án của Hà Nội nằm trong tổng thể những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, xác định giáo dục là một trong những trụ cột quyết định tương lai quốc gia. Nghị quyết nhấn mạnh:
Ưu tiên đầu tư cho giáo dục đại học và nghiên cứu khoa học;
Phát triển các trung tâm đào tạo, nghiên cứu chất lượng cao;
Tạo môi trường học thuật tự chủ, sáng tạo và hội nhập quốc tế.
Song song với đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về đội ngũ nhân lực tinh hoa.
Trong bối cảnh ấy, chính sách đào tạo nguồn lực tinh hoa của Hà Nội có thể xem là bước cụ thể hóa tinh thần các nghị quyết ở cấp địa phương - nơi trực tiếp “đặt hàng” và sử dụng nguồn lực trí tuệ.
Là một trong những chuyên gia tham gia xây dựng chính sách, theo Giáo sư Vũ Minh Giang - Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết nguyên lý cốt lõi trong đào tạo nhân tài là không thể đại trà hóa: “Nhân tài luôn là thiểu số. Không thể áp dụng giáo dục đồng loạt rồi kỳ vọng tất cả đều xuất sắc.”
Quan điểm này đặc biệt quan trọng khi đặt trong mục tiêu đào tạo 1.000 tiến sĩ. Nếu chỉ chạy theo số lượng, chính sách dễ rơi vào tư duy thành tích. Nhưng nếu đi kèm cơ chế tuyển chọn nghiêm túc, cá nhân hóa đào tạo và gắn với nhu cầu thực tiễn, đây có thể là cú hích chiến lược cho giáo dục đại học.
Cá nhân hóa ở đây không chỉ là lựa chọn đề tài phù hợp, mà còn là tạo điều kiện để mỗi nghiên cứu sinh phát triển theo thế mạnh riêng, được dẫn dắt bởi những nhà khoa học đầu ngành và có môi trường học thuật chuẩn mực.
Chú trọng sử dụng nhân tài
Giáo sư Vũ Minh Giang nhấn mạnh: phát hiện và đào tạo mới là bước đầu; sử dụng nhân tài mới là yếu tố quyết định. Lịch sử cho thấy, không phải thời kỳ nào cũng có nhiều người tài, nhưng thời kỳ nào biết trọng dụng người tài thì đều hưng thịnh. Vì vậy, chính sách nhân tài không thể chỉ dừng ở ưu đãi vật chất.
Theo ông, điều quan trọng nhất là “thực tâm dùng người tài” nghĩa là tôn trọng tri thức và tiếng nói chuyên môn, trao quyền thực chất, đánh giá bằng sản phẩm, không phải bằng hình thức. Nếu môi trường làm việc vẫn nặng tính hành chính, thiếu minh bạch và thiếu không gian sáng tạo, nguy cơ lãng phí nguồn lực trí tuệ là rất lớn.
Một gợi mở đáng chú ý từ Giáo sư Vũ Minh Giang là tiếp cận theo đầu ra. Thay vì xây dựng một đội ngũ cố vấn “cứng”, Hà Nội có thể đóng gói từng bài toán cụ thể: ngập úng, ô nhiễm, ùn tắc giao thông… thành các nhiệm vụ khoa học có kinh phí rõ ràng. Các nhóm nghiên cứu từ trường đại học, viện nghiên cứu sẽ tham gia cạnh tranh, và được đánh giá bằng kết quả thực tế. Cách làm này khuyến khích sáng tạo và cạnh tranh học thuật, tăng tính gắn kết giữa nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp, tạo động lực để nghiên cứu đi vào đời sống.
Đây cũng là tinh thần cải cách quản trị giáo dục và khoa học mà Nghị quyết 71 hướng tới: trao quyền tự chủ, đánh giá bằng chất lượng và hiệu quả.
Thu hút nhân tài quốc tế: Bắt đầu từ hệ sinh thái trong nước
Việc hỗ trợ công bố quốc tế, thực tập nước ngoài trong dự thảo của Hà Nội cho thấy định hướng hội nhập học thuật. Tuy nhiên, theo Giáo sư Vũ Minh Giang, muốn thu hút trí thức Việt Nam ở nước ngoài hay chuyên gia quốc tế, trước hết phải trọng dụng người tài trong nước: “Người nước ngoài sẽ quan sát cách chúng ta đối xử với trí thức trong nước trước khi quyết định đến làm việc.”
Điều này đòi hỏi xây dựng một hệ sinh thái giáo dục - nghiên cứu minh bạch, tự chủ và tôn trọng sự khác biệt học thuật. Khi môi trường đủ hấp dẫn, dòng chảy tri thức sẽ tự nhiên tìm đến. Từ một chính sách địa phương, nếu được triển khai nghiêm túc và gắn với cải cách quản trị, Hà Nội có thể trở thành mô hình thí điểm cho chiến lược thu hút và trọng dụng nhân tài trên phạm vi cả nước. Khi người tài được đặt đúng vị trí, được lắng nghe và được tin cậy, giáo dục mới thực sự trở thành nền tảng phát triển bền vững của quốc gia.
