Mở rộng không gian giáo dục trong nhà trường

Mở rộng cơ hội phát triển toàn diện cho người học

Những năm gần đây, cùng với việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, yêu cầu phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực học sinh ngày càng được đặt ra rõ nét hơn. Trường học không chỉ là nơi truyền thụ kiến thức mà cần trở thành môi trường giúp học sinh khám phá năng lực bản thân, phát triển kỹ năng.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến góp ý của các địa phương về dự thảo Thông tư quy định về tổ chức các hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên. Theo quy định, các nhà trường được phép tổ chức nhiều hoạt động giáo dục phù hợp với điều kiện thực tiễn và nhu cầu của học sinh như tăng cường ngoại ngữ, STEM/STEAM, giáo dục kỹ năng sống, nghệ thuật, thể thao, nghiên cứu khoa học, định hướng nghề nghiệp, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, giáo dục tài chính, giáo dục công dân số và nhiều nội dung khác.

Về bản chất, hoạt động giáo dục tăng cường và theo nhu cầu tập trung vào việc rèn luyện kĩ năng sống, giáo dục STEM/STEAM, giáo dục robot, trí tuệ nhân tạo (AI), phát triển năng lực ngoại ngữ, tin học, nghệ thuật, thể dục thể thao; tuyệt đối không thay thế, không trùng lặp nội dung bắt buộc và không gây quá tải cho người học. Việc tham gia của học sinh dựa trên nhu cầu, sở thích, năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cá nhân, sự tự nguyện hoàn toàn của gia đình; nhà trường không được phép ép buộc dưới mọi hình thức. Kết quả tham gia các hoạt động giáo dục này tuyệt đối không được sử dụng để đánh giá, xếp loại học lực, xét thi đua hay áp dụng các hình thức kỉ luật đối với học sinh.

Dự thảo quy định mới cũng góp phần giải đáp một băn khoăn tồn tại: Liệu các hoạt động tăng cường trong nhà trường có phải là một hình thức dạy thêm hay không?

Thực tế, sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 29/2024/TT-BGDĐT quy định về dạy thêm, học thêm, nhiều cơ sở giáo dục bày tỏ mong muốn có hướng dẫn cụ thể để phân biệt giữa hoạt động giáo dục tăng cường với dạy thêm, học thêm.

Việc ban hành dự thảo quy định về giáo dục tăng cường và theo nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục cùng với Thông tư số 19/2025/TT-BGDĐT sửa đổi, bổ sung một số nội dung liên quan đến dạy thêm, học thêm đã góp phần làm rõ hơn phạm vi điều chỉnh của từng hoạt động. Các hoạt động giáo dục tăng cường không sử dụng thời gian để dạy trước chương trình, ôn tập, luyện thi hay “nhồi nhét” khối lượng kiến thức các môn học văn hóa trong Chương trình Giáo dục phổ thông - những kiến thức vốn thuộc phạm vi điều chỉnh của quy định về dạy thêm, học thêm. Các hoạt động này được tổ chức hoàn toàn ngoài thời gian chính khóa.

Như vậy, để nhận diện đúng bản chất của các hoạt động này, cần nhìn vào mục tiêu, nội dung và phương pháp tổ chức. Một lớp học nhằm ôn tập kiến thức Toán, Ngữ văn, Vật lý để nâng cao điểm số hoặc chuẩn bị cho kỳ thi thuộc phạm vi dạy thêm, học thêm. Ngược lại, một câu lạc bộ robot, lớp lập trình, chương trình tăng cường tiếng Anh giao tiếp, hoạt động nghiên cứu khoa học, trải nghiệm sáng tạo hay giáo dục kỹ năng sống là các hoạt động giáo dục tăng cường nếu được tổ chức đúng mục đích. Nói cách khác, ranh giới không nằm ở việc hoạt động được tổ chức trong hay ngoài giờ học, có thu phí hay không thu phí, mà nằm ở mục tiêu giáo dục mà hoạt động đó hướng tới.

Nếu mục tiêu chính là bổ sung kiến thức chương trình để phục vụ việc kiểm tra, đánh giá và thi cử thì đó là dạy thêm. Nếu mục tiêu là phát triển năng lực, kỹ năng, phẩm chất, trải nghiệm và định hướng nghề nghiệp cho học sinh thì đó là giáo dục tăng cường. Việc xác định rõ nguyên tắc này giúp tránh tình trạng "đổi tên" hoạt động dạy thêm thành câu lạc bộ hay chương trình tăng cường để lách quy định quản lý.

Mở rộng không gian cho các hoạt động giáo dục tăng cường được nhiều chuyên gia đánh giá là cần thiết trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay. Tuy nhiên, để các hoạt động này phát huy hiệu quả, cần bảo đảm một số nguyên tắc quan trọng mà dự thảo thông tư đã đề cập tới.

Trước hết, mọi hoạt động phải xuất phát từ nhu cầu thực sự của người học và được thực hiện trên cơ sở tự nguyện. Nhà trường không được biến các chương trình tăng cường thành hoạt động mang tính bắt buộc hoặc tạo áp lực đối với học sinh và phụ huynh. Bên cạnh đó, nội dung phải bảo đảm tính giáo dục, không trùng lặp với chương trình chính khóa và không biến thành hình thức dạy thêm trá hình. Các cơ sở giáo dục cũng cần công khai kế hoạch tổ chức, mục tiêu, nội dung, thời lượng và kinh phí để phụ huynh, học sinh giám sát và lựa chọn phù hợp.