Đổi mới từ bậc học đầu tiên
Trong nhiều năm qua, giáo dục mầm non luôn được xác định là nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân. Đây là giai đoạn trẻ hình thành những phẩm chất, năng lực ban đầu, phát triển thể chất, ngôn ngữ, nhận thức, tình cảm và các kỹ năng xã hội – những yếu tố quyết định khả năng học tập, thích nghi và phát triển ở các cấp học tiếp theo.
Năm học 2026-2027, Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai thí điểm Chương trình giáo dục mầm non mới tại 510 cơ sở giáo dục trên toàn quốc. Theo hướng dẫn của Bộ, mỗi tỉnh, thành phố lựa chọn 15 cơ sở giáo dục mầm non tham gia thí điểm, bảo đảm đại diện cho nhiều loại hình trường học, nhiều điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau, từ khu vực đô thị, nông thôn đến vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và cơ sở có trẻ khuyết tật học hòa nhập. Việc thí điểm được thực hiện trong một năm học nhằm đánh giá toàn diện tính phù hợp của chương trình trước khi triển khai rộng rãi.
Để chuẩn bị cho quá trình này, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức các hội nghị tập huấn quy mô toàn quốc dành cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên cốt cán và các cơ sở đào tạo giáo viên. Nội dung tập huấn tập trung hướng dẫn phương pháp tổ chức hoạt động giáo dục, đánh giá sự phát triển của trẻ, xây dựng môi trường học tập và chuẩn bị điều kiện triển khai tại các địa phương.
Giáo dục mầm non cần thích ứng với yêu cầu phát triển mới
Một trong những điểm nổi bật của Chương trình giáo dục mầm non mới là tiếp tục khẳng định quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, tôn trọng sự khác biệt của mỗi trẻ và tạo điều kiện để trẻ được học thông qua trải nghiệm, vui chơi và khám phá.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và khoa học công nghệ phát triển nhanh chóng, trẻ em hôm nay sẽ trưởng thành trong một xã hội rất khác so với hiện nay. Điều đó đòi hỏi giáo dục mầm non không chỉ giúp trẻ biết đọc, biết viết hay làm quen với con số, mà quan trọng hơn là hình thành năng lực thích ứng, khả năng giao tiếp, hợp tác, sáng tạo, giải quyết vấn đề và tinh thần ham học hỏi.
Đây cũng là định hướng xuyên suốt của đổi mới giáo dục hiện nay, phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, cũng như các chủ trương lớn về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh chuyển đổi số.
Trong Chương trình Giáo dục mầm non hiện hành, mục tiêu giáo dục được thiết kế tập trung vào việc phát triển toàn diện 5 lĩnh vực giáo dục: Thể chất, Nhận thức, Ngôn ngữ, Tình cảm - Kỹ năng xã hội, Thẩm mỹ. Mặc dù với 5 lĩnh vực giáo dục này đã đạt được sự cân bằng, nhưng cách tiếp cận vẫn mang nặng tính "trang bị kiến thức và kỹ năng cơ bản". Chương trình thí điểm 2026 chuyển dịch mạnh mẽ sang tiếp cận phát triển. Mục tiêu không còn dừng lại ở việc trẻ "biết gì" mà là trẻ "làm được gì" và "phản ứng thế nào" trước các tình huống thực tế. Trong đó tiếp cận phát triển năng lực trên nền tảng tình cảm - xã hội là điểm mới cốt lõi. Chương trình chuyển từ việc tập trung vào nội dung sang hướng hình thành và phát triển các phẩm chất, năng lực thiết yếu với 4 phẩm chất cốt lõi và 5 năng lực nền tảng.
Điều này cũng phù hợp với xu hướng giáo dục mầm non của nhiều quốc gia phát triển, nơi trẻ được tạo điều kiện phát triển toàn diện về thể chất, cảm xúc, nhận thức và kỹ năng xã hội thay vì chịu áp lực học trước chương trình tiểu học.
Hiện nay, mặc dù mạng lưới giáo dục mầm non đã được mở rộng đáng kể, song giữa các địa phương vẫn còn sự chênh lệch khá lớn về điều kiện tổ chức dạy học. Nhiều khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa vẫn gặp khó khăn về phòng học, thiết bị, đồ chơi giáo dục, nguồn học liệu và đội ngũ giáo viên.
Vì vậy, quá trình thí điểm tại nhiều loại hình cơ sở giáo dục khác nhau sẽ giúp Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh giá đầy đủ tính khả thi của chương trình, từ đó có những điều chỉnh phù hợp trước khi triển khai trên phạm vi cả nước. Đây cũng là cơ sở để các địa phương chủ động xây dựng kế hoạch đầu tư, chuẩn bị nguồn lực, tránh tình trạng chương trình đổi mới nhưng điều kiện thực hiện chưa theo kịp.