Từ những ngày đầu gian khó đến khát vọng đào tạo nhân tài
Thành lập ngày 01/10/1991, tiền thân là Trường PTTH Năng khiếu tỉnh Hà Tĩnh, Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh ra đời với sứ mệnh phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng khiếu, góp phần đào tạo nhân tài cho quê hương, đất nước. Những ngày đầu, trường phải mượn phòng học của Trường PTTH Phan Đình Phùng; đội ngũ chỉ có 19 cán bộ, giáo viên, nhân viên và 149 học sinh thuộc 6 lớp chuyên Văn, Toán. Trong điều kiện còn nhiều thiếu thốn, ngay năm học đầu tiên, 7 học sinh đã đạt giải học sinh giỏi quốc gia môn Ngữ văn, trong đó có 1 giải Nhất. Thành quả ban đầu ấy đã thắp lên niềm tin và khát vọng cho hành trình phát triển lâu dài.
Sau 35 năm, quy mô nhà trường phát triển lên 39 lớp với 1.353 học sinh trong năm học 2026–2027; đội ngũ có 120 cán bộ, giáo viên, nhân viên, trong đó có 1 tiến sĩ, 70 Thạc sĩ và 5 Nhà giáo ưu tú. Từ điểm xuất phát khiêm tốn, Chuyên Hà Tĩnh từng bước xây dựng môi trường giáo dục có tính kế thừa, nơi tri thức, nhân cách, bản lĩnh và khát vọng cống hiến được bồi đắp qua nhiều thế hệ.
Giáo dục mũi nhọn: Những dấu ấn làm nên thương hiệu
Với trường chuyên, thành tích không chỉ được đo bằng giải thưởng mà còn ở khả năng khơi mở tiềm năng, bồi dưỡng tư duy độc lập và nuôi dưỡng niềm say mê học tập của mỗi học sinh. Nhà trường chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ, phát huy vai trò của giáo viên cốt cán, đồng thời gìn giữ và lan tỏa kinh nghiệm chuyên môn giữa các thế hệ nhà giáo.
Dấu ấn của trường THPT Chuyên Hà Tĩnh được ghi nhận trên các đấu trường trí tuệ quốc tế. Những tấm Huy chương Vàng Olympic Toán học quốc tế của Võ Anh Đức, Phan Nhật Duy, Trần Minh Hoàng; Huy chương Vàng Olympic Hóa học quốc tế của Phan Xuân Hành và Đinh Cao Sơn, Huy chương Bạc Olympic Toán quốc tế của Lê Nam Trường, Trần Minh Hoàng, Tin học châu Á – Thái Bình Dương của Nguyễn Đình Đại, Thái Văn Gia Kiên, Trịnh Thị Kim Chi đoạt HCV Olympic Toán học Đông Nam Á… là những thành tích tiêu biểu, góp phần đưa tên tuổi học sinh Hà Tĩnh đến với bạn bè quốc tế.
Trong 35 năm qua, học sinh nhà trường đạt 1712 giải quốc gia các môn văn hóa, trong đó có 47 giải Nhất, 369 giải Nhì, 701 giải ba và 595 giải Khuyến khích. Riêng năm học 2025-2026, học sinh Chuyên Hà Tĩnh chiếm 98/103 thí sinh của tỉnh dự thi quốc gia; 81 em đạt giải, trong đó có thủ khoa toàn quốc môn Địa lí và 2 á khoa. Kết quả đó đã góp phần quyết định đưa Hà Tĩnh liên tục trong nhóm 10 tỉnh, thành phố có tỷ lệ học sinh giỏi quốc gia cao nhất cả nước.
Đằng sau mỗi thành tích là sự nỗ lực bền bỉ, đam mê, sáng tạo của học sinh; năng lực, tâm huyết, trách nhiệm của thầy cô; sự quan tâm đặc biệt của lãnh đạo tỉnh, Sở GDĐT, các ban ngành hữu quan và sự đồng hành của gia đình học sinh.
Chất lượng giáo dục đại trà cũng đạt thành tích xuất sắc. Hàng năm có 100% học sinh của Trường đậu vào các trường Đại học hàng đầu của Việt Nam, có em đạt điểm thi tuyệt đối 3 môn 30/30, thủ khoa toàn quốc; nhiều học sinh giành được những suất học bổng toàn phần ở các trường đại học danh tiếng ở Hoa Kỳ, Canada, Nhật Bản, Singapore, Vương quốc Anh…; chất lượng môn Tiếng Anh ngày càng được cải thiện rõ rệt với điểm thi tốt nghiệp trung bình những năm gần đây đạt từ 7.5 đến 8.0; hàng năm có gần 100 học sinh chứng chỉ Ielst từ 7.5 đến 8.50; đạt chứng chỉ SAT từ 1500 đến 1600…
Khoa học – công nghệ và chuyển đổi số: Mở rộng không gian học tập
Trong bối cảnh tri thức và công nghệ phát triển nhanh chóng, Chuyên Hà Tĩnh xác định nghiên cứu khoa học, thực hành và đổi mới phương pháp dạy học là những hướng đi quan trọng để phát triển tư duy phản biện, năng lực tự học và khả năng giải quyết vấn đề. Nhà trường từng bước triển khai học bạ số, hồ sơ điện tử, kho học liệu số, nền tảng dạy học trực tuyến và ứng dụng trí tuệ nhân tạo phù hợp nhằm hỗ trợ quản lý, dạy học, đồng thời hướng dẫn học sinh sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm.
Từ năm 2013 đến nay, học sinh nhà trường có gần 100 dự án đạt giải cấp tỉnh và 13 giải tại cuộc thi khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia. Năm 2025, trường đầu tư phòng học STEM hiện đại với kinh phí 3,5 tỷ đồng từ nguồn xã hội hóa; các hoạt động STEM và câu lạc bộ lập trình CHT Coder tạo điều kiện để học sinh học qua trải nghiệm, thử nghiệm và sáng tạo. Với nhà trường, nghiên cứu khoa học không chỉ hướng tới giải thưởng mà quan trọng hơn là hình thành ở học sinh thói quen đặt câu hỏi, kiểm chứng giả thuyết và tìm lời giải cho những vấn đề của thực tiễn.
Giáo dục toàn diện: Nuôi dưỡng nhân cách và trách nhiệm cộng đồng
Bên cạnh giáo dục học thuật, nhà trường chú trọng giáo dục đạo đức, lý tưởng, pháp luật, kỹ năng sống, hướng nghiệp và truyền thống; quan tâm tư vấn tâm lý, giáo dục thể chất, văn nghệ, thể thao, góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn, thân thiện và giàu tính nhân văn. Hệ thống 13 câu lạc bộ trong các lĩnh vực khoa học, ngoại ngữ, truyền thông, nghệ thuật, thể thao, môi trường và thiện nguyện giúp học sinh khám phá sở trường, rèn luyện kỹ năng hợp tác và nuôi dưỡng đam mê.
Tinh thần nhân ái được vun đắp qua những chương trình như “Đông ấm cho em”, “Tết yêu thương”, “Sách không cũ”. Hằng năm học sinh nhà trường tham gia hỗ trợ người có hoàn cảnh khó khăn gần 100 triệu đồng, ủng hộ đồng bào bị ảnh hưởng bởi thiên tai trên 130 triệu đồng và huy động khoảng 400-600 triệu đồng giúp đỡ học sinh nghèo. Những việc làm thiết thực giúp học sinh hiểu rằng thành công không chỉ nằm ở điểm số hay giải thưởng, mà còn ở lòng nhân ái, sự sẻ chia và trách nhiệm với cộng đồng.
Cụ thể hóa chủ trương đổi mới giáo dục từ thực tiễn nhà trường
Nhìn từ góc độ chính sách, hành trình phát triển của Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh cho thấy sự cụ thể hóa khá rõ nét định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo trong giai đoạn mới. Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, phát hiện và bồi dưỡng nhân tài, đồng thời thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong giáo dục. Những định hướng này được phản ánh qua mô hình phát triển của nhà trường: từ nâng cao chất lượng giáo dục mũi nhọn, xây dựng đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn cao đến đầu tư phòng học STEM, tổ chức nghiên cứu khoa học, phát triển câu lạc bộ công nghệ và từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy học. Đặc biệt, việc kết hợp giáo dục tài năng với giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, hướng nghiệp và trách nhiệm cộng đồng cho thấy cách tiếp cận giáo dục không chỉ hướng tới thành tích học thuật mà còn chú trọng hình thành phẩm chất, năng lực và khả năng thích ứng của người học. Đây cũng là tinh thần cần được thúc đẩy trong quá trình triển khai Luật Nhà giáo số 73/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, với yêu cầu xây dựng, phát triển đội ngũ nhà giáo đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
Từ thực tiễn 35 năm xây dựng và trưởng thành, Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh cho thấy, để chính sách đi vào cuộc sống, cần có sự kết hợp đồng bộ giữa phát triển đội ngũ, đầu tư cơ sở vật chất, đổi mới phương pháp dạy học, phát huy vai trò chủ động của nhà trường và tạo dựng môi trường học tập khuyến khích sáng tạo. Đây cũng là cơ sở để nhà trường tiếp tục chuyển từ mục tiêu đào tạo học sinh giỏi sang phát triển những thế hệ học sinh có năng lực tư duy độc lập, làm chủ tri thức và công nghệ, có bản lĩnh hội nhập và khát vọng cống hiến cho quê hương, đất nước.
Truyền thống là nền tảng, đổi mới là động lực phát triển
Những nỗ lực bền bỉ của nhiều thế hệ đã được ghi nhận bằng các danh hiệu, phần thưởng cao quý. Nhà trường liên tục được công nhận hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ; được tặng Cờ thi đua của Chính phủ, Cờ thi đua của UBND tỉnh và được tặng Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ năm 2021. Nhà Trường đã được Chủ tịch nước trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhất, Nhì, Ba. Đặc biệt, năm 2022, Trường được trao Huân chương Độc lập hạng Ba. Đó là niềm tự hào, đồng thời cũng là lời nhắc nhở về trách nhiệm tiếp tục giữ vững chất lượng, uy tín và sứ mệnh của một trường chuyên.
Bước vào chặng đường mới, Chuyên Hà Tĩnh định hướng tăng cường năng lực ngoại ngữ, kỹ năng số và hiểu biết về trí tuệ nhân tạo; đẩy mạnh giáo dục STEM/STEAM, nghiên cứu khoa học và trải nghiệm sáng tạo; mở rộng kết nối với các trường đại học, viện nghiên cứu, chuyên gia và mạng lưới cựu học sinh. Cùng với đó là tiếp tục đổi mới quản trị nhà trường, phát triển đội ngũ, xây dựng môi trường học tập đoàn kết, dân chủ, kỷ cương, nhân văn; quan tâm sức khỏe tinh thần, khả năng thích ứng và cơ hội phát triển của từng học sinh.
Định hướng ấy cũng đặt ra yêu cầu chuyển từ việc chú trọng thành tích đơn lẻ sang phát triển năng lực lâu dài: giúp học sinh biết tự học, tư duy độc lập, làm chủ công nghệ, hợp tác trong môi trường đa văn hóa và hành động có trách nhiệm trước những vấn đề của cộng đồng. Mục tiêu cuối cùng là để mỗi học sinh có cơ hội phát huy tối đa tiềm năng, trở thành công dân có tri thức, nhân cách, bản lĩnh và năng lực đóng góp cho quê hương, đất nước.
Một mạch nguồn - Muôn dòng sáng
Kỷ niệm 35 năm thành lập với thông điệp “Một mạch nguồn - Muôn dòng sáng”, Trường THPT Chuyên Hà Tĩnh nhìn lại truyền thống bằng niềm tự hào và hướng tới tương lai bằng tinh thần chủ động đổi mới. “Mạch nguồn” là truyền thống hiếu học của quê hương, là tâm huyết của các thế hệ thầy cô, là sự đồng hành của gia đình và xã hội. “Muôn dòng sáng” là những học sinh mang theo tri thức, nhân cách và tinh thần cống hiến đến mọi miền đất nước, vươn ra thế giới.
Ba mươi lăm năm là một dấu mốc đáng trân trọng, nhưng không phải điểm dừng. Giữ gìn truyền thống không có nghĩa là bằng lòng với những gì đã có; trái lại, truyền thống tạo nên điểm tựa để nhà trường tiếp tục đổi mới, lấy người học làm trung tâm, lấy sáng tạo làm động lực và lấy giá trị nhân văn làm nền tảng phát triển bền vững. Từ mạch nguồn ấy, Chuyên Hà Tĩnh sẽ tiếp tục vun đắp nhân tài, thắp sáng khát vọng và kiến tạo những dòng sáng mới cho quê hương, đất nước.
(Nguồn hình ảnh trong bài do đơn vị cung cấp)