Hệ thống chính sách và thực thi tại Việt Nam
Trong những năm qua, Việt Nam đã xây dựng một hệ thống chính sách tương đối đầy đủ nhằm phòng chống bạo lực học đường. Nền tảng là Nghị định số 80/2017/NĐ-CP của Chính phủ quy định về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện và các biện pháp phòng ngừa, phát hiện, xử lý bạo lực học đường. Đây là văn bản tiếp cận vấn đề một cách tương đối toàn diện, không chỉ dừng ở xử lý hành vi mà còn nhấn mạnh trách nhiệm của nhà trường, gia đình và xã hội.
Tiếp đó, các văn như Thông tư số 38/2019/TT-BLĐTBXH hướng dẫn xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng, chống bạo lực học đường trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Gần đây là Thông tư số 18/2025/TT-BGDĐT nhấn mạnh vai trò của công tác tư vấn học đường và công tác xã hội trong trường học - một yếu tố quan trọng trong phòng ngừa bạo lực từ sớm. Đáng chú ý, các chỉ đạo điều hành gần đây như Chỉ thị 03/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về ngăn chặn, đẩy lùi bạo lực học đường đã yêu cầu tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục, coi đây là khâu đột phá trong tổ chức thực hiện.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn vẫn là vấn đề đáng lưu ý. Không phải trường học nào cũng có điều kiện triển khai đầy đủ các yêu cầu về tư vấn tâm lý hay công tác xã hội. Ở nhiều nơi, hoạt động phòng chống bạo lực học đường vẫn mang tính hình thức, thiên về tuyên truyền, ký cam kết hoặc xử lý khi sự việc đã xảy ra.
Thực tế cho thấy, bạo lực học đường không chỉ là hành vi cá nhân mà còn phản ánh những vấn đề sâu xa hơn như áp lực học tập, thiếu kỹ năng cảm xúc - xã hội, hay ảnh hưởng từ môi trường gia đình và mạng xã hội. Điều này đòi hỏi cách tiếp cận mang tính hệ thống, thay vì chỉ dựa vào chế tài.
Một số mô hình đáng chú ý
Thực tiễn trong nước đã xuất hiện một số mô hình đáng chú ý, cho thấy hướng đi đúng trong phòng chống bạo lực học đường.
Tại một số trường ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, mô hình “trường học an toàn - thân thiện” được triển khai với việc xây dựng quy tắc ứng xử, thiết lập kênh phản ánh và tăng cường giáo dục kỹ năng sống. Quan trọng hơn, các trường học bắt đầu chú trọng tạo dựng môi trường tâm lý tích cực, nơi học sinh có thể chia sẻ và được hỗ trợ. Việc triển khai theo tinh thần của Thông tư 18/2025 giúp phát hiện sớm các nguy cơ, can thiệp kịp thời và giảm thiểu xung đột. Đây là cách tiếp cận gần với các mô hình quốc tế, sức khỏe tinh thần của học sinh được coi là yếu tố nền tảng.
Bên cạnh đó, các hoạt động ngoại khóa như xử lý tình huống, giáo dục kỹ năng ứng xử cũng góp phần giúp học sinh nhận diện và phòng tránh bạo lực. Một số hệ thống trường tư thục lại đi theo hướng xây dựng văn hóa học đường tích cực, giảm áp lực và tăng tương tác, từ đó hạn chế các nguyên nhân gốc rễ dẫn đến bạo lực.
Hoạt động giáo dục về bạo lực học đường cho học sinh (Nguồn: Trường Tiểu học Hùng Vương, Hải Phòng)
Uỷ ban nhân dân Hồ Chí Minh vừa ban hành Kế hoạch số 104/KH-UBND về triển khai thực hiện Chỉ thị số 03/CT-TTg ngày 30/1/2026 của Thủ tướng Chính phủ về ngăn chặn, đẩy lùi bạo lực học đường.Trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh yêu cầu các đơn vị, địa phương thực hiện kế hoạch cần xác định rõ vai trò, trách nhiệm của từng đơn vị theo phương châm: “rõ người - rõ việc - rõ trách nhiệm - rõ thẩm quyền - rõ thời gian - rõ kết quả”, bảo đảm việc triển khai liên tục, thường xuyên và có kiểm tra, giám sát.
Các nhiệm vụ, giải pháp phải cụ thể, khả thi, có trọng tâm, trọng điểm; gắn với điều kiện thực tế; kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa là chính với chủ động phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm vi phạm, bảo đảm đúng quy định pháp luật. Thiết lập cơ chế phối hợp và quy trình xử lý tình huống; bảo đảm thông tin hai chiều kịp thời giữa nhà trường - gia đình - chính quyền địa phương; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo trong quản lý, giám sát, cảnh báo sớm.
Tuy nhiên, các mô hình này vẫn mang tính cục bộ, phụ thuộc vào điều kiện từng trường và chưa trở thành chuẩn chung của toàn hệ thống giáo dục.
So sánh quốc tế và yêu cầu đặt ra cho Việt Nam
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, phòng chống bạo lực học đường hiệu quả không dừng ở chế tài mà tập trung vào phòng ngừa.
Nhật Bản chú trọng phát hiện sớm dấu hiệu cô lập của học sinh; Hàn Quốc xây dựng hệ thống pháp lý gắn với hỗ trợ tâm lý và tái hòa nhập; trong khi Phần Lan triển khai chương trình KiVa, tác động đến hành vi của cả tập thể học sinh. Đây là mô hình tiêu biểu với hình thức sử dụng hộp thư ảo - nơi các trường hợp bắt nạt có thể được báo cáo ẩn danh. Chuyên gia sẽ chịu trách nhiệm, xác định các hình thức bắt nạt khác nhau và tuỳ vào từng độ tuổi để có những cách giải quyết phù hợp.
So với các quốc gia này, Việt Nam đã có nền tảng chính sách tương đối đầy đủ, nhưng còn thiếu tính đồng bộ và chiều sâu trong thực thi. Bạo lực học đường không thể giải quyết chỉ bằng mệnh lệnh hành chính, mà cần một hệ sinh thái giáo dục an toàn và nhân văn. Một trường học an toàn không chỉ là nơi không có bạo lực, mà là nơi học sinh được tôn trọng, được lắng nghe và được hỗ trợ.
