Nhiệm vụ đối với giáo dục dân tộc
Năm học 2024-2025, cả nước có 22 tỉnh, thành tổ chức dạy 7 tiếng dân tộc thiểu số (DTTS) theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, với 514 trường, 4.736 lớp và 132.221 học sinh tham gia. Cùng với đó, các địa phương tiếp tục triển khai giải pháp tăng cường tiếng Việt cho trẻ DTTS trước khi vào lớp 1 và học sinh tiểu học vùng khó khăn, nhằm bảo đảm nền tảng ngôn ngữ vững chắc.
Bảo tồn ngôn ngữ và văn hóa DTTS trở nên cấp bách khi nhiều cộng đồng đối mặt nguy cơ mai một tiếng mẹ đẻ. Với học sinh DTTS, tiếng Việt giúp hòa nhập nhưng mất tiếng mẹ đẻ đồng nghĩa đánh mất bản sắc. Vì vậy, dạy tiếng dân tộc gắn với giáo dục văn hóa bản địa được xác định là nhiệm vụ chiến lược. Hiện chính sách dạy tiếng DTTS được triển khai đồng bộ, cùng với đầu tư chế độ, cơ sở vật chất và thiết bị dạy học đáp ứng yêu cầu chương trình mới.
Trong nhiệm vụ trọng tâm năm học 2025-2026 đã định hướng tiếp tục thực hiện Nghị định số 96/2025/NĐ-CP (2025) sửa đổi, bổ sung Nghị định số 82/2010/NĐ-CP (2010) mở rộng đối tượng trường được dạy tiếng dân tộc, quy định rõ trách nhiệm địa phương, chuẩn giáo viên và phê duyệt tài liệu, đồng thời khuyến khích sử dụng học liệu dựa trên văn hóa bản địa. Cùng với đó tiếp tục triển khai sâu rộng Chương trình “Nâng cao chất lượng dạy học các môn tiếng DTTS trong chương trình giáo dục phổ thông giai đoạn 2021-2030” (Quyết định số 142/QĐ-TTg (2022)) đặt mục tiêu bảo đảm đủ sách giáo khoa, tài liệu và giáo viên. Thông tư số 32/2021/TT-BGDĐT (2021) và Thông tư số 01/2025/TT-BGDĐT (2025) của Bộ GDĐT tiếp tục hoàn thiện khung triển khai, hướng dẫn việc đưa tiếng nói, chữ viết dân tộc vào trường phổ thông và ban hành danh mục thiết bị dạy học tối thiểu, nhấn mạnh xây dựng chương trình gắn với thực tiễn và văn hóa cộng đồng, tạo điều kiện thích hợp đưa văn hóa dân gian và hoạt động trải nghiệm vào quá trình giảng dạy.
Các quy định mới tạo hành lang pháp lý rõ ràng, giúp địa phương và nhà trường triển khai dạy tiếng dân tộc hiệu quả hơn, đồng thời tăng cơ hội đưa văn hóa bản địa vào chương trình. Đây là bước chuyển quan trọng từ “dạy đúng - dạy đủ” sang “dạy sinh động - gắn bản sắc”.
Kết hợp dạy tiếng dân tộc và hoạt động trải nghiệm, giáo dục văn hóa dân gian trong nhà trường
Nhiều trường vùng dân tộc đã đưa dạy tiếng dân tộc gắn với trải nghiệm văn hóa vào thực tiễn. Trường PTDTNT Bắc Ninh đã xây dựng CLB tiếng Tày - Nùng giúp học sinh học tiếng Nùng ngay trong Nhà sàn của trường, kết hợp hội thoại, tìm hiểu văn hóa và làm quen chữ viết bằng phương pháp trực quan. CLB tiếng Tày - Nùng đã tạo môi trường giao tiếp thường xuyên qua biểu diễn, trò chơi dân gian và hoạt động theo chủ đề, giúp khắc phục tình trạng ít dùng tiếng mẹ đẻ.
Bên cạnh đó, nhà trường còn thử nghiệm dạy 7 ngôn ngữ dân tộc cho 140 học sinh với sự tham gia của giáo viên và nghệ nhân bản địa. Thực tế cho thấy, khi gắn ngôn ngữ với không gian văn hóa, học sinh tiếp thu tự nhiên hơn, tự tin sử dụng tiếng mẹ đẻ và gắn bó sâu hơn với bản sắc.
Học sinh Trường PTDTNT tỉnh Bắc Ninh trong buổi học tiếng dân tộc Nùng của CLB tiếng Tày – Nùng (Ảnh: Trường PTDTNT tỉnh Bắc Ninh)
Ở Lạng Sơn, ngành Giáo dục coi nhà trường là trung tâm gìn giữ bản sắc, lồng ghép văn hóa truyền thống vào cả chương trình chính khóa và hoạt động trải nghiệm. Các mô hình được triển khai đồng bộ như dạy múa chầu then, khuyến khích mặc trang phục dân tộc, thành lập câu lạc bộ di sản, tổ chức tham quan làng bản và tăng cường sử dụng tiếng dân tộc trong trường học. Với hơn 80% học sinh là người DTTS, đây là định hướng dài hạn nhằm xây dựng nền tảng văn hóa vững chắc và nuôi dưỡng sự gắn kết của học sinh với cội nguồn xứ Lạng.
Dù đạt nhiều kết quả tích cực, việc dạy tiếng dân tộc gắn với trải nghiệm vẫn đối mặt không ít khó khăn: thiếu giáo viên bản địa am hiểu ngôn ngữ, văn hóa, thiếu học liệu và thiết bị dù đã có quy định tối thiểu, hoạt động trải nghiệm còn phụ thuộc địa phương và chưa được đầu tư bài bản, học liệu số song ngữ còn hạn chế.
Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, giáo dục dân tộc gắn với ngôn ngữ, văn hóa và trải nghiệm là phương thức bền vững để giữ gìn bản sắc. Khi văn hóa dân gian, trò chơi, lễ hội, tham quan bản làng hay giao lưu nghệ nhân được đưa vào dạy học, ngôn ngữ trở nên sinh động và gắn với cảm xúc. Nhờ đó, học sinh tiếp thu tiếng mẹ đẻ tự nhiên hơn, sử dụng tự tin hơn và nuôi dưỡng tình yêu, niềm tự hào với cội nguồn, yếu tố quan trọng trong thời đại đa văn hóa.
Tài liệu tham khảo
Bộ GDĐT (2025). Báo cáo Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ năm học 2024 - 2025 và phương hướng, nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu năm học 2025 - 2026 đối với giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp.
Báo và Phát thanh, Truyền hình Lạng Sơn (2025). Nơi ươm mầm tình yêu quê hương và bản sắc dân tộc.
Bộ GDĐT (2021). Thông tư số 32/2021/TT-BGDĐT ngày 22/01/2021 Hướng dẫn thực hiện một số điều Nghị định số 82/2010/NĐ-CP ngày 15 tháng 7 năm 2010 của Chính phủ quy định việc dạy và học tiếng nói, chữ viết của dân tộc thiểu số trong các cơ sở giáo dục phổ thông và trung tâm giáo dục thường xuyên.
https://vanban.chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=204628
Bộ GDĐT (2025). Thông tư số 01/2025/TT-BGDĐT ngày 10/01/2025 Ban hành Danh mục thiết bị dạy học tối thiểu tiếng dân tộc thiểu số trong các cơ sở giáo dục phổ thông và trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên.
https://chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=212434
