Đánh giá linh hoạt hơn, phản ánh đúng năng lực và thực tiễn của người học
Một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo là lần đầu tiên quy định rõ việc sử dụng minh chứng từ thực tiễn lao động trong đánh giá nội dung hướng nghiệp.
Theo đó, học viên có thể sử dụng hợp đồng lao động kèm mã số bảo hiểm xã hội đang hoạt động, giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc văn bằng, chứng chỉ nghề hợp pháp làm minh chứng phục vụ đánh giá quá trình đối với mạch nội dung hướng nghiệp. Quy định này xuất phát từ đặc thù của học viên GDTX - phần lớn đã trưởng thành và đang trực tiếp tham gia thị trường lao động.
Việc ghi nhận kinh nghiệm nghề nghiệp thực tế góp phần giảm những hoạt động thực địa, thực hành không còn cần thiết đối với người học đã có kinh nghiệm, đồng thời giúp công tác đánh giá bám sát hơn với thực tiễn.
Tuy nhiên, dự thảo không đồng nghĩa với việc hạ thấp yêu cầu đánh giá. Các minh chứng thực tiễn chỉ là căn cứ để miễn, giảm thời lượng tham gia các hoạt động thực tế. Để được ghi nhận kết quả, học viên vẫn phải hoàn thành báo cáo thu hoạch hoặc sản phẩm học tập gắn với trải nghiệm của bản thân và được giáo viên đánh giá theo đúng quy trình chuyên môn.
Một điểm mới khác là lần đầu tiên kết quả tự học có hướng dẫn được quy định rõ giá trị pháp lý thông qua các minh chứng số như dữ liệu từ hệ thống quản lý học tập, điểm trắc nghiệm tự động hoặc nhật ký học tập điện tử.
Học viên có thể sử dụng các kết quả này để thay thế tối đa một đầu điểm đánh giá thường xuyên trong mỗi học kỳ; cơ sở giáo dục khai thác dữ liệu trực tiếp từ hệ thống mà không yêu cầu học viên in hoặc nộp minh chứng bằng giấy nếu dữ liệu đã được xác thực.
Bên cạnh đó, hoạt động giáo dục STEM cũng được đưa vào quy chế đánh giá định lượng. Theo dự thảo, kết quả từ các dự án STEM, sản phẩm nghiên cứu kỹ thuật hoặc giải pháp công nghệ được tính vào điểm đánh giá thường xuyên của môn học tích hợp tương ứng.
Để bảo đảm công bằng, mỗi sản phẩm STEM chỉ được quy đổi một lần cho một đầu điểm của một môn học chủ đạo duy nhất. Giám đốc cơ sở GDTX chịu trách nhiệm phê duyệt danh mục dự án và môn học tiếp nhận điểm quy đổi ngay từ đầu năm học.
Những đề xuất mới cho thấy cách tiếp cận đánh giá trong giáo dục thường xuyên đang chuyển mạnh từ kiểm tra kiến thức sang ghi nhận năng lực thực tế và trải nghiệm của người học. Với đặc thù đa số học viên đã đi làm, việc công nhận các minh chứng nghề nghiệp và kết quả tự học không chỉ giảm áp lực học tập mà còn giúp hoạt động đánh giá phản ánh đúng giá trị của quá trình học tập gắn với thực tiễn.
Đồng thời, việc vẫn yêu cầu sản phẩm học tập và đánh giá của giáo viên bảo đảm sự linh hoạt không làm ảnh hưởng đến chuẩn đầu ra và chất lượng đào tạo.
Hoàn thiện cơ chế đánh giá, thúc đẩy chuyển đổi số và học tập suốt đời
Không chỉ đổi mới phương thức đánh giá, dự thảo còn tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm bảo đảm quyền học tập và cơ hội được đánh giá phù hợp đối với học viên khuyết tật hoặc có nhu cầu hỗ trợ đặc thù.
Theo đó, việc đánh giá được thực hiện trên nguyên tắc động viên, khuyến khích sự nỗ lực và tiến bộ của người học theo kế hoạch giáo dục cá nhân, không so sánh giữa các học viên với nhau.
Các cơ sở giáo dục có thể đa dạng hóa hình thức đánh giá thông qua đề kiểm tra ở định dạng dễ tiếp cận như hỗ trợ đọc đề, ngôn ngữ ký hiệu, chữ nổi, tăng thời gian làm bài hoặc chuyển sang đánh giá bằng sản phẩm, thực hành hoặc vấn đáp.
Đối với học viên học hòa nhập, những nội dung hoặc môn học không thể đáp ứng yêu cầu chung sẽ được đánh giá theo kế hoạch giáo dục cá nhân và được miễn kiểm tra các nội dung đặc thù.
Dự thảo cũng hướng tới tháo gỡ khó khăn đối với học viên phải gián đoạn việc học vì điều kiện công việc hoặc hoàn cảnh cá nhân. Theo đó, học viên nghỉ học giữa chừng, bảo lưu hoặc học lại được bảo lưu toàn bộ kết quả các giai đoạn đã hoàn thành thông qua Học bạ số hoặc Cơ sở dữ liệu ngành; khi quay trở lại học tập chỉ phải hoàn thành những nội dung còn thiếu thay vì học lại toàn bộ chương trình.
Đối với trường hợp chuyển đổi môn học lựa chọn hoặc cụm chuyên đề, học viên được tự học có hướng dẫn để bổ sung kiến thức và thực hiện một bài kiểm tra tổng hợp làm căn cứ ghi kết quả vào Học bạ số.
Nhằm bảo đảm tính liên tục của dữ liệu học tập, dự thảo cũng bổ sung điều khoản chuyển tiếp. Đối với các môn học chuyển từ hình thức chấm điểm sang nhận xét, toàn bộ kết quả của các học kỳ đã hoàn thành vẫn giữ nguyên giá trị pháp lý; chỉ các nội dung triển khai sau mới áp dụng hình thức nhận xét để tổng hợp kết quả cuối năm.
Để phù hợp với mô hình trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên có nhiều địa điểm đào tạo, dự thảo phân định rõ thẩm quyền giữa các điểm đào tạo và trung tâm.
Theo đó, người phụ trách tại các điểm đào tạo được giám sát việc nhập dữ liệu, sử dụng chữ ký số để phê duyệt sổ điểm, sổ theo dõi học viên điện tử và giải quyết các thủ tục tại đơn vị mình. Trong khi đó, Giám đốc trung tâm vẫn là đầu mối duy nhất thực hiện ký số Học bạ số cuối năm, quyết định khen thưởng, công nhận hoàn thành chương trình và thực hiện các thẩm quyền theo quy định.
Sự kết hợp giữa phân cấp trong vận hành với quản trị dữ liệu tập trung được kỳ vọng sẽ giúp tối ưu quy trình quản lý, rút ngắn thủ tục hành chính, đồng thời tăng cường tính an toàn, bảo mật và khả năng liên thông dữ liệu trong toàn ngành.
Có thể thấy, dự thảo Thông tư không chỉ điều chỉnh kỹ thuật đánh giá học viên mà còn phản ánh xu hướng đổi mới quản lý giáo dục thường xuyên trong bối cảnh chuyển đổi số và thúc đẩy học tập suốt đời.
Các quy định về Học bạ số, bảo lưu kết quả học tập, đánh giá linh hoạt đối với học viên có hoàn cảnh đặc thù hay phân cấp quản lý gắn với dữ liệu số đều hướng tới xây dựng một hệ thống đánh giá hiện đại, lấy người học làm trung tâm. Nếu được ban hành và triển khai hiệu quả, đây sẽ là bước tiến quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục thường xuyên, đồng thời tạo thêm cơ hội học tập linh hoạt cho nhiều nhóm người học trong xã hội.
