Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) vừa ban hành Công văn số 5069/BGDĐT-GDPT gửi các Sở GDĐT, cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu có trường phổ thông về việc tăng cường tổ chức phong trào rèn luyện thể chất và thực hành nghệ thuật trong các cơ sở giáo dục phổ thông từ năm học 2026-2027.
Đây là một trong những bước triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, hương trình giáo dục phổ thông 2018 và chủ trương tổ chức dạy học 2 buổi/ngày, qua đó hướng tới mục tiêu phát triển toàn diện học sinh cả về thể chất, thẩm mỹ, tinh thần và năng lực sáng tạo.
Từ hoạt động phong trào đến thói quen rèn luyện lâu dài
Theo hướng dẫn của Bộ GDĐT, các cơ sở giáo dục phải tổ chức phong trào phù hợp với mục tiêu giáo dục toàn diện và Chương trình giáo dục phổ thông, đồng thời xây dựng môi trường học tập lành mạnh, an toàn và hạnh phúc. Mỗi học sinh cần có cơ hội tham gia các hoạt động phù hợp với sở thích, năng lực, điều kiện sức khỏe và hoàn cảnh thực tế.
Điểm đáng chú ý là học sinh được tự nguyện đăng ký ít nhất một môn thể thao và một loại hình nghệ thuật hoặc một nhạc cụ phù hợp với bản thân. Việc đăng ký và tham gia không được sử dụng làm điều kiện bắt buộc hay tiêu chí đánh giá kết quả học tập.
Mục tiêu đặt ra không dừng ở việc tổ chức thêm các hoạt động ngoại khóa, mà hướng tới hình thành thói quen lâu dài. Theo đó, khi hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông, mỗi học sinh được định hướng có thói quen rèn luyện thường xuyên ít nhất một môn thể thao, đồng thời duy trì thực hành ít nhất một nhạc cụ hoặc một loại hình nghệ thuật phù hợp với năng lực và điều kiện của mình.
Các nhà trường được khuyến khích tổ chức phong trào dưới nhiều hình thức như câu lạc bộ, đội nhóm, ngày hội văn hóa - nghệ thuật - thể thao, hội diễn, triển lãm, giao lưu và Hội khỏe Phù Đổng. Nội dung thực hành nghệ thuật cũng được mở rộng, từ nhạc cụ, hát, hợp xướng, múa, mỹ thuật, thiết kế, nhiếp ảnh đến nghệ thuật dân gian và các loại hình nghệ thuật khác.
Đặc biệt, các cơ sở giáo dục được khuyến khích khai thác giá trị văn hóa truyền thống của địa phương, qua đó giúp hoạt động nghệ thuật không chỉ phát triển năng khiếu mà còn trở thành phương thức để học sinh hiểu hơn về văn hóa, lịch sử và cộng đồng nơi mình sinh sống.
Các hoạt động có thể được triển khai thông qua buổi học thứ hai tại những trường tổ chức dạy học 2 buổi/ngày, hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, sinh hoạt tập thể hoặc các câu lạc bộ theo sở thích. Quy định này cho thấy yêu cầu quan trọng: phong trào phải bổ trợ cho giáo dục chính khóa, thay vì trở thành một chương trình học mới.
Việc chuyển từ tổ chức phong trào theo hướng sự kiện sang hình thành thói quen rèn luyện có ý nghĩa lớn đối với giáo dục toàn diện. Thể thao giúp học sinh phát triển sức khỏe, tính kỷ luật và khả năng phối hợp; nghệ thuật mở rộng khả năng cảm thụ, biểu đạt và sáng tạo. Khi được duy trì thường xuyên và xuất phát từ lựa chọn của người học, các hoạt động này có thể trở thành một phần tự nhiên của đời sống học đường, thay vì thêm một "nhiệm vụ" mà học sinh phải hoàn thành.
Không để hoạt động phát triển năng khiếu trở thành áp lực
Công văn đồng thời đặt ra những nguyên tắc nhằm kiểm soát nguy cơ hoạt động phong trào bị biến thành hình thức học tập bắt buộc. Việc tổ chức không được làm thay đổi Chương trình giáo dục phổ thông, không phát sinh môn học mới, không tăng thời lượng học chính khóa và không gây quá tải cho học sinh, giáo viên hay cơ sở giáo dục.
Nội dung, hình thức và điều kiện tổ chức phải được nhà trường công khai để học sinh chủ động lựa chọn. Các hoạt động cần linh hoạt theo đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, định hướng từng cấp học, điều kiện địa phương và khả năng đáp ứng của từng cơ sở giáo dục.
Một yêu cầu đáng chú ý khác là bảo đảm cơ hội tham gia công bằng, không phân biệt điều kiện kinh tế, hoàn cảnh gia đình hay năng lực của học sinh. Nhà trường được khuyến khích huy động sự tham gia của gia đình, cơ sở giáo dục đại học, thiết chế văn hóa, nghệ thuật, thể thao, nghệ sĩ, nghệ nhân, huấn luyện viên và chuyên gia để mở rộng không gian trải nghiệm cho học sinh.
Kinh phí thực hiện được bảo đảm từ ngân sách nhà nước theo phân cấp, nguồn thu hợp pháp của cơ sở giáo dục và các nguồn kinh phí khác theo quy định. Việc phối hợp, đồng hành, hỗ trợ của cha mẹ học sinh và các tổ chức phải trên nguyên tắc tự nguyện, hợp pháp; không ép buộc, không bình quân hóa mức đóng góp và không phát sinh các khoản thu trái quy định.
Đáng chú ý, Bộ GDĐT yêu cầu không để điều kiện kinh tế trở thành rào cản đối với sự tham gia của học sinh. Đây là nguyên tắc có ý nghĩa quan trọng khi các hoạt động thể thao, nghệ thuật trên thực tế có thể phát sinh chi phí về dụng cụ, trang phục, nhạc cụ hoặc cơ sở vật chất.
Chính sách chỉ thực sự có ý nghĩa khi cơ hội tiếp cận được phân bổ công bằng. Nếu một học sinh có điều kiện có thể học nhiều môn thể thao, nhiều loại nhạc cụ, trong khi học sinh khó khăn chỉ đứng ngoài vì không đủ khả năng chi trả, phong trào sẽ vô tình làm gia tăng khoảng cách trải nghiệm trong giáo dục. Vì vậy, cùng với việc khuyến khích xã hội hóa, các địa phương và nhà trường cần ưu tiên nguồn lực tối thiểu để mọi học sinh đều có thể tham gia ít nhất một hoạt động phù hợp.
Việc khuyến khích ứng dụng công nghệ số trong quản lý, tổ chức và chia sẻ học liệu cũng mở thêm khả năng kết nối nguồn lực. Nhà trường có thể mở rộng không gian học tập thông qua các nền tảng số, kết nối với chuyên gia, nghệ sĩ, huấn luyện viên và các cơ sở đào tạo, qua đó đa dạng hóa lựa chọn cho học sinh mà không nhất thiết phải đầu tư dàn trải.
Về lâu dài, việc đưa thể thao và nghệ thuật trở thành những thành tố thường xuyên trong đời sống học đường sẽ góp phần cụ thể hóa mục tiêu giáo dục toàn diện. Quan trọng hơn, nếu được triển khai đúng tinh thần tự nguyện, công bằng và không tạo thêm áp lực, đây có thể là bước chuyển từ tư duy "học để hoàn thành chương trình" sang "học để phát triển toàn diện năng lực và đời sống tinh thần" của người học.
