Bảo đảm quyền học tập, tăng trách nhiệm của địa phương
Một trong những nguyên tắc xuyên suốt của Nghị định là bảo đảm quyền và nghĩa vụ học tập của công dân. Người trong độ tuổi thực hiện giáo dục bắt buộc có nghĩa vụ học tập để hoàn thành chương trình; đồng thời được Nhà nước bảo đảm các điều kiện cần thiết để tiếp cận và hoàn thành giáo dục bắt buộc.
Việc phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5-6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ được đặt trong yêu cầu toàn diện, bền vững và có chất lượng, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội cũng như điều kiện thực tế của từng địa phương.
Nghị định đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm sự quản lý thống nhất của Nhà nước, xác định rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương các cấp trong tổ chức thực hiện.
Đây cũng là chính sách đặt trọng tâm vào công bằng trong tiếp cận giáo dục. Các địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo và những nhóm cần hỗ trợ được ưu tiên bố trí nguồn lực, thực hiện cơ chế hỗ trợ phù hợp.
Cùng với nguồn lực nhà nước, Nghị định khuyến khích huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn lực xã hội, bảo đảm công khai, minh bạch và phù hợp với khả năng cân đối ngân sách.
Trẻ 5 - 6 tuổi được hưởng chính sách hỗ trợ về học phí
Đáng chú ý, Nghị định quy định Nhà nước ưu tiên đầu tư và bảo đảm các điều kiện để thực hiện phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi. Trẻ em thuộc đối tượng phổ cập giáo dục mầm non 5-6 tuổi và học sinh trong độ tuổi giáo dục bắt buộc được hưởng các chính sách miễn, giảm, hỗ trợ học phí, hỗ trợ chi phí học tập và các chính sách hỗ trợ khác theo quy định pháp luật.
Chính sách được thực hiện trên cơ sở các quy định liên quan đến giáo dục, trẻ em, người khuyết tật, chính sách dân tộc, trợ giúp xã hội và các quy định pháp luật có liên quan. Qua đó, việc phổ cập không chỉ đặt ra yêu cầu về tỷ lệ trẻ em, học sinh được đến trường mà còn gắn với điều kiện để người học có thể duy trì việc học và hoàn thành chương trình.
Đối với người học chương trình xóa mù chữ, Nghị định quy định hỗ trợ tài liệu, học liệu, đồ dùng học tập và các điều kiện cần thiết khác, phù hợp với từng nhóm đối tượng, địa bàn và khả năng cân đối ngân sách nhà nước.
Nhà giáo, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục và những người được giao hoặc huy động tham gia công tác phổ cập, giáo dục bắt buộc, xóa mù chữ cũng được hưởng chế độ, chính sách phù hợp với vị trí, nhiệm vụ và địa bàn công tác theo quy định.
Linh hoạt hình thức học tập, không để người học bị bỏ lại
Một điểm đáng chú ý là Nghị định không giới hạn việc thực hiện các mục tiêu phổ cập, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ trong một mô hình học tập duy nhất.
Việc tổ chức được thực hiện thông qua các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân và cơ sở giáo dục thuộc lực lượng vũ trang theo quy định. Với những người đã quá độ tuổi thực hiện giáo dục bắt buộc nhưng chưa hoàn thành chương trình tiểu học hoặc THCS, việc học được tổ chức theo hình thức giáo dục thường xuyên và các hình thức giáo dục khác phù hợp với quy định pháp luật.
Nghị định yêu cầu hình thức tổ chức học tập phải linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương và đặc điểm người học, nhưng vẫn phải bảo đảm mục tiêu và chất lượng giáo dục.
Quy định này có ý nghĩa đối với những nhóm người học có hoàn cảnh đặc thù, ở địa bàn khó khăn hoặc đã gián đoạn việc học. Thay vì chỉ xác định độ tuổi như một điều kiện tiếp cận giáo dục, chính sách hướng tới tạo cơ hội để người học tiếp tục học tập, hoàn thành chương trình còn thiếu hoặc tiếp cận giáo dục thường xuyên.
Xóa mù chữ gắn với học tập suốt đời
Đối với xóa mù chữ, Nghị định đặt nhiệm vụ này trong mối liên hệ với giáo dục thường xuyên, học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập.
Công dân đã quá độ tuổi thực hiện giáo dục bắt buộc nhưng chưa biết chữ hoặc chưa hoàn thành chương trình tiểu học, THCS được tạo điều kiện học tập phù hợp để xóa mù chữ, hoàn thành chương trình giáo dục hoặc chương trình giáo dục thường xuyên tương ứng.
Đây là cách tiếp cận mở rộng phạm vi của chính sách xóa mù chữ: không chỉ giúp người chưa biết chữ đạt kỹ năng đọc, viết cơ bản mà còn tạo khả năng tiếp tục học tập, nâng cao trình độ và thích ứng với yêu cầu của đời sống.
Gia đình, nhà trường và xã hội cùng tham gia
Nghị định xác định trách nhiệm không chỉ thuộc về cơ quan quản lý giáo dục. Gia đình, người giám hộ có trách nhiệm tạo điều kiện để thành viên trong độ tuổi thực hiện phổ cập giáo dục mầm non 5-6 tuổi và giáo dục bắt buộc; đồng thời hỗ trợ những người đã quá độ tuổi bắt buộc tiếp tục học tập để xóa mù chữ hoặc hoàn thành chương trình giáo dục còn thiếu.
Cơ sở giáo dục có trách nhiệm tổ chức thực hiện phổ cập giáo dục mầm non 5-6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ theo chức năng, nhiệm vụ.
Bên cạnh đó, các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cộng đồng dân cư, tổ chức quốc tế, người nước ngoài và người Việt Nam ở nước ngoài khi tham gia đầu tư, tài trợ, viện trợ hoặc hỗ trợ thực hiện các nhiệm vụ này được áp dụng chính sách khuyến khích, ưu đãi theo quy định pháp luật.
Với việc quy định đồng bộ từ quyền học tập, chính sách hỗ trợ, nguồn lực, hình thức tổ chức đến trách nhiệm của từng chủ thể, Nghị định 353/2026/NĐ-CP tạo cơ sở pháp lý để triển khai phổ cập giáo dục, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ theo hướng linh hoạt, công bằng và gắn với yêu cầu học tập suốt đời. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 01/11/2026.
