Khi AI được triển khai ở bậc tiểu học
Theo quy định của Bộ Giáo dục và đào tạo (GDĐT), phải đến lớp 6 học sinh mới được sử dụng máy tính bỏ túi để phục vụ việc học tập, thi cử, nhằm tránh lệ thuộc vào thiết bị và suy giảm kỹ năng tính toán cơ bản. Với trí tuệ nhân tạo, dù được kỳ vọng nâng cao năng lực công nghệ, tăng tương tác học tập, cá nhân hóa học tập, nhiều phụ huynh vẫn lo ngại khi triển khai trí tuệ nhân tạo ở cấp tiểu học sẽ khiến trẻ dễ lệ thuộc công nghệ, giảm tư duy độc lập và đối mặt rủi ro rò rỉ dữ liệu, nội dung độc hại.
Vì thế, tiểu học là cấp học được đặc biệt quan tâm khi triển khai AI, mọi công cụ sử dụng trong lớp đều phải qua kiểm duyệt nội dung và quản trị dữ liệu nghiêm ngặt. Việc đưa AI vào trường phổ thông cũng được đặt trên nền tảng chính sách nhất quán Nghị quyết số 57-NQ/TW (2024) về đột phá khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 71-NQ/TW (2025) về đột phá giáo dục và đào tạo đều xác định chuyển đổi số, đạo đức AI và năng lực số là trụ cột trong đào tạo nguồn nhân lực quốc gia.
Quyết định số 131/QĐ-TTg Phê duyệt đề án “Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo 2022-2025, định hướng đến năm 2030" yêu cầu bảo đảm hạ tầng và an toàn dữ liệu cho học sinh, Quyết định số 127/QĐ-TTg (2021) Ban hành Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo đến năm 2030 cũng xác định AI là công nghệ trọng điểm của công nghiệp 4.0.
Đối với giáo dục phổ thông, Thông tư số 02/2025/TT-BGDĐT của Bộ GDĐT quy định năng lực số và tiêu chuẩn cần đạt với học sinh phổ thông cùng với Công văn 2250/BGDĐT (2025) ban hành tài liệu hướng dẫn sử dụng ứng dụng AI trong dạy và học đã quy định cụ thể cho cấp tiểu học về phạm vi nội dung được phép sử dụng, yêu cầu bảo mật và tiêu chí bồi dưỡng giáo viên. Mới đây, Bộ GDĐT ban hành văn bản 7652/BGDĐT-GDPT (2025) tiếp tục lấy ý kiến dự thảo Hướng dẫn thí điểm giáo dục AI với khung nội dung gồm bốn mạch kiến thức: tư duy lấy con người làm trung tâm, đạo đức AI, kỹ thuật, ứng dụng AI và thiết kế hệ thống. Cách tiếp cận này hướng tới trang bị cho học sinh cả hiểu biết công nghệ lẫn ý thức trách nhiệm xã hội, bảo đảm AI phục vụ con người một cách an toàn và nhân văn.
Cũng theo Dự thảo, Khung nội dung AI cho tiểu học được Bộ GDĐT xác định thuộc giai đoạn giáo dục cơ bản: nhận diện giọng nói, hình ảnh, hiểu khái niệm cơ bản “AI là sản phẩm của con người”, biết bảo vệ thông tin cá nhân. Như vậy, mục tiêu giai đoạn này là giúp học sinh hiểu và sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm.
Đảm bảo đúng định hướng, an toàn, đạo đức cho học sinh tiểu học
Ở bậc tiểu học, nhiều mô hình ứng dụng AI đang được thí điểm theo hướng trực quan và gắn với trải nghiệm học tập. Các công cụ phổ biến gồm: hệ thống hỗ trợ đọc - viết bằng nhận diện giọng nói giúp học sinh luyện đọc và chỉnh phát âm, công cụ nhận diện hình ảnh trong môn khoa học cho phép quan sát cấu trúc thực vật, động vật qua mô phỏng, phần mềm “trợ lý học tập” gợi ý câu hỏi theo năng lực từng học sinh hay mô hình lớp học AI với robot giáo dục đơn giản - xu hướng đã phổ biến tại Singapore, Hàn Quốc và đang được nhiều trường Việt Nam thử nghiệm. Tất cả ứng dụng này đều được triển khai trong phạm vi kiểm soát của giáo viên, dữ liệu học sinh chỉ được thu thập hoặc phân tích khi có sự đồng ý, đảm bảo an toàn và minh bạch.
Tuy nhiên hiện nay giáo dục Việt Nam đang phải đối mặt với các rào cản về dữ liệu, kỹ năng và hạ tầng khi đưa AI vào tiểu học. Học sinh tiểu học chưa thể tự bảo vệ thông tin cá nhân nên mọi ứng dụng AI phải được bảo mật tuyệt đối, không lưu trữ hay khai thác dữ liệu nhạy cảm. Nhiều giáo viên còn thiếu kỹ năng số, trong khi họ là người trực tiếp kiểm soát việc sử dụng AI trong lớp. Cùng với đó, khoảng cách hạ tầng giữa đô thị và vùng khó khiến việc triển khai dễ làm gia tăng bất bình đẳng học tập nếu thiếu thiết bị và đường truyền phù hợp.
Để triển khai AI trong tiểu học hiệu quả và an toàn, nhà trường cần chọn lộ trình một cách thận trọng và chủ động. Giai đoạn đầu, AI được thí điểm có kiểm soát tại một số địa phương đủ hạ tầng, mọi ứng dụng phải qua thẩm định của Sở GDĐT và chuyên gia độc lập. Đồng thời, hoàn thiện khung tiêu chuẩn về an toàn dữ liệu trẻ em, nội dung phù hợp lứa tuổi và minh bạch thuật toán là cơ sở pháp lý quan trọng để việc triển khai được đúng, trúng mục đích. Việc mở rộng chỉ nên thực hiện khi đáp ứng các chỉ số giám sát như tiến bộ học tập, mức độ tương tác, giảm chênh lệch vùng miền, an toàn dữ liệu và mức độ hài lòng của giáo viên, phụ huynh.
Nếu được triển khai đúng cách, AI có thể mang lại nhiều cơ hội cho bậc tiểu học: cá nhân hóa học tập nhờ phân tích tiến trình của từng học sinh, tăng tương tác với các mô phỏng trực quan, giảm tải cho giáo viên ở các khâu chấm điểm, nhập liệu để họ tập trung hơn vào giáo dục phẩm chất và kỹ năng. Đồng thời, AI cũng mở ra cơ hội kết nối giữa nhà trường, cơ quan quản lý và doanh nghiệp công nghệ, phù hợp định hướng chuyển đổi số quốc gia.
Tuy nhiên, những kỳ vọng này chỉ thành hiện thực khi AI được sử dụng như công cụ hỗ trợ chứ không thay thế giáo viên và mọi thiết kế đều đặt an toàn trẻ em lên hàng đầu. Để AI đi đúng hướng, cần ưu tiên đầu tư hạ tầng cho vùng khó, ban hành quy trình kiểm duyệt ứng dụng dành riêng cho tiểu học, bồi dưỡng giáo viên về kiến thức AI và đạo đức số, thúc đẩy hợp tác công, tư trong phát triển nền tảng học tập an toàn và khuyến khích nghiên cứu độc lập để kịp thời điều chỉnh rủi ro.
Tài liệu tham khảo
Bộ GDĐT (2025). Lấy ý kiến góp ý dự thảo Hướng dẫn triển khai thí điểm nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo trong giáo dục phổ thông https://moet.gov.vn/tin-tuc/lay-y-kien-gop-y-du-thao-huong-dan-trien-khai-thi-diem-noi-dung-giao-duc-tri-tue-nhan-tao-trong-giao-duc-pho-thong2.html?categoryId=1516524
Bộ GDĐT (2025). Công văn số 2250/BGDĐT-GDPT triển khai tài liệu Hướng dẫn sử dụng Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy và học https://thuvienphapluat.vn/cong-van/Cong-nghe-thong-tin/Cong-van-2250-BGDDT-GDPT-2025-tai-lieu-Huong-dan-su-dung-Ung-dung-tri-tue-nhan-tao-day-hoc-657699.aspx
