Chuẩn hóa chương trình, tăng tính liên thông trong giáo dục nghề nghiệp
Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) vừa công bố dự thảo Thông tư quy định quy trình biên soạn, thẩm định và ban hành chương trình, giáo trình các môn học chung trong giáo dục nghề nghiệp để lấy ý kiến rộng rãi từ các cơ quan, tổ chức, chuyên gia, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và người dân.
Dự thảo Thông tư được xây dựng nhằm bảo đảm sự thống nhất, liên thông trong hệ thống giáo dục quốc dân; nâng cao hiệu quả quản lý về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực giáo dục nghề nghiệp.
Theo dự thảo, các môn học chung áp dụng trong chương trình đào tạo trình độ trung cấp và cao đẳng gồm: Ngoại ngữ; Năng lực số; Giáo dục chính trị; Pháp luật; Giáo dục Quốc phòng và An ninh; Giáo dục thể chất. Đây được xem là nhóm học phần nền tảng nhằm bảo đảm chuẩn đầu ra chung, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh mới.
Đáng chú ý, dự thảo cho phép các cơ sở giáo dục nghề nghiệp linh hoạt lựa chọn môn Ngoại ngữ đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tiễn như tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Nhật Bản, tiếng Hàn Quốc, tiếng Nga, tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Lào và ngôn ngữ quốc gia của Campuchia. Tuy nhiên, tiếng Anh vẫn được ưu tiên theo lộ trình đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học; Thủ trưởng cơ sở giáo dục nghề nghiệp quyết định lựa chọn ngoại ngữ phù hợp với yêu cầu thực tiễn đào tạo.
Dự thảo cũng quy định cụ thể thời lượng đối với từng môn học theo từng trình độ đào tạo. Trong đó, thời lượng dành cho môn Ngoại ngữ (90 giờ tương đương 3 tín chỉ đối với trình độ trung cấp và 120 giờ tương đương 4 tín chỉ đối với trình độ cao đẳng) và Năng lực số (45 giờ tương đương 2 tín chỉ đối với trình độ trung cấp và 75 giờ tương đương 3 tín chỉ đối với trình độ cao đẳng) được quy định với thời lượng tương đối lớn, phản ánh xu hướng tăng cường năng lực hội nhập và thích ứng với môi trường lao động số.
Ngoài ra, môn Giáo dục chính trị có thời lượng 45 giờ (tương đương 3 tín chỉ) đối với trình độ trung cấp và 75 giờ (tương đương 5 tín chỉ) đối với trình độ cao đẳng. Môn Pháp luật có thời lượng 30 giờ (tương đương 2 tín chỉ) đối với trình độ trung cấp và 45 giờ (tương đương 3 tín chỉ) đối với trình độ cao đẳng.
Môn Giáo dục thể chất được quy định thời lượng 30 giờ (tương đương 1 tín chỉ) đối với trình độ trung cấp và 60 giờ (tương đương 2 tín chỉ) đối với trình độ cao đẳng. Môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh có thời lượng 45 giờ (tương đương 2 tín chỉ) đối với trình độ trung cấp và 75 giờ (tương đương 3 tín chỉ) đối với trình độ cao đẳng.
Một nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là việc quy định kết quả học tập các môn học chung trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng được công nhận tại tất cả các cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp. Kết quả học tập của môn học chung mà người học đã tích lũy được được công nhận để xem xét về giá trị chuyển đổi cho môn học tương ứng khi người học chuyển ngành, nghề đào tạo hoặc chuyển hình thức học tập.
Dự thảo đồng thời phân định rõ trách nhiệm giữa Bộ GDĐT và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong việc xây dựng, biên soạn, rà soát và cập nhật chương trình, giáo trình. Trong khi Bộ GDĐT xây dựng, thẩm định và ban hành chương trình các môn học chung; đồng thời tổ chức biên soạn, thẩm định, ban hành giáo trình các môn Giáo dục chính trị, Pháp luật, Giáo dục Quốc phòng và An ninh để thống nhất sử dụng trong chương trình đào tạo trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng; Thủ trưởng các cơ sở giáo dục nghề nghiệp sẽ chủ động xây dựng hoặc lựa chọn để thẩm định, ban hành giáo trình đối với các môn Ngoại ngữ, Năng lực số và Giáo dục thể chất theo chương trình các môn học chung do Bộ GDĐT ban hành.
Theo dự thảo, chương trình, giáo trình các môn học chung được rà soát, cập nhật định kỳ không quá 5 năm một lần nhằm bảo đảm phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, khoa học công nghệ, thị trường lao động trong nước và quốc tế cũng như yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo.
Tạo nền tảng cho đào tạo nghề thích ứng thời đại số
Từ góc độ chính sách, dự thảo Thông tư cho thấy định hướng tăng cường chuẩn hóa trong giáo dục nghề nghiệp, đồng thời thúc đẩy tính liên thông giữa các cơ sở đào tạo trong hệ thống giáo dục quốc dân. Việc xây dựng một khung chương trình chung không chỉ góp phần bảo đảm chất lượng đào tạo tối thiểu mà còn tạo điều kiện để người học linh hoạt hơn trong quá trình học tập và chuyển đổi nghề nghiệp.
Trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi nhanh chóng dưới tác động của chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, việc đưa “Năng lực số” trở thành môn học chung bắt buộc được xem là bước đi phù hợp. Điều này phản ánh yêu cầu ngày càng cao về kỹ năng công nghệ đối với nguồn nhân lực, kể cả ở các ngành nghề truyền thống. Song song với đó, định hướng ưu tiên tiếng Anh cũng cho thấy nỗ lực nâng cao khả năng hội nhập của người học giáo dục nghề nghiệp.
Đáng chú ý, cơ chế công nhận kết quả học tập giữa các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có thể góp phần tháo gỡ một trong những điểm nghẽn lâu nay của hệ thống đào tạo nghề, đó là tính phân mảnh và thiếu liên thông. Khi kết quả học tập được công nhận rộng rãi, người học sẽ giảm áp lực học lại, tiết kiệm thời gian và chi phí đào tạo, đồng thời có thêm cơ hội tiếp cận nhiều hình thức học tập linh hoạt hơn.
Việc quy định rà soát, cập nhật chương trình định kỳ tối đa 5 năm/lần cũng cho thấy nỗ lực đưa chương trình đào tạo tiệm cận với yêu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và thị trường lao động. Trong bối cảnh công nghệ và mô hình việc làm thay đổi liên tục, một cơ chế cập nhật thường xuyên được xem là cần thiết để hạn chế tình trạng “lệch pha” giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động.
Có thể thấy, nếu được hoàn thiện và triển khai hiệu quả, dự thảo Thông tư không chỉ góp phần nâng cao chất lượng quản lý đào tạo nghề mà còn tạo nền tảng cho hệ sinh thái giáo dục nghề nghiệp linh hoạt, hiện đại và thích ứng tốt hơn với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.
