Tháng 10/2026, Bộ Giáo dục New Zealand công bố các môn học cuối cấp trong lần cập nhật chương trình quốc gia đầu tiên sau gần 20 năm. Cải cách bao trùm cả New Zealand Curriculum và Te Marautanga o Aotearoa; khi hoàn tất, lộ trình tiếng Māori có 35 môn - được mô tả là “the most extensive senior secondary curriculum offering”. Trường phải dạy đầy đủ nội dung bắt buộc nhưng vẫn được tổ chức học qua thực tập, trải nghiệm cộng đồng và học gắn với công việc.
Lộ trình triển khai phân tầng theo năm học. Từ 2028, lớp 11 không còn NCEA; học sinh học các môn cốt lõi và nhận Foundational Award về đọc viết - toán học, không có kỳ thi NZQA cuối năm. Năm 2029, New Zealand Certificate of Education thay NCEA Level 2 ở lớp 12; năm 2030, New Zealand Advanced Certificate of Education thay NCEA Level 3 ở lớp 13. Học sinh thường học ít nhất năm môn, có thể học môn ở cấp cao hơn và không bị khóa lộ trình chỉ vì lựa chọn trước đó.
Đáng chú ý, ngân sách triển khai được công bố cùng chính sách: Budget 2026 dành 257,3 triệu NZD chi thường xuyên và 7,6 triệu NZD vốn; riêng tài nguyên chương trình lớp 9 - 13 là 61,2 triệu NZD, phát triển nghề nghiệp cho giáo viên lớp 11 - 13 là 20,1 triệu NZD, dự kiến tiếp cận khoảng 32.620 giáo viên trên 100 môn. Education Review Office nhấn mạnh: “Implementation is critical for turning engagement with research into tangible changes”. Đây là thừa nhận đúng rằng chương trình mới không tự chuyển thành thực hành lớp học.
Cần nhìn rõ giới hạn bằng chứng: nội dung và tiến độ đã được ban hành, nhưng hiệu quả học tập chưa thể kết luận trước khi triển khai bắt buộc. Các môn còn tham vấn cũng phải được phân biệt với môn đã hoàn tất. Singapore đã triển khai Full Subject-Based Banding để học sinh học môn ở các mức G1/G2/G3 phù hợp thế mạnh; Anh dùng nội dung môn học quốc gia và điều kiện quản lý GCSE để giữ tính so sánh giữa các đơn vị cấp bằng. New Zealand kết hợp linh hoạt lộ trình với chuẩn quốc gia, đồng thời đầu tư mạnh cho giáo viên và hệ thống dữ liệu.
Hàm ý cho Việt Nam là cải cách chương trình trung học phổ thông phải thiết kế đồng thời bốn cấu phần: nội dung môn học, chuẩn đánh giá/bằng cấp, học liệu - bồi dưỡng và hạ tầng dữ liệu. Có thể thí điểm học vượt môn, mô-đun nghề nghiệp và lộ trình ngôn ngữ/địa phương, nhưng cần công bố tiêu chí sẵn sàng của từng trường và đánh giá độc lập theo giai đoạn. Không nên sao chép việc bỏ kỳ thi lớp 11 vì hệ thống tuyển sinh và bằng cấp khác nhau; điều đáng học là lộ trình nhiều năm, ngân sách triển khai định lượng và cơ chế điều chỉnh dựa trên phản hồi.
Tài liệu tham khảo
New Zealand Ministry of Education. (2026). More details about new senior secondary qualifications. https://www.education.govt.nz/news/more-details-about-new-senior-secondary-qualifications
New Zealand Ministry of Education. (2026). Investing in secondary achievement. https://www.education.govt.nz/our-work/publications/corporate-documents/budget-2026/investing-secondary-achievement
Education Review Office. (2026). Implementing curriculum change: Good practice for school leaders. https://evidence.ero.govt.nz/media/uasnivx4/implementing-curriculum-change-good-practice-for-school-leaders-good-practice-guide.pdf
Ministry of Education Singapore. (2026). Education conversations: Full Subject-Based Banding. https://educationconversations.moe.gov.sg/our-efforts
UK Department for Education. (2023). GCSE subject content. https://www.gov.uk/government/collections/gcse-subject-content
Ofqual. (2026). GCSE (9 to 1) qualification-level conditions and requirements. https://www.gov.uk/government/publications/gcse-9-to-1-qualification-level-conditions/gcse-9-to-1-qualification-level-conditions-and-requirements
