Ngày 20/10/2026, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu ký Chỉ thị 37/CT-TTg về tăng cường phòng, chống gian lận trong thi, kiểm tra và đánh giá ở tất cả cấp học, trình độ đào tạo. Văn bản có hiệu lực chỉ đạo ngay và giao nhiệm vụ cho Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ, chính quyền địa phương và người đứng đầu cơ sở giáo dục. Tư tưởng nổi bật là “học thật, thi thật, đánh giá thật” và “lấy phòng ngừa là chính”. So với quản lý tập trung vào coi thi và xử lý vi phạm, chỉ thị mở rộng sang liêm chính học thuật, thiết kế đánh giá, dữ liệu cảnh báo, áp lực thi đua và trách nhiệm giải trình của cả hệ thống.
Các mốc thực hiện tương đối rõ. Bộ Giáo dục và Đào tạo phải rà soát toàn bộ quy định, nhận diện gian lận bằng AI và thiết bị công nghệ cao, quy định hành vi cấm, kiểm soát và trách nhiệm giải trình trước 15/12/2026. Tiêu chí thi đua phải được điều chỉnh trước 30/11/2026, không lấy riêng tỷ lệ khá, giỏi, tốt nghiệp hay kết quả thi làm căn cứ. Trước 31/12/2026, phải có hướng dẫn dùng camera, rà kim loại và giải pháp kỹ thuật ở khâu rủi ro cao; xây dựng ngân hàng câu hỏi, kiểm soát chất lượng và bảo mật; hình thành lộ trình thi trên máy tính. Cơ sở giáo dục phải quy định rõ đạo văn, làm thuê, học thay, thi hộ, dùng AI trái quy định và đổi mới đánh giá theo quá trình, sản phẩm học tập, năng lực thực.
Cơ chế tác động có bốn tầng: giảm động cơ bệnh thành tích; phòng ngừa bằng đề thi, ngân hàng câu hỏi và đánh giá quá trình; giám sát bằng kiểm soát chéo, lưu vết, kiểm tra độc lập, camera và phân tích dữ liệu; cưỡng chế đối với tổ chức gian lận, mua bán đề, hối lộ, can thiệp điểm và xâm nhập dữ liệu. Lợi ích kỳ vọng là tăng độ tin cậy và công bằng. Chi phí tiềm ẩn là đầu tư công nghệ, bồi dưỡng, bảo vệ dữ liệu và chênh lệch năng lực địa phương. Chỉ thị chưa tự giải quyết các câu hỏi về chuẩn bằng chứng, quyền khiếu nại, lưu trữ dữ liệu và sai số của công cụ phát hiện AI; đây là khoảng trống phải được lấp bằng hướng dẫn kỹ thuật.
Bằng chứng quốc tế ủng hộ chuyển từ phát hiện sang thiết kế lại đánh giá. UNESCO cảnh báo AI phát triển nhanh hơn khung quản lý và yêu cầu bảo vệ dữ liệu, mục đích sư phạm. Tổng quan 72 nghiên cứu thực nghiệm tại 24 quốc gia cho thấy ba hướng nổi bật là đánh giá theo quá trình, nhiệm vụ xác thực và vấn đáp/đối thoại. Tổng quan 82 nghiên cứu về AI và liêm chính học thuật cho thấy xây dựng môi trường liêm chính được nghiên cứu nhiều hơn việc chỉ dùng công cụ phát hiện. Bộ Giáo dục và Đào tạo nên ban hành phụ lục kỹ thuật ngắn: phân loại việc dùng AI thành được phép, phải khai báo, bị cấm theo loại nhiệm vụ; mẫu khai báo; quyền giải trình; chuẩn ngân hàng câu hỏi; tiêu chí bảo vệ dữ liệu. Hệ thống cảnh báo chỉ nên sàng lọc rủi ro, không tự động kết luận vi phạm. Nếu chỉ tăng camera, thiết bị và chế tài mà không sửa động cơ, nhiệm vụ đánh giá và quy trình công bằng, chi phí sẽ tăng nhưng gian lận chỉ chuyển hình thức.
Tài liệu tham khảo
Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2024). Thông tư số 24/2024/TT-BGDĐT ban hành Quy chế thi tốt nghiệp trung học phổ thông. https://moet.gov.vn/content/tintuc/Lists/News/Attachments/10149/final-quy-che-thi-tot-nghiep-thpt.pdf
Crompton, H., & Burke, D. (2026). Higher education assessments in the age of GenAI: A systematic review. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 23, Article 56. https://doi.org/10.1186/s41239-026-00627-4
Cục Quản lý chất lượng. (2026, October 20). Chỉ thị của Thủ tướng về tăng cường phòng, chống gian lận thi cử, kiểm tra, đánh giá trong giáo dục và đào tạo. https://vqa.moet.gov.vn/vi/news/tin-tuc-su-kien/chi-thi-cua-thu-tuong-ve-tang-cuong-phong-chong-gian-lan-thi-cu-kiem-tra-danh-gia-trong-giao-duc-va-dao-tao-302.html
Memarian, B., & Doleck, T. (2026). A systematic review of academic integrity and misconduct with artificial intelligence in higher education. SN Computer Science, 7, Article 49. https://doi.org/10.1007/s42979-025-04569-y
Miao, F., & Holmes, W. (2023). Guidance for generative AI in education and research. UNESCO. https://www.unesco.org/en/articles/guidance-generative-ai-education-and-research?hub=67098
Thủ tướng Chính phủ. (2026, October 20). Chỉ thị số 37/CT-TTg về tăng cường phòng, chống gian lận thi cử, kiểm tra, đánh giá trong giáo dục và đào tạo. https://vanban.chinhphu.vn/?classid=0&docid=220057&pageid=27160
