Ngày 22/10/2026, UNESCO công bố tài liệu chính sách về Whole-Institution Approach (WIA), áp dụng từ mầm non đến đại học và học tập suốt đời. Điểm mới không phải thêm nội dung môi trường vào một môn học, mà tạo tính nhất quán giữa điều được dạy với cách cơ sở giáo dục được quản trị và vận hành. Khung kết nối lãnh đạo, chương trình, phương pháp, nghiên cứu, phát triển đội ngũ, cơ sở vật chất, tài chính, truyền thông, dịch vụ người học, quan hệ cộng đồng và theo dõi. Ba công cụ đi kèm tập trung vào năng lực-phương pháp sư phạm, đánh giá kết quả học tập và chuyển đổi cấp tổ chức. UNESCO cho biết công cụ dành cho “immediate adoption and adaptation” - áp dụng và điều chỉnh ngay - nhưng không hàm ý mọi cơ sở phải dùng cùng một mẫu.
Nền tảng bằng chứng gồm rà soát tài liệu và nghiên cứu hành động tại 41 cơ sở thuộc 10 quốc gia: Brazil, Costa Rica, Côte d’Ivoire, Cuba, Đức, Nhật Bản, Kenya, Malaysia, Romania và Slovenia. Bài báo học thuật làm nền đã xem xét 128 tài liệu, giữ 90 cho bản sơ bộ và dùng 124 nguồn ở bản cuối; 14 thành tố được mô tả như các điểm vào liên kết, không phải bậc thang tuyến tính. Ưu thế là khả năng thích ứng và sự tham gia của người thực hành. Giới hạn là nghiên cứu hành động chủ yếu kiểm tra tính khả dụng và học hỏi tổ chức, không có nhóm đối chứng hay chỉ báo chuẩn hóa để ước lượng tác động tới năng lực bền vững, hành vi hoặc phát thải.
Tổng quan hệ thống của Holst, dựa trên 104 tài liệu quốc tế, xem WIA là quá trình học tập tổ chức liên tục và có sự tham gia, nối chương trình chính thức với “chương trình ẩn” trong vận hành. Năm nguyên tắc là nhất quán, học hỏi liên tục, tham gia, trách nhiệm và cam kết dài hạn; các lĩnh vực gồm quản trị, chương trình, cộng đồng, vận hành, nghiên cứu, phát triển năng lực và truyền thông. Phần Lan đã tích hợp phát triển bền vững vào năng lực xuyên môn và tài liệu cho giáo viên, lãnh đạo. Liên minh châu Âu yêu cầu đưa bền vững vào dạy-học, quản trị, tòa nhà, cộng đồng và bảo đảm chất lượng, đồng thời nhấn mạnh các “small measurable steps” được theo dõi liên tục. Hai hệ thống cho thấy WIA cần kiến trúc nhiều tầng, không thể giao riêng cho giáo viên nhiệt tình.
Việt Nam đã có nền pháp lý thuận lợi: Quyết định số 882/QĐ-TTg giao nhiệm vụ tích hợp tăng trưởng xanh vào chương trình các cấp, phát triển ngành nghề xanh và xây dựng tiêu chí cơ sở giáo dục an toàn, xanh, sạch, thông minh; đồng thời yêu cầu đầu tư theo tiêu chí xanh. Khoảng trống là kết nối thành chu trình quản trị và đo lường. Lộ trình tiết kiệm nguồn lực gồm: bộ tiêu chí tối thiểu theo cấp học; mỗi cơ sở chọn 3-5 mục tiêu đo được gắn với kế hoạch phát triển; đưa năng lực bền vững vào bồi dưỡng quản lý và giáo viên; tích hợp chỉ báo vào tự đánh giá/kiểm định thay vì tạo hệ thống báo cáo mới; và tài trợ thí điểm có đánh giá độc lập. Chỉ báo phải bao quát học tập, mức tham gia, tiêu thụ tài nguyên và công bằng, tránh biến “trường học xanh” thành chứng nhận cơ sở vật chất hoặc phong trào ngắn hạn.
Tài liệu tham khảo
Council of the European Union. (2022). Council Recommendation on learning for the green transition and sustainable development. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32022H0627(01)
Finnish National Agency for Education. (2026). Sustainable development in the foundations of early childhood education and curricula. https://www.oph.fi/fi/opettajat-ja-kasvattajat/kestava-kehitys-varhaiskasvatussuunnitelman-ja-opetussuunnitelmien
Holst, J. (2023). Towards coherence on sustainability in education: A systematic review of whole institution approaches. Sustainability Science, 18, 1015-1030. https://doi.org/10.1007/s11625-022-01226-8
Kohl, K., Hopkins, C., Toman, I., & van’t Land, H. (2026). Identifying the “building blocks” of a transformative whole-institution approach to education for sustainable development. Journal of Education for Sustainable Development, 20(1). https://doi.org/10.1177/09734082261455966
Kohl, K., Hopkins, C., Toman, I., & van’t Land, H. (2026). Whole-institution approaches towards sustainability: Policy paper. UNESCO. https://www.unesco.org/en/articles/whole-institution-approaches-towards-sustainability-policy-paper
Thủ tướng Chính phủ. (2022). Quyết định số 882/QĐ-TTg phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=206215&pageid=27160
UNESCO. (2020). Education for sustainable development: A roadmap. https://www.unesco.org/en/articles/education-sustainable-development-roadmap
