Ngày 20/10/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị 37/CT-TTg về tăng cường phòng, chống gian lận thi cử, kiểm tra, đánh giá trong giáo dục và đào tạo. Văn bản xác lập yêu cầu “học thật, thi thật, đánh giá thật”, đồng thời chuyển trọng tâm sang quản trị rủi ro và “lấy phòng ngừa là chính”. Đối tượng thực hiện trải rộng từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, các bộ, ngành, địa phương đến cơ sở giáo dục và người đứng đầu.
Các nhiệm vụ đáng chú ý gồm rà soát quy định để xử lý gian lận bằng trí tuệ nhân tạo và công nghệ cao trước ngày 15/12/2026; hướng dẫn sử dụng camera, thiết bị dò kim loại, thi trên máy tính và phát triển ngân hàng câu hỏi trước ngày 31/12/2026; ứng dụng phân tích dữ liệu để cảnh báo bất thường; tăng lưu vết, kiểm soát chéo và kiểm tra độc lập. Chỉ thị cũng yêu cầu không lấy riêng tỷ lệ học sinh giỏi, tốt nghiệp hay thành tích thi làm căn cứ thi đua, vì chính áp lực thành tích có thể tạo động cơ bóp méo đánh giá.
Ý nghĩa của chính sách là coi gian lận không chỉ là lỗi cá nhân mà còn là rủi ro hệ thống phát sinh từ thiết kế đánh giá, động cơ tổ chức, năng lực giám sát và công nghệ. Tuy nhiên, thiết bị giám sát không tự tạo ra liêm chính. Camera hoặc dò kim loại có thể hỗ trợ ở kỳ thi tập trung, nhưng dễ dẫn đến đầu tư hình thức nếu thiếu quy trình xử lý dữ liệu, giới hạn truy cập, thời hạn lưu trữ và bảo vệ quyền riêng tư. Với AI tạo sinh, UNESCO khuyến nghị cơ sở giáo dục vừa duy trì trách nhiệm học thuật, vừa thiết kế lại nhiệm vụ đánh giá và phát triển năng lực sử dụng AI có trách nhiệm; cấm đoán tuyệt đối khó khả thi và có thể làm gia tăng chênh lệch ngầm.
Bước triển khai cần ưu tiên chuẩn hóa khái niệm sử dụng AI được phép, phải khai báo và bị cấm theo từng loại nhiệm vụ; yêu cầu người học lưu bằng chứng quá trình; đa dạng hóa vấn đáp, sản phẩm theo giai đoạn và nhiệm vụ gắn bối cảnh; đồng thời đào tạo giáo viên về thiết kế đánh giá. Hệ thống cảnh báo bất thường chỉ nên dùng để sàng lọc, không phải chứng cứ duy nhất để kết luận vi phạm. Mỗi cơ sở phải công khai quy trình xác minh, quyền giải trình - khiếu nại và trách nhiệm bảo vệ dữ liệu. Hiệu quả nên được đo bằng độ tin cậy của đánh giá và mức giảm động cơ gian lận, không phải số vụ kỷ luật tăng lên.
Tài liệu tham khảo
Cục Quản lý chất lượng, Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2026). Một số điểm mới của Thông tư số 08/2026/TT-BGDĐT về đánh giá diện rộng cấp quốc gia chất lượng giáo dục phổ thông. https://vqa.moet.gov.vn/vi/news/tin-tuc-su-kien/mot-so-diem-moi-thong-tu-so-08-2026-tt-bgddt-ban-hanh-quy-dinh-ve-danh-gia-dien-rong-cap-quoc-gia-chat-luong-giao-duc-pho-thong-247.html
Cục Quản lý chất lượng, Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2026, 20 tháng 10). Chỉ thị của Thủ tướng về tăng cường phòng, chống gian lận thi cử, kiểm tra, đánh giá. https://vqa.moet.gov.vn/vi/news/tin-tuc-su-kien/chi-thi-cua-thu-tuong-ve-tang-cuong-phong-chong-gian-lan-thi-cu-kiem-tra-danh-gia-trong-giao-duc-va-dao-tao-302.html
Thủ tướng Chính phủ. (2026, 20 tháng 10). Chỉ thị số 37/CT-TTg về tăng cường phòng, chống gian lận thi cử, kiểm tra, đánh giá trong giáo dục và đào tạo. https://vanban.chinhphu.vn/?classid=2&docid=220057&pageid=27160
UNESCO. (2023). Guidance for generative AI in education and research. https://www.unesco.org/en/articles/guidance-generative-ai-education-and-research?hub=67098
UNESCO. (2024). AI competency framework for students. https://www.unesco.org/en/articles/ai-competency-framework-students?hub=67098
