Minh bạch bữa ăn để tăng giám sát thực chất
An toàn thực phẩm là một bộ phận không thể tách rời của an toàn trường học. Một môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, hạnh phúc không chỉ được tạo dựng từ cơ sở vật chất bảo đảm, những mối quan hệ lành mạnh giữa giáo viên và học sinh, giữa học sinh với nhau, mà còn thể hiện ở những điều thiết thực nhất như bữa ăn hằng ngày của học sinh.
Thời gian qua, ngành Giáo dục đã chú trọng công tác y tế trường học, chăm sóc sức khỏe, phòng, chống dịch bệnh, bảo đảm an toàn thực phẩm và dinh dưỡng học đường. Những kết quả đạt được góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, hạnh phúc, tạo điều kiện để học sinh, sinh viên phát triển toàn diện.
Tuy nhiên, công tác này vẫn còn những hạn chế. Tiêu chuẩn, tiêu chí đánh giá ở một số lĩnh vực chưa hoàn thiện; nguồn lực và cơ chế phối hợp giữa nhà trường, gia đình, các ngành, địa phương chưa đồng bộ. Riêng về an toàn thực phẩm, tình trạng ngộ độc thực phẩm trong cơ sở giáo dục vẫn xảy ra; một số nơi còn sử dụng thực phẩm, nguyên liệu không bảo đảm chất lượng, không rõ nguồn gốc; việc tổ chức, kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm chưa được thực hiện đầy đủ, nghiêm túc, thường xuyên.
Thực tế cho thấy, chỉ cần một mắt xích trong chuỗi cung ứng, chế biến hoặc tổ chức bữa ăn thiếu chặt chẽ cũng có thể làm phát sinh rủi ro đối với sức khỏe học sinh. Vì vậy, bảo đảm an toàn thực phẩm trong trường học không thể chỉ dừng ở khâu kiểm tra khi có sự cố mà cần được kiểm soát thường xuyên, từ nguồn nguyên liệu đến bữa ăn thực tế của học sinh.
Trong bối cảnh đó, Chỉ thị 33/CT-TTg ngày 14/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm trong cơ sở giáo dục đưa ra một yêu cầu đáng chú ý: tăng cường minh bạch thông tin và trao thêm vai trò giám sát cho phụ huynh.
Theo Chỉ thị, cơ sở giáo dục phải công khai hằng ngày với phụ huynh thông tin về đơn vị cung cấp suất ăn, nguyên liệu, hình ảnh thực phẩm, hóa đơn nhập hàng, thực đơn và hình ảnh khay ăn thực tế của học sinh.
Đồng thời, nhà trường phải tạo điều kiện và cơ chế để Ban đại diện cha mẹ học sinh tham gia giám sát nguồn thực phẩm, quá trình chia suất ăn, kiểm chứng, đánh giá chất lượng bữa ăn cùng giáo viên, học sinh và kiểm tra khu vực chế biến.
Công khai bữa ăn, vì thế, không đơn thuần là cung cấp thêm thông tin cho phụ huynh mà còn là một phương thức tăng cường giám sát và gắn trách nhiệm của các bên với từng khâu trong quá trình tổ chức bữa ăn học đường.
Thực tế đã cho thấy sự tham gia của phụ huynh có thể giúp phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường. Chẳng hạn, năm 2023, tại Trường Tiểu học Phú Hữu (Thành phố Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh ), một số phụ huynh cùng Ban giám hiệu nhà trường kiểm tra nhà bếp và kho thực phẩm của đơn vị cung cấp suất ăn cho trường, qua đó phát hiện thịt, xương gà có màu đen trong tủ đông cùng một số gia vị, đồ khô không đậy nắp, không nhãn mác. Sau sự việc, nhà trường tạm dừng tổ chức ăn bán trú và họp, thống nhất với phụ huynh dừng hợp đồng với đơn vị cung cấp suất ăn. Phía đơn vị cung cấp giải thích số thịt, xương gà được phản ánh là đồ thừa sau chế biến, không sử dụng để nấu cho học sinh.
Một cách tiếp cận khác cũng đang được triển khai trên thực tế là công khai hình ảnh thực phẩm đầu vào và suất ăn hằng ngày. Có trường đã thành lập nhóm giám sát gồm lãnh đạo nhà trường, đơn vị cung cấp và Ban đại diện cha mẹ học sinh để cập nhật hình ảnh nguyên liệu đầu vào mỗi ngày; thông tin về suất ăn, khẩu phần dinh dưỡng cũng được đăng tải để phụ huynh theo dõi.
Những cách làm này cho thấy minh bạch thông tin có thể đưa phụ huynh từ người tiếp nhận thông tin về bữa ăn của con thành một chủ thể tham gia giám sát. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, việc công khai cần đi vào thực chất: thông tin phải đầy đủ, có khả năng kiểm chứng và được cập nhật thường xuyên, thay vì chỉ thực hiện theo hướng hình thức.
Tăng cường minh bạch và giám sát nhiều chiều là một trong những biện pháp mạnh được Chỉ thị 33 xác định, cùng với kiểm soát chặt chẽ toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm, tăng cường kiểm tra định kỳ, đột xuất, làm rõ trách nhiệm người đứng đầu và xử lý nghiêm các cơ sở vi phạm.
Giám sát nhiều chiều nhưng không “chia nhỏ” trách nhiệm
Phát huy vai trò giám sát của phụ huynh không có nghĩa chuyển trách nhiệm quản lý sang phụ huynh. Ban đại diện cha mẹ học sinh cần tham gia trong phạm vi, quy trình và cơ chế phù hợp; giám sát để cùng nhà trường bảo vệ học sinh, không thay thế trách nhiệm của nhà trường và cơ quan quản lý.
Chỉ thị 33 nêu rõ yêu cầu phân công theo phương châm “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả”, chấm dứt tình trạng chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm. Như vậy, nhà trường cần huy động sự tham gia của phụ huynh, nhưng trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm vẫn phải thuộc về những chủ thể được giao quản lý.
Điều này đặc biệt quan trọng trong trường hợp nhà trường thuê đơn vị cung cấp suất ăn. Việc ký hợp đồng với đơn vị bên ngoài không đồng nghĩa với việc nhà trường có thể đứng ngoài quá trình kiểm soát. Ngược lại, cần xác định rõ trách nhiệm của từng bên từ lựa chọn nhà cung cấp, kiểm soát nguyên liệu đầu vào, chế biến, vận chuyển, chia suất ăn đến xử lý khi phát hiện nguy cơ mất an toàn.
Điều cần tránh là minh bạch hình thức, giám sát hình thức. Nhà trường không thể chỉ đăng thực đơn, hình ảnh, hóa đơn để hoàn thành yêu cầu; phụ huynh cũng không chỉ được tham gia khi sự cố xảy ra. Thông tin phải đủ để theo dõi; phản ánh phải được tiếp nhận, xử lý; kiểm tra, giám sát phải thực chất; trách nhiệm phải có địa chỉ cụ thể.
Quan trọng hơn, minh bạch không nên được hiểu đơn giản là “công khai càng nhiều càng tốt”. Giá trị của minh bạch nằm ở khả năng giúp phát hiện và phòng ngừa rủi ro. Thông tin phải phục vụ giám sát; giám sát phải tạo ra phản hồi; phản hồi phải được xử lý; và khi có vi phạm, trách nhiệm phải được xác định rõ.
Bữa ăn học đường liên quan trực tiếp đến sức khỏe, sự phát triển và khả năng học tập của học sinh. Vì vậy, mỗi suất ăn an toàn không chỉ là kết quả của một quy trình bếp ăn đúng quy định, mà còn là kết quả của một cơ chế quản lý có trách nhiệm, minh bạch và có sự tham gia của nhiều chủ thể.
