Chủ động rà soát, không để học sinh thiếu sách
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có văn bản số 5655/BGDĐT-GDPT yêu cầu các cơ sở giáo dục và đào tạo cùng Nhà Xuất bản Giáo dục Việt Nam khẩn trương bảo đảm cung ứng sách giáo khoa. Theo yêu cầu của Bộ, các Sở Giáo dục và Đào tạo phải chỉ đạo các cơ sở giáo dục phổ thông rà soát tình hình chuẩn bị sách giáo khoa, đối chiếu giữa số lượng đã đăng ký với số lượng thực tế được trang bị, cung ứng; xác định cụ thể số lượng còn thiếu theo từng lớp, môn học và đầu sách. Trên cơ sở đó, địa phương phải xây dựng phương án, thời gian hoàn thành việc cung ứng, không để phát sinh tình trạng thiếu sách mà chưa có phương án xử lý.
Đáng chú ý, chỉ đạo nhấn mạnh cần tính đến những nhu cầu phát sinh. Trong đó có các trường mới thành lập, trường nội trú tại khu vực biên giới, vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn; các trường chưa đăng ký sách giáo khoa từ đầu năm; những trường liên cấp nội trú và các cơ sở giáo dục được thành lập, tổ chức lại hoặc điều chỉnh quy mô sau quá trình sắp xếp. Đây là những nhóm có nguy cơ phát sinh khoảng trống về nguồn sách nếu việc dự báo nhu cầu chỉ dựa trên số liệu đăng ký ban đầu. Khi mạng lưới cơ sở giáo dục có sự thay đổi, quy mô học sinh tại từng trường, từng địa bàn cũng biến động theo. Do đó, việc cập nhật nhu cầu sát thời điểm năm học mới là cần thiết để tránh tình trạng nơi thừa, nơi thiếu.
Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các sở hoàn thành việc tổng hợp nhu cầu sách giáo khoa cần bổ sung của từng trường và gửi Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam trước ngày 25/8. Trên cơ sở đó, các bên phối hợp xây dựng phương án cung ứng đầy đủ, thuận tiện, kịp thời trước ngày 30/8/2026. Đồng thời, việc điều phối, điều chuyển sách giữa các cơ sở giáo dục theo nguyên tắc nơi thừa hỗ trợ nơi thiếu được nhấn mạnh, cùng với việc tận dụng nguồn sách tại thư viện và sách cũ còn sử dụng được.
Trước đó, đến ngày 12/8, các đơn vị phát hành đã cung ứng khoảng 200 triệu bản sách giáo khoa về các trường học trên cả nước, đạt 95% số lượng đặt hàng. Khoảng 11,4 triệu bản đang được in bổ sung, bảo đảm đủ sách trước khai giảng Những con số này cho thấy phần lớn nhu cầu sách giáo khoa đã được đáp ứng. Tuy nhiên, trong những ngày cuối trước năm học mới, việc bảo đảm đủ sách đến đúng trường, đúng lớp, đúng môn học vẫn cần được theo dõi sát. Đặc biệt, với những địa bàn có điều kiện đi lại khó khăn hoặc vừa trải qua quá trình sắp xếp mạng lưới trường học, khâu điều phối có ý nghĩa không kém năng lực in ấn và phát hành.
Địa phương chủ động miễn phí sách giáo khoa
Cùng với yêu cầu bảo đảm đủ sách, một chuyển động đáng chú ý trong năm học 2026-2027 là ngày càng nhiều địa phương chủ động triển khai chính sách miễn phí sách giáo khoa trước khi chính sách này được thực hiện trên phạm vi cả nước. Đến giữa tháng 8/2026 đã có 13 địa phương miễn phí hoặc dự kiến miễn phí sách giáo khoa cho học sinh từ năm học 2026-2027. Trong số này có Quảng Ninh, Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội và một số xã, phường thuộc Đà Nẵng, Đồng Nai. Tuy cách thức và nhóm đối tượng áp dụng khác nhau, điểm chung là các địa phương đã chủ động sử dụng nguồn lực ngân sách hoặc huy động xã hội hóa để giảm chi phí sách giáo khoa cho người học.
Tại xã Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng, khoảng 7.000 học sinh được miễn phí sách giáo khoa theo hình thức mượn sách, đáp ứng 100% nhu cầu mượn của học sinh trên địa bàn. Tại Quảng Ninh, toàn bộ học sinh phổ thông và học viên giáo dục thường xuyên cấp trung học phổ thông được định hướng mượn sách giáo khoa miễn phí từ năm học 2026-2027. Thành phố Hồ Chí Minh cũng dự kiến triển khai chính sách miễn phí sách giáo khoa theo hình thức mượn - trả, hướng tới tất cả học sinh phổ thông và người học có nhu cầu tại các cơ sở giáo dục thực hiện chương trình do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Kinh phí dự kiến cho chính sách này khoảng 567 tỷ đồng. Trong khi đó, Cà Mau dự kiến thực hiện trước đối với khoảng 157.670 học sinh tiểu học trong năm học 2026-2027, sau đó mở rộng tới trung học cơ sở và trung học phổ thông theo lộ trình.
Nghệ An dự kiến hỗ trợ hơn 208.000 học sinh thuộc diện ưu tiên thông qua hình thức mượn - trả để tái sử dụng nhiều lần. Tại Gia Lai, phương án được đề xuất hướng tới hơn 182.000 học sinh thuộc các nhóm chính sách, với tổng kinh phí dự kiến hơn 42 tỷ đồng từ ngân sách địa phương. Hà Nội cũng đang chuẩn bị các điều kiện để thực hiện chính sách miễn phí sách giáo khoa, cùng với các khoản hỗ trợ đầu năm học khác. Đây là một trong những địa phương có quy mô học sinh lớn, do đó việc chuẩn bị từ sớm có ý nghĩa quan trọng cả về nguồn lực ngân sách, tổ chức mua sắm và xây dựng hệ thống quản lý sách tại các trường.
Việc các địa phương chủ động đi trước không chỉ có ý nghĩa giảm chi phí cho phụ huynh mà còn tạo điều kiện để từng bước hình thành cơ chế sách giáo khoa dùng chung. Thay vì mỗi năm học sinh phải mua một bộ sách mới, sách được đưa vào thư viện, cho mượn, thu hồi, kiểm kê và tiếp tục sử dụng trong những năm tiếp theo.
Những mô hình đang được triển khai tại các địa phương cho thấy tính phù hợp của Nghị định số 271/2026/NĐ-CP. Theo Nghị định số 271/2026/NĐ-CP của Chính phủ, chính sách miễn phí sách giáo khoa được thực hiện theo hình thức mượn - trả để tái sử dụng nhiều lần. Mỗi học sinh được mượn một bộ sách đầy đủ các môn học, hoạt động giáo dục tương ứng với chương trình học; sau khi kết thúc năm học hoặc học kỳ, sách được hoàn trả cho thư viện nhà trường. Một điểm quan trọng của chính sách là ưu tiên tận dụng tối đa sách giáo khoa hiện có và điều chuyển giữa các thư viện trước khi mua sắm mới. Cách làm này vừa giảm áp lực ngân sách, vừa hạn chế lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản công. Theo quy định, các cơ sở giáo dục phải kiểm kê, cập nhật dữ liệu sách, phân loại sách còn sử dụng được và xác định nhu cầu bổ sung; chính quyền địa phương căn cứ dữ liệu để tổ chức điều chuyển giữa các cơ sở giáo dục trên địa bàn.
Nghị định 271/2026/NĐ-CP quy định từ năm học 2029-2030, tất cả học sinh trên phạm vi cả nước được miễn phí sách giáo khoa. Tuy nhiên, những địa phương có khả năng cân đối ngân sách hoặc huy động nguồn lực xã hội hóa được khuyến khích thực hiện sớm hơn, trong đó ưu tiên các địa bàn biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.Trong giai đoạn trước mắt, yêu cầu quan trọng nhất vẫn là bảo đảm mọi học sinh có đủ sách để học ngay từ đầu năm học. Việc miễn phí sách chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng với một hệ thống cung ứng ổn định, dự báo chính xác và quản lý hiệu quả. Các địa phương cần hoàn tất rà soát và điều phối để không học sinh nào thiếu sách khi bước vào năm học mới. Về lâu dài, việc xây dựng hệ thống thư viện đủ năng lực, cơ sở dữ liệu quản lý sách thống nhất và cơ chế điều chuyển linh hoạt sẽ là nền tảng để chính sách miễn phí sách giáo khoa được thực hiện bền vững.
