Tại phiên thảo luận Quốc hội ngày 31/10/2026, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết dự kiến hoàn thành sửa chương trình trong năm 2026, hoàn thiện sách giáo khoa trong năm 2027 và cung cấp miễn phí sách giáo khoa từ năm học 2028-2029. Điểm mới là mốc toàn quốc được đẩy sớm một năm so với Nghị định 271/2026/NĐ-CP, văn bản hiện yêu cầu “hoàn thành miễn phí sách giáo khoa từ năm học 2029-2030” (Chính phủ, 2026). Vì vậy, phát biểu của Bộ trưởng là định hướng triển khai cấp cao nhưng cần được cụ thể hóa bằng quyết định, sửa đổi văn bản hoặc bố trí ngân sách có thẩm quyền trước khi coi là nghĩa vụ pháp lý đã chốt (Báo Điện tử Chính phủ, 2026a; Chính phủ, 2026).
Tác động có phạm vi toàn quốc vì chính sách bao phủ học sinh phổ thông công lập và tư thục theo cơ chế cấp tiền, cấp sách hoặc cho mượn tùy nhóm và điều kiện địa phương. Nghị định 271 yêu cầu địa phương lập dự toán, tổ chức mua sắm, quản lý và tái sử dụng sách; ngân sách trung ương hỗ trợ theo khả năng cân đối. Tại phiên giải trình của Quốc hội trước đó, Bộ Tài chính cho biết chưa nhận được đầy đủ đề xuất kinh phí chính thức từ các địa phương, đồng thời lưu ý ưu tiên vùng biên giới, hải đảo, dân tộc thiểu số (Quốc hội, 2026). Đây là điểm nghẽn cần giải quyết nếu rút ngắn lộ trình.
Kinh nghiệm địa phương cho thấy mô hình thư viện mượn-trả có thể giảm chi phí nhưng đòi hỏi cao và phức tạp về công tác quản trị tài sản. Thành phố Hồ Chí Minh đã triển khai từ năm học 2026-2027, khảo sát nhu cầu mượn, mã hóa, kiểm kê và tái sử dụng sách; Hà Nội chậm hơn vì không đủ thời gian hoàn tất thủ tục mua sắm. Hai trường hợp cho thấy cùng một chính sách nhưng năng lực lập dự toán, đấu thầu, kho sách và phân phối khác nhau đáng kể (Báo Điện tử Chính phủ, 2026b, 2026c). Nếu áp dụng toàn quốc từ 2028-2029, Bộ có thể xem xét tới việc ban hành lịch ngược từ nhu cầu học sinh đến in, mua, giao và thu hồi sách.
Bộ trưởng nêu rõ việc miễn phí sẽ thực hiện “sớm hơn một năm so với nghị quyết của Chính phủ” (Báo Điện tử Chính phủ, 2026a). Mục tiêu giảm chi phí học tập là chính đáng, nhưng miễn phí không đồng nghĩa phát sách mới cho mọi học sinh mỗi năm. Cơ chế này cũng cần tính tới việc phân biệt sách có thể tái sử dụng, sách bài tập có nội dung viết trực tiếp, học sinh cần hỗ trợ đặc thù và học liệu số. Bản quyền nhà nước, giá thành, chất lượng in, số vòng tái sử dụng và trách nhiệm bồi hoàn cần được quy định rõ để tránh lãng phí hoặc phát sinh thu ngoài quy định.
Ba việc cần theo dõi ngay là căn cứ pháp lý thay đổi mốc 2029-2030; dự toán trung ương và địa phương cho từng năm; cùng chỉ tiêu cung ứng đúng hạn. Cần công khai ít nhất số học sinh được hưởng, tỷ lệ sách giao trước năm học, tỷ lệ tái sử dụng, chi phí bình quân và chênh lệch giữa vùng. Việc sửa chương trình và sách giáo khoa trong 2026-2027 cũng tạo rủi ro mua số lượng lớn rồi phải thay sớm. Do đó, kế hoạch miễn phí phải đồng bộ với phiên bản sách cuối cùng cho năm học 2028-2029, thay vì chạy hai lộ trình độc lập.
Tài liệu tham khảo
Chính phủ. (2026). Nghị định số 271/2026/NĐ-CP quy định về miễn phí sách giáo khoa giáo dục phổ thông. https://vanban.chinhphu.vn/?classid=1&docid=218744&pageid=27160
Quốc hội. (2026). Phiên giải trình về các vấn đề trọng tâm của ngành giáo dục. https://quochoi.vn/vanphongquochoi/tochucdangtoanthe/pages/trang-chu.aspx?ItemID=101622
Quốc hội. (2025). Nghị quyết số 217/2025/QH15 về miễn, hỗ trợ học phí đối với trẻ em mầm non và học sinh phổ thông. https://vanban.chinhphu.vn/?classid=1&docid=214401&pageid=27160
Báo Điện tử Chính phủ. (2026b, August 22). Thành phố Hồ Chí Minh miễn phí sách giáo khoa từ năm học 2026-2027. https://tphcm.baochinhphu.vn/tphcm-mien-phi-sach-giao-khoa-tu-nam-hoc-2026-2027-10126082215284346.htm
Báo Điện tử Chính phủ. (2026c, August 28). Hà Nội chưa triển khai miễn phí sách giáo khoa năm học 2026-2027. https://thanglong.baochinhphu.vn/ha-noi-chua-trien-khai-mien-phi-sach-giao-khoa-nam-hoc-2026-2027-103260828114522516.htm
Báo Điện tử Chính phủ. (2026d, October 2). Bộ GDĐT rà soát, hoàn thiện sách giáo khoa để sử dụng từ năm học 2028-2029.https://baochinhphu.vn/bo-gddt-ra-soat-hoan-thien-sach-giao-khoa-de-su-dung-tu-nam-hoc-2028-2029-102261002160951018.htm
Báo Điện tử Chính phủ. (2026a, October 31). Từ năm học 2028-2029 sẽ cung cấp miễn phí sách giáo khoa cho học sinh. https://baochinhphu.vn/tu-nam-hoc-2028-2029-se-cung-cap-mien-phi-sach-giao-khoa-cho-hoc-sinh-102261031110240579.htm