Sự quan tâm của Đảng về tiếp cận công bằng giáo dục cho vùng khó
Nghị quyết số 29-NQ/TW năm 2013 của Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế nêu rõ nhiệm vụ phát triển giáo dục và đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc; ưu tiên đầu tư phát triển giáo dục và đào tạo đối với các vùng đặc biệt khó khăn, vùng dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa và các đối tượng chính sách; bảo đảm cơ hội cho mọi người, nhất là ở vùng nông thôn, vùng khó khăn, các đối tượng chính sách được học tập nâng cao kiến thức, trình độ, kỹ năng chuyên môn nghiệp vụ và chất lượng cuộc sống.
Tháng 8/2024, đánh giá 10 năm thực hiện Nghị quyết số 29, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ban hành Kết luận số 91-KL/TW tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 29 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã đặt ra những yêu cầu rất cụ thể và cấp thiết về công bằng giáo dục, trong đó nêu rõ: Tập trung nguồn lực cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo và các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; bảo đảm quyền học tập của trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, trẻ em khuyết tật và các đối tượng chính sách; củng cố và phát triển hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú để học sinh vùng sâu vùng xa có điều kiện học tập tốt nhất.
Tháng 6/2025, trong chuyến thăm Trường Nguyễn Đình Chiểu và Trường Xã Đàn (Hà Nội), là hai ngôi trường đặc biệt dành cho giáo dục trẻ khuyết tật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định Đảng, Nhà nước, thầy cô, cha mẹ và toàn xã hội luôn đồng hành, dõi theo và tiếp sức cho các cháu bằng tất cả tình yêu thương và trách nhiệm. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước kêu gọi các bộ, ngành, chính quyền các cấp và toàn xã hội hành động mạnh mẽ hơn nữa, xem việc chăm lo cho trẻ khuyết tật là trách nhiệm chính trị, cam kết nhân đạo và cũng là thước đo cho sự văn minh, tiến bộ của đất nước. Người đứng đầu Đảng và Nhà nước đã thể hiện tinh thần quyết liệt thực hiện chủ trương công bằng trong giáo dục, không để ai ở lại phía sau.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: “Chủ trương đầu tư xây dựng hệ thống trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới là một quyết sách đúng đắn, có ý nghĩa chính trị - xã hội và nhân văn sâu sắc. Điều quan trọng hơn là chủ trương đó đã và đang được tổ chức thực hiện một cách nghiêm túc, quyết liệt và có kết quả rõ ràng”
Ngay sau đó, ngày 18/7/2025, Bộ Chính trị đã ban hành Thông báo kết luận số 81-TB/TW, Chính phủ ra Nghị quyết số 298/NQ-CP về kế hoạch hành động của Chính phủ thực hiện chủ trương xây dựng trường học cho các xã biên giới, giai đoạn thí điểm từ tháng 11/2025 và giai đoạn mở rộng tháng 3/2026 triển khai xây dựng 248 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền thuộc 17 tỉnh, thành. Cụ thể: ngày 9/11/2025 khởi công đồng loạt xây dựng 72 trường, sau đó các địa phương tiếp tục khởi công đạt 108 trường, ngày 19/3/2026 khởi công đồng loạt xây dựng 121 trường. Có thể nói, chưa bao giờ khí thế và tiến độ xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp dành cho thầy trò các xã vùng biên, vùng khó lại sôi nổi và khẩn trương như thế. Điển hình, Trường Phổ thông nội trú liên cấp Si Pa Phìn (tỉnh Điện Biên) đã hoàn thành sớm nhất trong chiến dịch này, Trường được khánh thành vào ngày 31/01/2026 sau chỉ hơn 5 tháng thi công thần tốc. Hiệu quả bước đầu được ghi nhận: Cơ sở vật chất của trường đạt mức độ “kiểu mẫu” với mức đầu tư hơn 220 tỷ đồng trên diện tích gần 7 ha, có 31 phòng học hiện đại, khu nội trú 120 phòng, nhà công vụ cho giáo viên, cùng các tiện ích ít khi thấy ở vùng cao như bể bơi, nhà đa năng và sân bóng cỏ nhân tạo. Trường đạt quy mô tiếp nhận gần 1.100 học sinh và cán bộ, giáo viên. Điều này giúp học sinh tại bản Nậm Chim 1 và các khu vực lân cận không còn phải đi bộ đường rừng hàng chục cây số để đến lớp. Tại lễ khánh thành, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, Đảng ta luôn xác định giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là nền tảng để phát triển đất nước nhanh và bền vững. Đối với các địa bàn biên giới, vùng sâu, vùng xa, giáo dục không chỉ là nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực, mà còn là giải pháp căn cơ, lâu dài để giữ vững chủ quyền quốc gia từ gốc rễ - đó là con người, là cộng đồng dân cư gắn bó với đất đai, bản làng, đường biên, cột mốc.
Ý Đảng, lòng dân và sự tin tưởng vào tiến trình giáo dục hoà nhập
Với chiến dịch xây trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền hiện nay, nhiều chuyên gia giáo dục và lãnh đạo địa phương nhận định: mô hình này giúp tăng cường cấu trúc lại hệ thống giáo dục cấp xã, thay vì các điểm trường lẻ, thiếu thốn, học sinh sẽ được tập trung về một “hệ sinh thái trường học” đầy đủ, giúp nâng cao chất lượng dạy và học rõ rệt. Việc xây dựng trường đang nhận được những phản hồi rất tích cực, mang lại niềm hy vọng lớn cho cả người dạy, người học và cộng đồng cư dân địa phương.
Các thầy giáo, cô giáo đánh giá cao việc trang bị đầy đủ các phòng bộ môn, phòng chức năng (Âm nhạc, STEM) và thư viện, giúp chuyển đổi phương pháp từ dạy, học lý thuyết sang kết hợp thực hành trực tiếp. Mô hình nội trú giúp giáo viên dễ dàng tổ chức học 2 buổi/ngày, thuận tiện trong việc phụ đạo học sinh yếu và bồi dưỡng học sinh giỏi. Ngoài ra, việc có khu nhà công vụ khang trang ngay tại trường giúp giáo viên yên tâm công tác, bám bản, đặc biệt là tại những địa bàn khó khăn, cách trở. Ông Mạc Quang Dũng, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lai Châu, cho biết: Việc xây dựng trường hiện đại không chỉ nâng cao thể chất, lối sống nề nếp cho học sinh mà còn tạo động lực mạnh mẽ cho giáo viên yên tâm công tác tại các địa bàn đặc biệt khó khăn.
Người dân địa phương, phụ huynh học sinh bày tỏ niềm tin con em mình sẽ có cơ hội học tập bình đẳng trong môi trường hiện đại, từ đó trưởng thành và trở thành nguồn nhân lực then chốt xây dựng quê hương. Sự đầu tư này cũng tạo động lực lớn để bà con bám đất, bám bản, góp phần giữ vững an ninh, trật tự vùng phên giậu. Phụ huynh cũng yên tâm hơn khi con em được chăm chút từ bữa ăn đủ đầy đến giấc ngủ trong khu nội trú an toàn, giúp giải quyết triệt để nỗi lo về quãng đường đi học hiểm trở. Ông Nguyễn Công Danh, Hiệu trưởng Trường PTDT bán trú THCS Na Ngoi, Nghệ An chia sẻ: Đây là niềm vui của nhà trường, học sinh, phụ huynh khi hoạt động ăn trưa và nghỉ tại trường sẽ có đủ cơ sở vật chất để tổ chức cho cả những học sinh không thuộc diện nội trú, giúp các em không còn phải vất vả vượt đèo dốc giữa hai buổi học.
Học sinh tại các trường đang triển khai xây dựng cũng bày tỏ sự háo hức khi được học trong những ngôi trường khang trang, có sân bóng, bể bơi và phòng học rộng rãi. Cảm nhận chung của học sinh rất hào hứng với những tiện ích hiện đại lần đầu xuất hiện tại bản làng như bể bơi, sân bóng cỏ nhân tạo và phòng máy tính, giúp tahy đổi hẳn mặc cảm về sự chênh lệch điều kiện học tập so với miền xuôi. Các em cảm thấy tự tin hơn khi được tiếp cận với kiến thức mới.
Mô hình trường học mới: Công bằng - an sinh - an ninh biên giới
Trước khi thực hiện chiến lược này, chỉ có khoảng 1,2% học sinh tại các xã biên giới được học nội trú. Hệ thống 248 trường phổ thông nội trú liên cấp mới hướng tới tiếp nhận được khoảng 332.000 học sinh có nhu cầu, giúp các em không còn phải vượt qua địa hình hiểm trở, nguy hiểm trong mùa mưa bão để đến trường.
Chiến dịch xây trường phổ thông nội trú liên cấp tại 248 xã biên giới thuộc 17 tỉnh, thành: Cao Bằng, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Lào Cai, Lai Châu, Điện Biên, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Huế, Quảng Ngãi, Đắk Lắk, Lâm Đồng, Tây Ninh, Đồng Tháp và An Giang; số vốn đầu tư ước tính: 50.000 tỷ đồng, từ ngân sách nhà nước, địa phương và xã hội hoá
Với tiêu chuẩn hiện đại về cơ sở vật chất, mỗi trường được thiết kế với diện tích tối thiểu 5 - 6 ha, quy mô khoảng 30 lớp học (tương đương 1.000 - 1.200 học sinh), trang bị đầy đủ thiết bị dạy học hiện đại, khu nội trú khang trang, sạch đẹp. Các trường đủ điều kiện để tăng cường giáo dục toàn diện học sinh, không chỉ dạy văn hóa mà còn tích hợp giáo dục nghệ thuật, thể dục thể thao, STEM và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, tạo điều kiện phát triển toàn diện cho học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số, là nguồn nhân lực chất lượng cho địa phương trong tương lai. Ngôi trường mới tạo cơ hội cho trẻ em vùng sâu, vùng xa tiếp cận nền giáo dục chất lượng cao, đảm bảo công bằng, bình đẳng trong giáo dục. Đây là nơi nâng cao dân trí và nguồn nhân lực tại chỗ, nơi ươm mầm đội ngũ cán bộ địa phương cho tương lai, góp phần thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa miền xuôi và miền ngược.
Việc triển khai đồng bộ, tích cực năng cao điều kiện học tập tập trung cho thầy trò vùng biên giới không chỉ nâng cao tri thức, đời sống tinh thần cho đồng bào mà còn góp phần quan trọng trong việc bảo vệ chủ quyền, an ninh khu vực biên giới. Trường nội trú không chỉ là nơi học tập mà còn là hệ sinh thái an toàn, giúp ổn định đời sống học sinh, đồng bào dân tộc thiểu số, đồng thời góp phần bảo vệ an ninh biên giới.
