Học nghề cần thêm sức hút từ các chính sách
Hà Nội đang lấy ý kiến về Dự thảo Nghị quyết quy định mức hỗ trợ học phí cho người học thường trú tại Hà Nội theo học các ngành, nghề trọng điểm trình độ trung cấp, cao đẳng trong giai đoạn 2026-2031. chính sách cũng áp dụng với học sinh thường trú tại Hà Nội đã tốt nghiệp trình độ trung cấp, học liên thông lên trình độ cao đẳng đối với các ngành, nghề trọng điểm; cùng với các trường trung cấp, cao đẳng có địa điểm đào tạo trên địa bàn thành phố và các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan.
Theo dự thảo, mức hỗ trợ tối đa bằng trần học phí đối với cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập chưa tự bảo đảm chi thường xuyên. Thời gian hỗ trợ tối đa 2 năm với hệ trung cấp, 3 năm với hệ cao đẳng và 1 năm với hệ liên thông. tổng kinh phí hỗ trợ cho cả giai đoạn 2026-2031 dự kiến hơn 5.000 tỷ đồng.
Đề xuất này được đưa ra khi tỷ lệ học sinh học nghề sau trung học phổ thông tại Hà Nội trong bối cảnh nhiều trường trung cấp, cao đẳng gặp khó trong tuyển sinh, dù chi phí học thấp hơn đại học. Năm học 2025-2026, trong hơn 118.000 học sinh tốt nghiệp, chỉ 19.120 em học nghề (16,12%), thấp hơn nhiều so với mục tiêu 40-45%.
Hà Nội đặt lộ trình tăng tỷ lệ học sinh học nghề sau trung học phổ thông lên 22% vào năm học 2026-2027, 28% năm 2027-2028, 35% năm 2028-2029, 42% năm 2029-2030 và hướng tới 50% vào năm 2030-2031.
Chính sách nhằm hỗ trợ tài chính cho người học, hướng tới giải quyết bài toán phân luồng và phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật cho Thủ đô trong các lĩnh vực then chốt như công nghệ, tự động hóa, điện tử, cơ khí chính xác hay chuyển đổi số.
Thời gian qua, Nhà nước cũng triển khai nhiều chính sách thúc đẩy phát triển giáo dục nghề nghiệp. Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025 quy định mở rộng chính sách miễn, hỗ trợ học phí đối với người học các ngành nghề khó tuyển sinh nhưng xã hội có nhu cầu cao, ngành nghề đặc thù và một số lĩnh vực kinh tế trọng điểm. Luật cũng bổ sung hỗ trợ chi phí đào tạo cho người tốt nghiệp trung học phổ thông học trung cấp, lao động nông thôn, phụ nữ và người cần chuyển đổi nghề nghiệp. Chính phủ cũng ban hành Nghị định 238/2025/NĐ-CP quy định về miễn, giảm, hỗ trợ học phí và chi phí học tập. Nghị định mở rộng nhóm đối tượng được hỗ trợ, trong đó có người học các ngành nghề đặc thù, ngành nghề nặng nhọc, độc hại hoặc lĩnh vực xã hội có nhu cầu nhân lực cao.
Thời gian qua, thông tư 16/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định hoạt động hướng nghiệp và phân luồng trong giáo dục được triển khai xuyên suốt trong trường phổ thông, tích hợp với trải nghiệm nghề nghiệp và ứng dụng công nghệ số trong tư vấn nghề nghiệp. Theo quy định mới, học sinh không chỉ được cung cấp thông tin nghề nghiệp mà còn được đánh giá năng lực, trải nghiệm môi trường làm việc thực tế và tiếp cận dữ liệu thị trường lao động để lựa chọn lộ trình phù hợp hơn.
Giáo dục nghề nghiệp cần phát huy đúng vai trò trong dòng chảy nhân lực
Trong bối cảnh chuyển đổi số, phát triển công nghiệp công nghệ cao và sản xuất thông minh, nhu cầu về lao động kỹ thuật tay nghề cao ngày càng gia tăng. Nhiều vị trí việc làm trong lĩnh vực cơ khí chính xác, tự động hóa, điện tử, công nghệ thông tin ứng dụng… không chỉ có nhu cầu lớn mà còn có mức thu nhập cạnh tranh.
Có thể thấy, các chính sách hiện hành đang dần chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ sang tiếp cận tổng thể hơn đối với giáo dục nghề nghiệp. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, dù đã có nhiều ưu đãi về học phí và định hướng rõ ràng về phân luồng, sức hút của hệ thống này vẫn chưa đạt như kỳ vọng.
Một trong những nguyên nhân là khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp vẫn còn tồn tại ở không ít cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Chương trình đào tạo chậm cập nhật, thiết bị thực hành chưa đồng bộ hoặc thiếu cơ hội thực tập thực tế khiến người học và phụ huynh còn băn khoăn về hiệu quả đầu ra.
Trong khi đó, yếu tố quyết định lựa chọn của người học ngày càng gắn với khả năng có việc làm, mức thu nhập và cơ hội phát triển lâu dài. Nếu chưa giải quyết tốt bài toán này, các chính sách hỗ trợ tài chính khó có thể tạo ra chuyển biến bền vững.
Thực tế tại một số cơ sở đào tạo nghề cho thấy, những ngành có sự tham gia sâu của doanh nghiệp thường có tỷ lệ tuyển sinh và việc làm sau tốt nghiệp cao hơn. Mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng, đào tạo kép hoặc gắn với khu công nghiệp, khu chế xuất bước đầu cho thấy hiệu quả khi người học được tiếp cận môi trường làm việc ngay từ quá trình đào tạo.
Điều này cũng phù hợp với định hướng trong Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025, khi nhấn mạnh việc tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, coi doanh nghiệp là một chủ thể quan trọng trong quá trình đào tạo kỹ năng nghề.
Cùng với đó, việc bảo đảm đầu ra việc làm thông qua các cam kết tuyển dụng, hợp đồng đào tạo theo đơn đặt hàng hay kết nối với thị trường lao động trong và ngoài nước cũng là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng và tạo niềm tin của người học.
