Sự hiện diện của AI trong lớp học và yêu cầu xây dựng khung nội dung giáo dục AI
Trí tuệ nhân tạo không còn là một khái niệm xa lạ với học sinh. Các công cụ AI tạo sinh có thể hỗ trợ tìm kiếm, giải thích kiến thức, tạo nội dung, phân tích dữ liệu, gợi ý cách giải quyết một bài toán hay cá nhân hóa quá trình học tập. Cùng với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, AI đang từng bước thay đổi cách người học tiếp cận tri thức và cách giáo viên tổ chức hoạt động dạy học. Các chuyên gia cũng cho rằng AI có thể phân tích dữ liệu học tập, nhận diện điểm mạnh, điểm yếu của từng học sinh và gợi ý lộ trình phù hợp với năng lực, tốc độ, nhu cầu riêng của người học.
Tuy nhiên, sự phổ biến của AI cũng đặt giáo dục trước những vấn đề không thể giải quyết chỉ bằng việc đưa thêm công cụ công nghệ vào lớp học. Khi học sinh có thể sử dụng AI để tìm lời giải, tạo văn bản hoặc hoàn thành một nhiệm vụ học tập chỉ trong thời gian ngắn, yêu cầu quan trọng hơn là khả năng sử dụng công nghệ một cách có mục đích, biết kiểm chứng và chịu trách nhiệm với kết quả do AI hỗ trợ.
Theo Khung nội dung giáo dục AI được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành tại Quyết định số 2422/QĐ-BGDĐT ngày 18/8/2026, AI đang trở thành lĩnh vực khoa học và công nghệ cốt lõi, tác động sâu rộng đến đời sống kinh tế, xã hội và từng bước định hình lại cách con người sống, làm việc, học tập và tư duy. Giáo dục AI được xác định nhằm giúp học sinh thích ứng với xã hội hiện đại, hình thành năng lực AI để ứng dụng vào học tập, công việc, đồng thời phát triển khả năng tiếp nhận tri thức và sáng tạo.
Khung nội dung giáo dục AI xây dựng theo bốn mạch nội dung, tương ứng với bốn thành phần năng lực đặc thù gồm: tư duy lấy con người làm trung tâm; đạo đức AI; các kỹ thuật và ứng dụng AI; thiết kế hệ thống AI. Mục tiêu chung của Khung nội dung giáo dục AI là định hướng hình thành và phát triển năng lực AI cho học sinh trên cơ sở kế thừa năng lực tin học và nền tảng khoa học máy tính trong chương trình môn Tin học hiện hành; góp phần phát triển các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018; đồng thời bồi dưỡng cho học sinh tư duy, phẩm chất và thái độ cần thiết để trở thành công dân số chủ động, có khả năng tương tác, ứng dụng và tham gia kiến tạo các sản phẩm, giải pháp có ứng dụng AI một cách hiệu quả, sáng tạo và có trách nhiệm trong xã hội tương lai.
Ở cấp tiểu học, học sinh chủ yếu được tiếp cận những ứng dụng AI đơn giản, trực quan để hình thành khái niệm ban đầu và nhận biết vai trò của AI trong đời sống. Nội dung bảo vệ dữ liệu cá nhân và tôn trọng bản quyền cũng được đặt ra từ sớm.
Đến cấp trung học cơ sở, học sinh được sử dụng công cụ AI để tạo sản phẩm số và giải quyết các vấn đề học tập, đồng thời bắt đầu tiếp cận những kiến thức nền tảng về nguyên lý hoạt động của AI, đạo đức và trách nhiệm công dân trong xã hội số.
Ở cấp trung học phổ thông, yêu cầu được nâng lên theo hướng khám phá, thiết kế và cải tiến những công cụ AI đơn giản thông qua các dự án khoa học. Học sinh được khuyến khích vận dụng AI để giải quyết vấn đề, sáng tạo sản phẩm phục vụ cộng đồng và gắn với định hướng nghề nghiệp tương lai.
Việc phân tầng nội dung theo cấp học giúp tránh tình trạng đưa những kiến thức kỹ thuật phức tạp vào quá sớm, đồng thời tạo một lộ trình phát triển năng lực AI từ nhận biết, sử dụng đến sáng tạo và thiết kế. Đáng chú ý, Khung nội dung được thiết kế theo hướng mở và có khả năng cập nhật định kỳ theo sự phát triển của khoa học, công nghệ và yêu cầu thực tiễn. Nội dung cốt lõi được tổ chức thành các chuyên đề giáo dục AI bắt buộc với thời lượng 12/tiết/lớp/năm học; bên cạnh đó, các cơ sở giáo dục có thể lựa chọn nội dung mở rộng phù hợp với điều kiện và nhu cầu của học sinh.
Đặt con người ở vị trí trung tâm
Một trong những vấn đề lớn nhất khi AI ngày càng hiện diện trong giáo dục là nguy cơ người học phụ thuộc vào công nghệ. Nếu học sinh sử dụng AI để lấy ngay đáp án thay vì suy nghĩ, phân tích và kiểm chứng, công nghệ có thể vô tình làm suy giảm năng lực tự học và tư duy độc lập. Các chuyên gia giáo dục cũng đã chỉ ra rằng giáo dục AI là cần thiết nhưng không nên biến thành một môn học nặng về thuật toán hay lý thuyết. Điều quan trọng là giúp học sinh trở thành người sử dụng công nghệ chủ động, có trách nhiệm, nhận diện được cơ hội và rủi ro của AI, đồng thời có ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Khung nội dung mới cũng nhấn mạnh quan điểm lấy con người làm trung tâm. Công nghệ phải phục vụ con người. Những vấn đề về quyền riêng tư, tính công bằng, định kiến thuật toán và tác động xã hội của AI được lồng ghép trong nội dung giáo dục nhằm hình thành trách nhiệm của công dân số. Cùng với đó, Khung nội dung AI được thiết kế để góp phần phát triển năm phẩm chất chủ yếu và ba năng lực chung của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Trong đó, các phẩm chất như trung thực, trách nhiệm và nhân ái có ý nghĩa đặc biệt khi học sinh sử dụng công nghệ AI. Học sinh cần biết rằng một nội dung do AI tạo ra không mặc nhiên là đúng; một hình ảnh, đoạn văn hay câu trả lời do AI cung cấp không đồng nghĩa với việc người sử dụng được miễn trách nhiệm. Việc kiểm chứng thông tin, tôn trọng bản quyền, bảo vệ dữ liệu cá nhân và khai báo việc sử dụng AI trong học tập trở thành những yêu cầu quan trọng của năng lực số trong giai đoạn mới.
AI càng phát triển, vai trò của giáo viên trong giáo dục càng cần được nhìn nhận theo hướng mới. Công nghệ có thể phân tích dữ liệu, gợi ý lộ trình học tập hoặc hỗ trợ đánh giá, nhưng không thể thay thế vai trò của người thầy trong tổ chức hoạt động học tập, truyền cảm hứng, theo dõi sự tiến bộ và hỗ trợ cảm xúc cho học sinh. Trong môi trường có AI, vai trò của giáo viên cần chuyển sang thiết kế môi trường học tập, lựa chọn công cụ, xây dựng tình huống, hướng dẫn học sinh khai thác công nghệ và kiểm soát những rủi ro phát sinh.
Đây cũng là điều kiện quan trọng để Khung giáo dục AI được triển khai hiệu quả. Nếu chỉ trang bị công cụ cho học sinh mà không nâng cao năng lực của giáo viên, việc đưa AI vào nhà trường có thể dẫn đến những cách sử dụng máy móc, thậm chí làm gia tăng sự phụ thuộc vào công nghệ.
Từ thực tiễn ứng dụng AI trong cá nhân hóa học tập, các chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực số và năng lực sư phạm số cho giáo viên, chuẩn hóa học liệu, bảo đảm an toàn dữ liệu và thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng miền.
Trong bối cảnh AI đang nhanh chóng thay đổi thị trường lao động và phương thức tạo ra tri thức, chuẩn bị năng lực AI cho học sinh là yêu cầu cần thiết. Đó phải là năng lực đặt câu hỏi, tư duy phản biện, kiểm chứng thông tin, giải quyết vấn đề, sáng tạo và đưa ra quyết định có trách nhiệm. Khi con người vẫn giữ vai trò quyết định, giáo dục AI không chỉ giúp học sinh sử dụng công nghệ tốt hơn, mà còn giúp các em hiểu rõ trách nhiệm của mình khi sống và làm việc cùng những hệ thống thông minh.
