Trang bị kỹ năng tự bảo vệ, phòng ngừa rủi ro từ sớm
Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) vừa ban hành Kế hoạch thực hiện Quyết định số 1415/QĐ-TTg ngày 28/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2026 - 2030.
Kế hoạch nêu rõ mục tiêu tăng cường phòng ngừa, phát hiện sớm, hỗ trợ ban đầu và phối hợp bảo vệ trẻ em trong các cơ sở giáo dục. Trọng tâm là phòng, chống bạo lực học đường, xâm hại trẻ em, bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng; đồng thời phòng ngừa, giảm thiểu tình trạng học sinh tham gia lao động trái quy định của pháp luật hoặc có nguy cơ trở thành lao động trẻ em.
Đến năm 2030, ngành Giáo dục phấn đấu 100% học sinh được hướng dẫn kiến thức, kỹ năng sống, kỹ năng tự bảo vệ trước hành vi xâm hại, bạo lực học đường, bạo lực trên môi trường mạng và kỹ năng phòng ngừa lao động trẻ em, với nội dung phù hợp từng lứa tuổi.
Đây là mục tiêu có ý nghĩa thiết thực bởi bảo vệ trẻ em không chỉ được đặt ở việc xử lý khi sự việc xảy ra, mà cần bắt đầu từ khả năng nhận diện nguy cơ và biết cách tìm kiếm sự trợ giúp. Khi kỹ năng tự bảo vệ được hình thành phù hợp với từng độ tuổi, học sinh có thêm công cụ để ứng phó với những tình huống có thể gặp trong trường học, gia đình, môi trường mạng và đời sống.
Cùng với học sinh, 100% cán bộ quản lý, nhà giáo, nhân viên và người làm công tác có trách nhiệm bảo vệ trẻ em trong cơ sở giáo dục được nâng cao năng lực phù hợp với vị trí việc làm về bảo vệ trẻ em, phòng, chống xâm hại, bạo lực và lao động trẻ em.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là rà soát các quy định liên quan đến quyền và bảo vệ trẻ em, phòng, chống bạo lực học đường, xâm hại trẻ em, tư vấn học đường, công tác xã hội trong trường học để xác định những khó khăn, khoảng trống và đề xuất sửa đổi, bổ sung.
Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng sẽ phối hợp với Bộ Y tế và các cơ quan liên quan hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành về phòng, chống bạo lực, xâm hại tình dục trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu lao động trẻ em. Sau khi cơ chế liên ngành được ban hành, ngành Giáo dục sẽ hướng dẫn đầu mối, phương thức phối hợp trong cơ sở giáo dục khi cần thiết, không hình thành quy trình riêng trùng lặp.
Việc rà soát và hoàn thiện cơ chế phối hợp theo hướng này giúp tránh tình trạng mỗi vấn đề lại phát sinh thêm một quy trình, đầu mối hoặc yêu cầu hồ sơ riêng. Điều quan trọng là nhà trường biết rõ khi nào cần phát hiện, ai là người tiếp nhận thông tin, phối hợp với đơn vị nào và cách thức hỗ trợ ra sao, qua đó bảo đảm việc bảo vệ trẻ em thực chất hơn.
Phát hiện sớm, hỗ trợ đúng lúc, bảo vệ thông tin của trẻ
Kế hoạch yêu cầu tăng cường truyền thông, phổ biến kiến thức, kỹ năng thực hiện quyền và trách nhiệm bảo vệ trẻ em, ưu tiên các nội dung phòng, chống bạo lực học đường, xâm hại tình dục, bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng và phòng ngừa lao động trẻ em.
Các nội dung về quyền trẻ em, kỹ năng tự bảo vệ, tìm kiếm trợ giúp và phòng ngừa bóc lột sức lao động sẽ được lồng ghép phù hợp trong hoạt động giáo dục, trải nghiệm, tư vấn và hỗ trợ người học. Việc bồi dưỡng cán bộ quản lý, nhà giáo, nhân viên, người làm công tác tư vấn học đường và công tác xã hội được ưu tiên lồng ghép vào các chương trình hiện có, chỉ tổ chức lớp riêng khi thực sự cần thiết.
Cách tiếp cận này vừa tạo điều kiện đưa nội dung bảo vệ trẻ em vào những hoạt động giáo dục quen thuộc, vừa hạn chế nguy cơ phát sinh thêm gánh nặng chương trình, hồ sơ hay các lớp bồi dưỡng mang tính hình thức. Hiệu quả cuối cùng cần được nhìn từ khả năng học sinh nhận diện rủi ro, biết tự bảo vệ và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần, thay vì chỉ đo bằng số lượng hoạt động được tổ chức.
Đáng chú ý, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ xây dựng hướng dẫn về quy trình phát hiện, hỗ trợ học sinh có nguy cơ trở thành lao động trẻ em. Các cơ sở giáo dục có trách nhiệm theo dõi tình hình chuyên cần, nguy cơ bỏ học và những dấu hiệu ảnh hưởng đến quyền học tập của học sinh.
Khi phát hiện trẻ có nguy cơ phải tham gia lao động không phù hợp với độ tuổi hoặc ảnh hưởng đến việc học, nhà trường cần trao đổi với gia đình và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền để đánh giá, hỗ trợ.
Văn bản hướng dẫn quy trình phát hiện, hỗ trợ ban đầu, phối hợp chuyển gửi học sinh có nguy cơ trở thành lao động trẻ em dự kiến được ban hành trong năm 2026 và triển khai đến năm 2030. Việc theo dõi chuyên cần, duy trì việc học, tư vấn hướng nghiệp và kết nối giáo dục nghề nghiệp phù hợp cũng được lồng ghép trong quá trình thực hiện.
Trong ứng dụng công nghệ và quản lý dữ liệu, Bộ yêu cầu ưu tiên khai thác, tích hợp các hệ thống hiện có, không xây dựng cơ sở dữ liệu riêng khi chưa xác định rõ căn cứ, nhu cầu và thẩm quyền; chỉ thu thập dữ liệu tối thiểu cần thiết, bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Thông tin có thể nhận diện trẻ em bị bạo lực, xâm hại hoặc thuộc nhóm cần bảo vệ không được công khai.
Yêu cầu này đặc biệt quan trọng bởi thông tin về trẻ em thuộc nhóm cần bảo vệ có tính nhạy cảm cao. Công nghệ chỉ thực sự hỗ trợ công tác bảo vệ khi giúp phát hiện, kết nối và chuyển gửi thông tin đúng nơi, đúng người, đồng thời không biến dữ liệu bảo vệ trẻ em thành nguồn rủi ro mới đối với chính các em.
Các cơ sở giáo dục thực hiện nhiệm vụ trên cơ sở nhân sự hiện có, không làm phát sinh tổ chức hoặc vị trí việc làm mới; tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cơ quan chức năng, chủ động phát hiện, hỗ trợ ban đầu và chuyển gửi những trường hợp cần bảo vệ.
Kế hoạch đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tuyệt đối không kỳ thị, làm lộ thông tin hoặc gây tổn hại thêm cho trẻ em. Đây là nguyên tắc cần được đặt xuyên suốt quá trình triển khai, bởi một biện pháp bảo vệ chỉ có ý nghĩa khi thực sự giúp trẻ an toàn hơn, được tôn trọng và có cơ hội tiếp tục học tập, phát triển.
