Khái niệm và vị trí của đào tạo liên ngành
Đào tạo liên ngành (interdisciplinary education) là cách tiếp cận giáo dục kết hợp ít nhất hai ngành học trở lên trong một chương trình, giúp người học phát triển những kỹ năng tổng hợp, tư duy sáng tạo và khả năng làm việc trong môi trường đa dạng chuyên môn. Khác với đào tạo đa ngành đơn thuần, liên ngành đòi hỏi sự kết nối chặt chẽ giữa các lĩnh vực kiến thức theo cách thức mới, tạo ra những chương trình đào tạo có khả năng bổ sung và tương tác kiến thức từ các ngành khác nhau. Nhờ đó, sinh viên có kiến thức đa dạng để giải quyết các bài toán phức tạp trong thực tiễn.
Thị trường lao động hiện nay yêu cầu nhân lực vừa có kiến thức chuyên sâu vừa linh hoạt trong giải quyết vấn đề ngoài phạm vi chuyên môn hẹp. Đào tạo liên ngành giúp sinh viên được trang bị khả năng hợp nhất kiến thức từ nhiều lĩnh vực, thích nghi tốt hơn với môi trường làm việc đa dạng. Hiểu biết rộng và có khả năng kết nối kiến thức từ nhiều góc độ cũng là nền tảng của tư duy sáng tạo. Ở nhiều trường đại học trên thế giới, chương trình liên ngành đã trở thành tiêu chuẩn trong đào tạo bậc đại học và sau đại học, giúp sinh viên chuẩn bị tốt hơn cho môi trường làm việc, học tập và hợp tác quốc tế.
Xu hướng đổi mới ở các trường đại học Việt Nam và quốc tế
Theo ghi nhận, năm 2026, nhiều trường đại học trong nước dự kiến mở mới các ngành hoặc chương trình mang tính liên ngành, đáp ứng nhu cầu tuyển sinh và thị trường lao động hiện đại. Trường Đại học Sư phạm Hà Nội dự kiến mở thêm 7 ngành học mới, trong đó có các chương trình kết hợp giữa các lĩnh vực truyền thống và lĩnh vực mới như: Trí tuệ nhân tạo; Khoa học dữ liệu;… Đại học Kinh tế Quốc dân cũng dự kiến mở thêm một số ngành và chương trình đào tạo mới theo định hướng liên ngành để đáp ứng yêu cầu nhân lực trong thời đại số. Học viện Bưu chính Viễn thông lên kế hoạch mở ngành mới như thiết kế đồ hoạ game kết hợp kiến thức kỹ thuật và sáng tạo.
Những động thái này cho thấy các trường đại học đang chủ động đổi mới chương trình đào tạo để bắt kịp yêu cầu của thế kỷ XXI. Sinh viên không chỉ cần biết kiến thức chuyên môn mà còn hướng tới năng lực đa kỹ năng ứng dụng trong thực tiễn.
Trên thế giới, nhiều đại học đã ứng dụng đào tạo liên ngành để bắt kịp nhu cầu nghề nghiệp và nghiên cứu. Các trường đại học hàng đầu thế giới áp dụng đào tạo liên ngành qua các chương trình kết hợp, ví dụ như các ngành Kinh doanh (Business) với Công nghệ (Tech) hoặc Thiết kế (Design), Khoa học (Science) với Nghệ thuật (Arts). Các trường như MIT, Stanford, Harvard, Oxford, Cambridge nổi tiếng với các chương trình như: MIT's Media Lab (giao thoa công nghệ - nghệ thuật), Yale (khoa học xã hội - công nghệ), University of Michigan (kỹ thuật - kinh doanh)... Các mô hình này tập trung vào giải quyết vấn đề phức tạp, sáng tạo và ứng dụng thực tế, khác biệt với các ngành đơn lẻ truyền thống.
Một số thách thức từ thực tiễn
Việc triển khai đào tạo liên ngành trong hệ thống giáo dục đại học hiện nay vẫn đối mặt với không ít thách thức. Trước hết, thiết kế chương trình đào tạo liên ngành đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa nhiều khoa, bộ môn khác nhau, trong khi mô hình tổ chức truyền thống của các trường đại học lâu nay chủ yếu vận hành theo đơn ngành, chưa có cơ chế liên thông hiệu quả. Bên cạnh đó, yêu cầu về đội ngũ giảng viên cũng đặt ra áp lực không nhỏ, bởi đào tạo liên ngành không chỉ cần chuyên môn sâu ở từng lĩnh vực mà còn đòi hỏi năng lực tích hợp kiến thức và phương pháp sư phạm hiện đại để dẫn dắt người học tiếp cận vấn đề một cách tổng thể. Công tác đánh giá, kiểm định chất lượng cũng là một điểm nghẽn, khi nhiều bộ tiêu chí hiện hành vẫn được xây dựng theo logic đơn ngành, chưa phản ánh đầy đủ giá trị và hiệu quả của các chương trình đào tạo liên ngành.
Những thách thức này đặt ra yêu cầu đối với các cơ sở giáo dục đại học trong việc đổi mới cách thức tổ chức đào tạo, tăng cường hợp tác giữa các khoa, bộ môn thông qua việc hình thành các nhóm chuyên trách xây dựng chương trình và các học phần liên ngành theo hướng linh hoạt, mở và cập nhật. Song song với đó, việc gắn kết chặt chẽ hơn giữa nhà trường với doanh nghiệp và cộng đồng có ý nghĩa quan trọng, giúp chương trình đào tạo bám sát nhu cầu thực tiễn của thị trường lao động, đồng thời tạo điều kiện cho sinh viên được trải nghiệm, thực hành và tiếp cận các vấn đề liên ngành trong môi trường thực tế.
Đào tạo liên ngành giúp sinh viên phát triển tư duy rộng mở hơn, linh hoạt hơn trong việc đối mặt các thách thức nghề nghiệp. Đây là một trong những chiến lược trọng tâm để giáo dục đại học Việt Nam nâng cao chất lượng, cạnh tranh quốc tế và đào tạo nguồn nhân lực phù hợp với thực tế lao động toàn cầu.
