Không thể vì tỷ lệ tốt nghiệp cao mà bỏ kỳ thi
Trước những tranh luận gần đây về việc có nên bỏ kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, mới đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã khẳng định kỳ thi này vẫn cần được duy trì và tiếp tục cải tiến.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, cũng như một dây chuyền sản xuất không thể bỏ khâu kiểm định chất lượng chỉ vì 99% sản phẩm đạt chuẩn, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông vẫn là công cụ đánh giá đầu ra bắt buộc của hệ thống giáo dục.
Từ khi đổi mới kỳ thi năm 2015, câu hỏi "có cần một kỳ thi chuẩn hóa quốc gia hay không" nhiều lần được đặt ra. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia đều cho rằng nếu không còn kỳ thi tốt nghiệp, quá trình dạy và học sẽ khó bảo đảm chất lượng. Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng khẳng định, từ năm 2020 đến nay cho thấy, phương thức này đã phát huy những ưu điểm quan trọng: Tạo mặt bằng đánh giá chung trên phạm vi toàn quốc; góp phần bảo đảm công bằng và cơ hội tiếp cận giáo dục đại học cho thí sinh ở các vùng, miền; giảm số lần dự thi, áp lực và chi phí xã hội; tạo thuận lợi cho thí sinh; cung cấp nguồn dữ liệu chung để đánh giá chất lượng giáo dục và hỗ trợ các cơ sở giáo dục đại học thực hiện quyền tự chủ tuyển sinh.
Hiện nay, kỳ thi có hai mục tiêu chính là xét công nhận tốt nghiệp trung học phổ thông và đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông trên diện rộng. Việc tuyển sinh đại học thuộc quyền tự chủ của các cơ sở đào tạo. Với quy mô lớn, tính chuẩn hóa và khả năng so sánh cao, kết quả thi tốt nghiệp vẫn được nhiều trường đại học lựa chọn làm căn cứ xét tuyển.
Tiến tới thi trên máy tính, đảm bảo học thật, thi thật
Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết đã hoàn thiện Đề án tổ chức thi tốt nghiệp trung học phổ thông trên máy tính giai đoạn 2026-2036 và trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt. Theo đề án, việc ứng dụng công nghệ trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông không chỉ nhằm thay đổi phương thức tổ chức thi mà còn hướng tới xây dựng một hệ thống đánh giá hiện đại, minh bạch, giảm phụ thuộc vào các thao tác thủ công.
Cụ thể, hệ thống thi trên máy tính sẽ được thiết kế theo nguyên tắc tự động hóa tối đa những công đoạn có thể tự động hóa, đồng thời vẫn duy trì cơ chế kiểm soát, giám sát và trách nhiệm của con người trong toàn bộ quy trình. Các công nghệ dự kiến được nghiên cứu, ứng dụng gồm: mã hóa đề thi, bài thi và dữ liệu kỳ thi; tự động phân phối, thu nhận, sao lưu bài thi; ghi nhật ký toàn bộ thao tác trên hệ thống; giám sát trạng thái máy thi, phát hiện dấu hiệu bất thường; quản lý quyền truy cập; tự động chấm các dạng câu hỏi khách quan; phân tích dữ liệu khảo thí để đánh giá độ khó, độ phân biệt của câu hỏi; ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ xây dựng ngân hàng câu hỏi thi chuẩn hóa.
Trong năm 2026, việc thử nghiệm thi trên máy tính tiếp tục được triển khai trên mạng LAN nội bộ tại 15 tỉnh, thành phố, với 143 cơ sở giáo dục tham gia. Dự kiến có hơn 36.000 thí sinh tham gia thử nghiệm, tương ứng hơn 143.000 lượt thi trên máy tính. Đáng chú ý, phương án tổ chức kỳ thi trong thời gian tới cũng đang được nghiên cứu theo hướng linh hoạt hơn. Theo đó, kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông có thể được tính toán để chia thành nhiều đợt trong năm, tổ chức theo từng môn thi riêng hoặc một số bài thi tổng hợp.
Sau những tranh luận về ý nghĩa của kỳ thi và những vấn đề phát sinh trong thực tiễn tổ chức, điều cần thiết lúc này là tiếp tục hoàn thiện để kỳ thi thực sự đáp ứng yêu cầu của một nền giáo dục hiện đại. Một kỳ thi quốc gia chỉ có giá trị khi kết quả phản ánh đúng năng lực của người học và được xã hội tin tưởng. Vì vậy, tiến tới thi trên máy tính cần được xem là một bước tiến trong quá trình đổi mới toàn diện hoạt động đánh giá, với lộ trình thận trọng, chuẩn bị kỹ lưỡng và đặt quyền lợi của thí sinh lên hàng đầu. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một hệ thống đánh giá đủ công bằng để người học học bằng năng lực thật, thi bằng thực lực thật.
