Bốn đạo luật lớn được thông qua trong một năm: Tiền lệ chưa từng có
Luật Nhà giáo: Khẳng định vị thế, quyền lợi và trách nhiệm của nhà giáo. Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của năm 2025 là Luật số 73/2025/QH15 — Luật Nhà giáo, được Quốc hội thông qua ngày 16/6/2025 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Đây là luật chuyên biệt đầu tiên quy định toàn diện về “nhà giáo” — đối tượng cốt lõi quyết định chất lượng giáo dục, nhưng trước đây chỉ được điều chỉnh phân tán trong các luật khác. Luật có những điều chỉnh, xác định rõ quyền lợi nghề nghiệp và chế độ đãi ngộ cho giáo viên, trong đó mức lương được xếp vào nhóm cao nhất trong hệ thống ngạch công chức, nhằm thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao. Bên cạnh đó, tiêu chuẩn nghề nghiệp được thống nhất áp dụng cho cả giáo viên công lập và ngoài công lập, loại bỏ sự phân biệt về tiêu chuẩn nghề nghiệp đã tồn tại lâu nay; quy định về việc xử lý hành vi xâm phạm danh dự nhà giáo, bảo vệ đội ngũ giảng dạy trước các áp lực xã hội không lành mạnh. Những điều khoản này không chỉ nâng cao vị thế nghề giáo trong xã hội mà còn giúp xây dựng một môi trường sư phạm an toàn, chuyên nghiệp và hấp dẫn đối với nhân tài trong và ngoài nước.
Luật Giáo dục (sửa đổi): Hoàn thiện khuôn khổ hệ thống giáo dục quốc dân. Cũng trong năm 2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội đã thông qua “Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục” - một văn bản chiến lược nhằm tối ưu hóa và hiện đại hóa khung pháp lý lớn nhất điều chỉnh toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân. Luật này, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, chỉnh sửa nhiều điều khoản quan trọng của Luật Giáo dục 2019 để phù hợp với yêu cầu mới: quy định giáo dục tiểu học và trung học cơ sở là giáo dục bắt buộc; chính thức đưa phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3–6 tuổi vào khung pháp lý bắt buộc thay vì chỉ khuyến khích như trước. Đồng thời tái cấu trúc hệ thống giáo dục quốc dân theo hướng rõ ràng hơn về cấp học nghề và cấp đại học, tạo liên thông tuyến học tập thông suốt cho người học; quy định về sách giáo khoa thống nhất toàn quốc; định hình rõ hơn chính sách tài chính, học phí, học bổng và hỗ trợ học tập, phục vụ mục tiêu công bằng và tiếp cận giáo dục cho mọi đối tượng. Những sửa đổi này vừa tháo gỡ vướng mắc thực tiễn vừa phù hợp với tinh thần đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, mở ra không gian pháp lý cho việc hiện đại hóa quản lý hệ thống giáo dục quốc dân.
Luật Giáo dục đại học (sửa đổi): Tăng quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình. Luật Giáo dục đại học 2025 (Luật số 125/2025/QH15) cũng được Quốc hội thông qua trong kỳ họp thứ 10 của năm 2025 và có hiệu lực từ 01/01/2026. Văn bản này được xây dựng trên nguyên tắc mở rộng tự chủ cho các cơ sở giáo dục đại học, đồng thời đặt ra quy định rõ ràng hơn về trách nhiệm giải trình và quản trị nội bộ.
Các quy định cũng nhấn mạnh việc phát triển nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ, đồng thời quy định cụ thể trách nhiệm của đại học trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh quốc tế. Những sửa đổi này đánh dấu bước chuyển từ quản lý hành chính nhà nước thuần túy sang quản trị đại học hiện đại, tạo điều kiện cho các trường phát huy tính sáng tạo, chủ động trong đào tạo và nghiên cứu.
Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi): Gắn kết đào tạo với thị trường lao động. Cùng kỳ họp, Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15 được Quốc hội thông qua, có hiệu lực từ 1/1/2026, nhằm đổi mới toàn bộ khuôn khổ pháp lý cho giáo dục nghề nghiệp. Luật này tiếp tục phân định rõ đơn vị giáo dục nghề nghiệp các cấp trong hệ thống quốc dân; cho phép liên kết với doanh nghiệp, gắn chương trình đào tạo với nhu cầu thị trường lao động, nâng cao tính thực tiễn và khả năng nghề nghiệp cho người học; cơ chế quản lý, thành lập, cấp phép và giám sát hoạt động nghề nghiệp được quy định rõ hơn, giúp đảm bảo chất lượng đào tạo, góp phần giải quyết tình trạng thiếu tính liên thông trong hệ thống, giúp người học dễ dàng di chuyển giữa các loại hình đào tạo và nâng cao năng lực nghề nghiệp.
Nghị quyết chiến lược – đòn bẩy đưa luật giáo dục vào cuộc sống
Không chỉ dừng lại ở đó, năm 2025 còn chứng kiến bốn nghị quyết chiến lược về giáo dục được Quốc hội ban hành cùng nhiều văn bản do Chính phủ và Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) chuẩn hóa để triển khai luật mới hiệu quả.
Thứ nhất, Nghị quyết về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3–5 tuổi đặt nền tảng pháp lý cho việc mở rộng tiếp cận giáo dục mầm non, đặc biệt ở các vùng khó khăn, góp phần bảo đảm công bằng trong giáo dục ngay từ những năm đầu đời.
Thứ hai, Nghị quyết về miễn, hỗ trợ học phí đối với trẻ em mầm non và học sinh phổ thông tạo bước chuyển lớn về chính sách an sinh giáo dục, giảm gánh nặng tài chính cho gia đình, đồng thời thể hiện rõ quan điểm coi giáo dục là đầu tư cho phát triển.
Thứ ba, Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội nhằm tạo đột phá trong phát triển giáo dục và đào tạo, cho phép áp dụng những cơ chế linh hoạt hơn về tài chính, nhân lực, đầu tư để giải quyết các vấn đề cấp bách của ngành.
Thứ tư, Nghị quyết về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026–2035 mang tính chiến lược dài hạn, tạo khung pháp lý cho việc huy động và phân bổ nguồn lực một cách tập trung, bài bản.
Những nghị quyết này không chỉ định hướng chính sách lớn mà còn tạo ra khung pháp lý bổ sung để các luật giáo dục mới triển khai hiệu quả hơn, nhất là ở cấp địa phương và nhà trường.
Thể chế làm nền tảng cho đổi mới giáo dục
Năm 2025 là năm thể chế giáo dục Việt Nam được tái cấu trúc mạnh mẽ nhất từ trước đến nay với việc thông qua bốn đạo luật lớn, hàng loạt nghị quyết chiến lược và nhiều văn bản hướng dẫn thực thi. Các luật mới xác định lại vai trò, quyền lợi và trách nhiệm của nhà giáo; tái cấu trúc hệ thống giáo dục quốc dân; mở rộng tự chủ đại học; kết nối giáo dục nghề nghiệp với thị trường lao động; và quan trọng nhất là tạo nền tảng pháp lý phù hợp với định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục; nhiều điểm nghẽn đã được tháo gỡ, thể chế giáo dục không chỉ tiếp tục hoàn thiện mà còn bám sát thực tiễn, tạo động lực cho giáo dục và đào tạo phát triển.
Chặng đường phía trước tập trung vào thực thi và đánh giá hiệu quả luật trong thực tế, nhưng nền tảng pháp lý được xây dựng năm 2025 chính là bước đột phá để giáo dục Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới hiện đại, linh hoạt và hội nhập quốc tế mạnh mẽ hơn.
