Miễn phí sách giáo khoa: bước tiến lớn về công bằng giáo dục
Theo đó, Chính phủ tiếp thu và chỉnh lí dự thảo Nghị quyết theo hướng quy định thống nhất sách giáo khoa và lộ trình bảo đảm học liệu, đồng thời mở rộng hợp tác phát triển chương trình. Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) quyết định 01 bộ sách giáo khoa phổ thông dùng thống nhất toàn quốc từ năm học 2026–2027; đến năm 2030 hoàn thành cung cấp miễn phí sách giáo khoa cho học sinh, ưu tiên vùng đặc biệt khó khăn, vùng dân tộc thiểu số và miền núi, biên giới, hải đảo.
Chủ trương này không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ vật chất, giảm gánh nặng chi phí học tập cho gia đình học sinh, mà còn thể hiện cách tiếp cận giáo dục lấy người học làm trung tâm, coi sách giáo khoa là học liệu thiết yếu. Đồng thời, việc thống nhất một bộ sách giáo khoa và tiến tới cung cấp miễn phí giúp thu hẹp khoảng cách giáo dục, bảo đảm mọi học sinh đều có điều kiện học tập tối thiểu như nhau, đúng với tinh thần “không để ai bị bỏ lại phía sau”.
Ở góc độ quản lý nhà nước, chính sách này còn tạo điều kiện chuẩn hóa nội dung dạy học, thuận lợi cho công tác đào tạo giáo viên, tổ chức kiểm tra, đánh giá và triển khai chuyển đổi số trong giáo dục phổ thông. Khi sách giáo khoa được cung cấp miễn phí và thống nhất, việc xây dựng học liệu số, ngân hàng học liệu để dùng chung cũng trở nên khả thi và hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, để mục tiêu đến năm 2030 trở thành hiện thực, bài toán nguồn lực cần được tính toán kỹ lưỡng. Việc miễn phí sách giáo khoa không chỉ dừng ở khâu in ấn, phát hành, mà còn gắn với việc cập nhật nội dung, tái bản, số hóa và bảo đảm chất lượng học liệu. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, ngành Giáo dục và các địa phương, cũng như cơ chế giám sát chặt chẽ để chính sách có thể đi vào thực tiễn.
Mở rộng bảo đảm học liệu, giảm chi phí học tập bắt buộc
Bên cạnh việc cung cấp sách giáo khoa miễn phí, Nhà nước cũng bảo đảm nguồn lực để miễn học phí và giáo trình môn Giáo dục Quốc phòng an ninh tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp (GDNN) và giáo dục đại học (GDĐH) theo lộ trình, phù hợp khả năng cân đối Ngân sách nhà nước và pháp luật liên quan. Đây là bước đi nhằm giảm chi phí học tập bắt buộc cho người học, đồng thời khẳng định trách nhiệm của Nhà nước đối với các học phần mang tính nền tảng, bắt buộc.
Cùng với sách giáo khoa, dự thảo Nghị quyết cũng nhấn mạnh việc bảo đảm học liệu và mở rộng hợp tác trong phát triển chương trình giáo dục; cho phép cơ sở giáo dục hợp tác với tổ chức Khoa học, công nghệ, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và các tổ chức khác để thực hiện chương trình giáo dục và đào tạo gắn nhu cầu thị trường lao động, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo; những nội dung này được xem là yếu tố hỗ trợ trực tiếp cho việc nâng cao chất lượng học liệu.
Ưu tiên nguồn lực xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục và đào tạo
Một nội dung quan trọng khác được Chính phủ tiếp thu, chỉnh lí dự thảo Nghị quyết theo hướng Nhà nước ưu tiên nguồn lực xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục và đào tạo; đồng thời đầu tư hạ tầng số, nền tảng số dùng chung, bảo đảm kết nối, liên thông toàn hệ thống.
Theo định hướng, đến năm 2030, các cơ sở giáo dục đại học hoàn thành hạ tầng số và nền tảng số đồng bộ, kết nối liên thông; đồng thời Nhà nước khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, phát triển sản phẩm, dịch vụ giáo dục số theo mô hình đối tác công – tư.
Việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia và nền tảng số dùng chung không tách rời mục tiêu miễn phí sách giáo khoa, mà tạo điều kiện để số hóa, chia sẻ và khai thác hiệu quả học liệu, từng bước hình thành hệ sinh thái học liệu hiện đại, tiết kiệm và bền vững.
Bảo đảm tối thiểu 20% ngân sách cho giáo dục và đào tạo
Về nguồn lực tài chính, Nhà nước bảo đảm chi tối thiểu 20% tổng chi ngân sách nhà nước cho giáo dục và đào tạo, đồng thời ưu tiên bố trí ngân sách từ nguồn tăng thu cho các vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn.
Song song với đó, dự thảo trao thêm thẩm quyền cho HĐND cấp tỉnh quyết định bổ sung các dự án đầu tư trung hạn trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo; bổ sung kế hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt mà không phải chờ kì điều chỉnh tiếp theo; đồng thời, trình tự, thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất, giao đất, cho thuê đất đối với các dự án này được thực hiện theo thủ tục rút gọn do Chính phủ quy định.
Bên cạnh đó, UBND cấp tỉnh có trách nhiệm ưu tiên bố trí đủ quỹ đất cho cơ sở giáo dục và đào tạo trong quy hoạch tỉnh và quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh; ưu tiên sử dụng quỹ đất do cơ quan, tổ chức nhà nước quản lí, trụ sở công dôi dư để thu hút đầu tư; cho phép tổ chức, cá nhân thuê trụ sở công dôi dư và công trình thuộc sở hữu nhà nước để phục vụ hoạt động giáo dục và đào tạo. Cho phép chuyển một số loại đất (đất ở; đất xây dựng trụ sở cơ quan, công trình sự nghiệp không phải công trình giáo dục; đất sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp) sang mục đích giáo dục và đào tạo không phải căn cứ vào quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
Có thể thấy, một số cơ chế, chính sách mới trong Nghị quyết vừa được nêu trên đều liên kết, bổ trợ lẫn nhau, tạo nên một khuôn khổ đồng bộ cho đổi mới và phát triển giáo dục. Trong tổng thể đó, chính sách miễn phí sách giáo khoa cho học sinh – nội dung đang thu hút sự quan tâm lớn của xã hội được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với các giải pháp về học liệu, nguồn lực, chuyển đổi số và quản trị giáo dục. Cách tiếp cận này cho thấy việc triển khai từng chính sách không tách rời, mà được thực hiện song hành, nhằm nâng cao hiệu quả thực thi và bảo đảm tính bền vững của các mục tiêu cải cách giáo dục trong giai đoạn tới.
