Đưa AI vào công việc quản lý giáo dục tại cơ sở
Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra những phương thức mới trong xử lý thông tin, phân tích dữ liệu, xây dựng kế hoạch và hỗ trợ ra quyết định. Với lĩnh vực giáo dục, AI không chỉ có tiềm năng đổi mới hoạt động dạy và học mà còn có thể hỗ trợ nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và tham mưu chính sách.
Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu mới đối với công tác quản lý giáo dục tại cơ sở. Cán bộ phụ trách giáo dục cấp xã, phường phải thực hiện nhiều nhiệm vụ liên quan đến tổng hợp thông tin, xử lý dữ liệu, xây dựng báo cáo, lập kế hoạch và tham mưu tổ chức các hoạt động giáo dục.
Trong khi đó, năng lực tiếp cận công nghệ, kỹ năng sử dụng AI và điều kiện hỗ trợ giữa các địa phương còn có sự khác biệt. Vì vậy, để AI thực sự phát huy hiệu quả, việc triển khai cần xuất phát từ nhu cầu công việc cụ thể, gắn với năng lực của đội ngũ và điều kiện thực tiễn tại cơ sở.
Xuất phát từ yêu cầu này, Viện Chiến lược và Chính sách Giáo dục phối hợp với UNICEF Việt Nam triển khai nghiên cứu khảo sát hơn 2.000 cán bộ phụ trách giáo dục cấp xã, phường tại 20 tỉnh, thành phố, nhằm tìm hiểu thực trạng, nhu cầu và những khó khăn trong ứng dụng AI.
Kết quả nghiên cứu là cơ sở để xác định nội dung bồi dưỡng, xây dựng tài liệu hướng dẫn và phát triển công cụ hỗ trợ phù hợp với nhiệm vụ chuyên môn. Trên cơ sở đó, hoạt động tập huấn được triển khai tại Hưng Yên, Lâm Đồng và Quảng Trị, với hơn 400 cán bộ tham gia tập huấn, trao đổi và chia sẻ kinh nghiệm.
Hội thảo ngày 13/10 là dịp kết nối kết quả nghiên cứu với thực tiễn quản lý giáo dục tại địa phương; đánh giá quá trình triển khai tập huấn, nhận diện những khó khăn và đề xuất giải pháp hoàn thiện công cụ hỗ trợ. Qua đó, AI được tiếp cận không chỉ như một công nghệ mới mà còn là phương tiện hỗ trợ cán bộ thực hiện công việc hằng ngày hiệu quả hơn.
Phát triển “Trợ lý Thư ký số” hỗ trợ cán bộ giáo dục
Một trong những nội dung đáng chú ý của chương trình là công cụ “Trợ lý Thư ký số”, do nhóm nghiên cứu của Viện Chiến lược và Chính sách Giáo dục thiết kế nhằm hỗ trợ cán bộ tra cứu, tổ chức, tổng hợp và khai thác thông tin phục vụ công việc.
Công cụ cho phép người dùng tạo lập, tổ chức các kho dữ liệu riêng theo từng nhóm nhiệm vụ, qua đó thuận tiện hơn trong quản lý thông tin và xử lý các công việc chuyên môn. Công cụ không thu phí sử dụng, góp phần tạo điều kiện để cán bộ tiếp cận và thực hành ứng dụng AI.
Trong quá trình tập huấn, cán bộ được hướng dẫn thực hành các tình huống gắn với nhiệm vụ thực tế như tra cứu văn bản, tổng hợp thông tin, xây dựng kế hoạch, soạn thảo báo cáo và chuẩn bị nội dung tham mưu.
Cách tiếp cận này hướng tới đưa AI vào những khâu công việc cụ thể, giúp cán bộ từng bước làm quen với công nghệ và chủ động khai thác các tính năng phù hợp. Đồng thời, thực tiễn tập huấn cũng cho thấy nhu cầu tiếp tục được hướng dẫn, giải đáp và hỗ trợ trong quá trình vận dụng AI vào công việc thường xuyên.
Ông Hà Văn Dũng, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Giáo dục, nhấn mạnh: “Trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, AI cần được ứng dụng thiết thực, gắn với yêu cầu công việc của cán bộ quản lý giáo dục cấp xã, phường. Điều quan trọng không chỉ là biết sử dụng công nghệ, mà còn là nâng cao năng lực xử lý thông tin, khai thác dữ liệu và tham mưu hiệu quả, có trách nhiệm”.
Theo ông Hà Văn Dũng, từ kết quả nghiên cứu và thực tiễn tập huấn tại ba tỉnh, Viện sẽ tiếp tục hoàn thiện tài liệu và công cụ hỗ trợ, góp phần đưa AI trở thành trợ lực thiết thực cho công tác quản lý giáo dục tại cơ sở.
Việc ứng dụng AI trong hoạt động quản lý cũng đặt ra yêu cầu về khả năng kiểm chứng thông tin, bảo đảm an toàn dữ liệu và trách nhiệm của người sử dụng. AI có thể hỗ trợ xử lý công việc, nhưng kết quả do công cụ tạo ra cần được rà soát trước khi sử dụng trong báo cáo, văn bản hành chính hoặc hoạt động tham mưu. Đây là những yêu cầu cần được chú trọng trong quá trình bồi dưỡng năng lực số cho đội ngũ cán bộ.
Hiệu quả bước đầu và yêu cầu về kiểm chứng khi ứng dụng AI
Báo cáo tại hội thảo, bà Hà Thị Thúy, Viện Chiến lược và Chính sách giáo dục cho biết, khảo sát 1.952 cán bộ tại 20 tỉnh, thành phố cho thấy 95,1% đã sử dụng AI trong công việc; 76,3% ghi nhận chất lượng sản phẩm được cải thiện và 83,3% cho biết AI giúp xử lý nhiều việc hơn trong cùng khoảng thời gian. Tuy nhiên, vẫn còn một tỷ lệ lớn chưa đối chiếu, xác minh nội dung AI với nguồn chính thức.
Những kết quả này cho thấy tiềm năng của AI trong hỗ trợ cán bộ giáo dục nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng sản phẩm công việc. Tuy nhiên, việc sử dụng công nghệ cũng đặt ra yêu cầu về năng lực đánh giá và kiểm chứng thông tin. Vẫn còn một tỷ lệ đáng kể cán bộ chưa thực hiện đối chiếu, xác minh nội dung do AI tạo ra với các nguồn chính thức. Điều này cho thấy, bên cạnh kỹ năng khai thác công cụ, người sử dụng cần được trang bị phương pháp kiểm tra độ chính xác, nhận diện thông tin sai lệch và bảo đảm tính tin cậy của các sản phẩm phục vụ công tác quản lý, tham mưu.
Hướng tới ứng dụng AI an toàn, công bằng và bền vững
Bên cạnh yêu cầu nâng cao năng lực công nghệ, việc ứng dụng AI trong quản lý giáo dục cần bảo đảm tính an toàn, đạo đức, trách nhiệm và khả năng tiếp cận của các nhóm đối tượng.
Bà Vũ Kim Chi, Cán bộ Giáo dục, UNICEF Việt Nam, nhấn mạnh các ưu tiên thúc đẩy ứng dụng AI hiệu quả và bền vững trong quản lý giáo dục địa phương, gồm nâng cao năng lực ứng dụng AI gắn với nhu cầu thực tiễn; bảo đảm sử dụng AI an toàn, có đạo đức và trách nhiệm; đồng thời thúc đẩy ứng dụng theo hướng công bằng, bao trùm, phù hợp với điều kiện của từng địa phương.
Theo định hướng này, AI không chỉ phục vụ nâng cao hiệu quả công việc của đội ngũ quản lý mà còn cần góp phần thu hẹp khoảng cách trong tiếp cận giáo dục, bảo đảm cơ hội học tập công bằng cho mọi trẻ em. Vì vậy, các giải pháp công nghệ cần tính đến điều kiện hạ tầng, khả năng sử dụng và nhu cầu hỗ trợ khác nhau giữa các địa phương.
UNICEF khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo, Viện Chiến lược và Chính sách Giáo dục trong hoàn thiện hướng dẫn, phát triển các giải pháp ứng dụng AI có hệ thống, lấy người học làm trung tâm. Đây là cơ sở để từng bước đưa AI trở thành công cụ hỗ trợ thiết thực cho quản lý giáo dục, đồng thời bảo đảm việc ứng dụng công nghệ phục vụ mục tiêu nâng cao chất lượng và thúc đẩy công bằng trong tiếp cận giáo dục
Tại hội thảo, hơn 80 chuyên gia, nhà nghiên cứu, đại diện các đơn vị liên quan và cán bộ thực tiễn cùng trao đổi về kết quả triển khai, chia sẻ kinh nghiệm, nhận diện khó khăn và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả ứng dụng AI trong quản lý giáo dục cấp xã, phường.
Trên cơ sở kết quả nghiên cứu và thực tiễn triển khai, Viện Chiến lược và Chính sách Giáo dục sẽ tiếp tục phối hợp với UNICEF và các địa phương hoàn thiện tài liệu, công cụ hỗ trợ và phương pháp bồi dưỡng. Định hướng tiếp theo là mở rộng cơ hội tiếp cận AI cho đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục và hiệu trưởng các cơ sở giáo dục.
Từ khảo sát nhu cầu, tổ chức tập huấn đến phát triển công cụ hỗ trợ, chương trình hướng tới từng bước đưa AI vượt ra khỏi phạm vi thử nghiệm, trở thành công cụ phục vụ công việc thường xuyên. Hiệu quả của quá trình này không chỉ được thể hiện ở khả năng sử dụng công nghệ mà còn ở chất lượng tham mưu, năng lực xử lý thông tin và khả năng đáp ứng yêu cầu quản lý giáo dục trong bối cảnh chuyển đổi số.
