AI đang làm thay đổi cách giáo viên chuẩn bị bài giảng như thế nào?
Trong vài năm trở lại đây, trí tuệ nhân tạo dần trở thành một phần của đời sống giáo dục toàn cầu. Không chỉ hỗ trợ người học trong quá trình tiếp cận tri thức, các công cụ AI tạo sinh như ChatGPT còn bắt đầu tham gia sâu hơn vào những công việc vốn được xem là “đặc thù nghề giáo”, từ thiết kế bài học, xây dựng học liệu đến đề xuất hoạt động học tập và chiến lược phân hóa người học. Trong lĩnh vực giáo dục Toán học, khả năng tạo nhanh bài tập, gợi ý tình huống thực tiễn hay hỗ trợ phát triển các phương án dạy học đa dạng khiến AI trở thành một công cụ hấp dẫn đối với cả giáo viên và sinh viên sư phạm.
Tuy nhiên, đi cùng với những cơ hội ấy là một khoảng trống đáng chú ý trong đào tạo giáo viên. Sự phát triển quá nhanh của AI đang đặt ra yêu cầu mới đối với các chương trình sư phạm, trong khi nhiều sinh viên vẫn thiếu hiểu biết về AI, thiếu tự tin khi sử dụng các công cụ công nghệ mới và gặp khó khăn trong việc đánh giá mức độ phù hợp về mặt sư phạm của nội dung do AI tạo ra. Điều này đặc biệt đáng chú ý trong dạy học Toán - lĩnh vực không chỉ đòi hỏi truyền đạt kiến thức mà còn cần phát triển tư duy logic, khả năng giải quyết vấn đề và sự hiểu biết sâu về đặc điểm nhận thức của người học. Trong bối cảnh ấy, việc tích hợp AI không thể chỉ dừng lại ở thao tác công nghệ đơn thuần hay sử dụng công cụ để tiết kiệm thời gian thiết kế bài giảng.
Chính từ thực tiễn đó, nhóm tác giả Hae Min Yu, Hyeseong Lee và Seung Kim đã thực hiện nghiên cứu khảo sát trải nghiệm của 44 sinh viên sư phạm mầm non và tiểu học tại một trường đại học ở Hoa Kỳ khi sử dụng ChatGPT trong quá trình xây dựng kế hoạch bài dạy Toán học. Xa hơn câu chuyện ứng dụng công nghệ, nghiên cứu đặt ra một vấn đề có tính nền tảng đối với đào tạo giáo viên trong thời đại số: giáo viên tương lai sẽ phụ thuộc vào AI, hay biết cách “đối thoại” với AI để phục vụ mục tiêu sư phạm?
Từ tâm lí dè dặt đến xu hướng xem AI như “trợ lí”
Điểm đáng chú ý nhất trong trải nghiệm của nhóm sinh viên sư phạm không nằm ở khả năng tạo nội dung của ChatGPT, mà ở sự thay đổi trong cách họ nhìn nhận AI. Ban đầu, phần lớn người tham gia gần như chưa từng sử dụng AI tạo sinh trong học tập và thiết kế bài dạy. Không ít người mang tâm lí dè dặt, thậm chí lo ngại việc dùng AI có thể bị xem như sao chép hoặc làm suy giảm năng lực cá nhân. Nhưng sau quá trình trải nghiệm, AI dần được nhìn nhận như một “đối tác hỗ trợ” hơn là công cụ thay thế.
Sự thay đổi này phản ánh một xu hướng đang xuất hiện khá rõ trong giáo dục hiện nay: AI không còn được tiếp cận như công nghệ bên ngoài lớp học, mà trở thành một phần của quá trình ra quyết định chuyên môn. Giáo viên tương lai bắt đầu sử dụng AI để khởi tạo ý tưởng, kiểm tra logic bài học, đề xuất hoạt động phân hóa hoặc xây dựng tình huống học tập đa dạng hơn.
Quan trọng hơn, quá trình ấy cho thấy năng lực sử dụng AI hiệu quả không phụ thuộc hoàn toàn vào hiểu biết công nghệ, mà gắn chặt với nền tảng tri thức sư phạm. Những sinh viên có khả năng đánh giá nội dung tốt thường không dùng AI theo kiểu “sao chép nguyên trạng”, mà liên tục đặt câu hỏi, tinh chỉnh yêu cầu và chỉnh sửa kết quả đầu ra cho phù hợp với bối cảnh lớp học cụ thể.
Ở góc độ này, AI đang góp phần làm thay đổi khái niệm về năng lực nghề nghiệp giáo viên. Nếu trước đây giáo viên chủ yếu được đánh giá qua khả năng xây dựng nội dung từ đầu, thì trong môi trường số, năng lực “biên tập”, “điều phối” và “phản biện” nội dung do AI tạo ra có thể sẽ trở thành một thành tố nghề nghiệp mới.
Vì sao AI vẫn chưa thể thay thế tri thức sư phạm?
Một trong những điểm nổi bật của nghiên cứu là dù ChatGPT hỗ trợ rất mạnh ở giai đoạn tạo ý tưởng và gợi mở hoạt động học tập, phần lớn nội dung vẫn phải được chỉnh sửa đáng kể trước khi đưa vào kế hoạch bài dạy thực tế. Đây cũng là giới hạn lớn nhất của AI trong giáo dục hiện nay: AI có thể tạo nội dung, nhưng chưa thực sự hiểu lớp học.
Ở bậc mầm non, nhiều gợi ý của ChatGPT bị đánh giá là quá trừu tượng, thiếu tính thao tác và chưa phù hợp với đặc điểm học qua chơi của trẻ nhỏ. Sinh viên sư phạm mầm non thường phải chuyển hóa các đề xuất thành hoạt động trực quan hơn, tăng yếu tố trải nghiệm và sử dụng vật liệu cụ thể.
Trong khi đó, ở tiểu học, việc điều chỉnh lại thiên về mức độ nhận thức và chuẩn kiến thức của từng khối lớp. AI có thể đưa ra ý tưởng phong phú, nhưng giáo viên vẫn phải quyết định hoạt động nào phù hợp với năng lực học sinh, thời lượng lớp học và mục tiêu phát triển tư duy. Điều này cho thấy một thực tế quan trọng: AI càng phát triển thì vai trò của hiểu biết sư phạm càng trở nên khó thay thế. Bởi dạy học không chỉ là tạo ra “nội dung đúng”, mà còn là tổ chức trải nghiệm học tập phù hợp với từng con người cụ thể.
Trong giáo dục Việt Nam, đây là vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc khi AI tạo sinh đang được sử dụng ngày càng rộng rãi trong thiết kế giáo án và học liệu. Nếu giáo viên chỉ dừng ở việc khai thác nội dung có sẵn, AI có thể vô tình làm bài giảng trở nên đồng loạt, thiếu tính cá nhân hóa và giảm chiều sâu sư phạm. Nhưng nếu được sử dụng như một công cụ hỗ trợ tư duy nghề nghiệp, AI lại có thể giúp giáo viên tiết kiệm thời gian cho các thao tác kĩ thuật để tập trung hơn vào học sinh và hoạt động học tập.
Đào tạo giáo viên trong thời đại AI: Không chỉ dạy cách dùng công cụ
Một điểm đáng chú ý khác là những băn khoăn về đạo đức và sự phụ thuộc công nghệ xuất hiện khá rõ trong trải nghiệm của sinh viên sư phạm. Một số người lo ngại AI có thể khiến người học giảm khả năng tư duy độc lập hoặc tạo ra tâm lí lệ thuộc vào nội dung có sẵn. Những lo ngại này phản ánh một thách thức lớn hơn của giáo dục hiện đại: AI không chỉ thay đổi công cụ dạy học, mà còn thay đổi cách con người tiếp cận tri thức.
Trong môi trường mà nội dung có thể được tạo ra gần như tức thời, giá trị của giáo viên có lẽ sẽ không nằm ở việc “biết nhiều thông tin hơn AI”, mà ở khả năng dẫn dắt tư duy, xây dựng trải nghiệm học tập và giúp học sinh phát triển năng lực phản biện đối với chính những nội dung do AI tạo ra.
Vì vậy, câu chuyện tích hợp AI trong đào tạo giáo viên không nên chỉ dừng ở các khóa hướng dẫn sử dụng công cụ. Điều cần thiết hơn là xây dựng năng lực sư phạm số: biết đánh giá dữ liệu, hiểu giới hạn của thuật toán, nhận diện rủi ro đạo đức và duy trì bản sắc nghề nghiệp trong môi trường công nghệ hóa. Trong dài hạn, AI có thể sẽ trở thành một phần quen thuộc của lớp học. Nhưng chất lượng giáo dục vẫn phụ thuộc vào cách con người sử dụng công nghệ để phục vụ việc học, thay vì để công nghệ dẫn dắt toàn bộ quá trình dạy học.
Tài liệu tham khảo
Yu, H. M., Lee, H., & Kim, S. H. (2026). Integrating ChatGPT in teacher education: Examining early childhood and elementary pre-service teachers’ experiences in AI-assisted math lesson planning. Journal of Research in Childhood Education, 40(1), 67-89. https://doi.org/10.1080/02568543.2025.2579668