Theo Công văn số 6206/BGDĐT-GDPT, giáo dục an toàn mạng toàn diện được xác định là quá trình giáo dục có hệ thống nhằm hình thành, phát triển cho học sinh năng lực sử dụng môi trường số an toàn, lành mạnh, nhân văn và có trách nhiệm.
Việc triển khai nội dung này hướng tới giúp học sinh sử dụng Internet, mạng xã hội, các nền tảng học tập trực tuyến, dữ liệu số và công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) an toàn, hiệu quả, đồng thời hình thành những năng lực thiết yếu của công dân số.
Tích hợp trong các môn học, hoạt động giáo dục
Một trong những yêu cầu đáng chú ý là giáo dục an toàn mạng không được triển khai theo hướng tạo thêm môn học hoặc tiết học riêng.
Bộ GDĐT yêu cầu các nhà trường căn cứ điều kiện thực tiễn của địa phương và cơ sở giáo dục để tổ chức thực hiện theo hướng thiết thực, khả thi, hiệu quả. Nội dung được lồng ghép, tích hợp trong các môn học, hoạt động giáo dục và hệ thống kế hoạch, hồ sơ hiện hành của nhà trường, không làm phát sinh hồ sơ mới.
Hoạt động giáo dục cần lấy học sinh làm trung tâm, đồng thời bảo đảm an toàn tâm lý, quyền riêng tư và bảo mật thông tin cá nhân của học sinh trong quá trình dạy học, khảo sát, đánh giá và hỗ trợ.
Bộ GDĐT cũng lưu ý các cơ sở giáo dục không biến giáo dục an toàn mạng thành hoạt động tuyên truyền hình thức hoặc đi quá sâu vào những nội dung kỹ thuật vượt quá yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông.
Thay vào đó, trọng tâm là thực hành, trải nghiệm, xử lý tình huống và tạo sản phẩm học tập, qua đó giúp học sinh biết nhận diện nguy cơ, chủ động phòng ngừa, ứng phó và tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp rủi ro trên môi trường số.
8 nhóm nội dung trọng tâm về an toàn mạng
Nội dung giáo dục an toàn mạng toàn diện được triển khai theo 8 chủ đề chính.
Thứ nhất, khai thác, đánh giá thông tin số và nhận diện rủi ro thông tin, giúp học sinh hình thành khả năng tiếp cận, kiểm chứng và sử dụng thông tin trên môi trường số.
Thứ hai, giao tiếp, hợp tác, ứng xử và công dân số, hướng tới hình thành cách ứng xử phù hợp, tôn trọng và có trách nhiệm trong môi trường trực tuyến.
Thứ ba, quản lý danh tính số, dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư, giúp học sinh nhận thức rõ giá trị của dữ liệu cá nhân và cách bảo vệ thông tin của bản thân.
Thứ tư, an toàn thiết bị, tài khoản và ứng phó sự cố, trang bị những kỹ năng cần thiết để bảo vệ thiết bị, tài khoản và xử lý các tình huống mất an toàn.
Thứ năm, sức khỏe số, an sinh số và cân bằng đời sống số, chú trọng mối quan hệ giữa việc sử dụng công nghệ với sức khỏe thể chất, tinh thần và đời sống của học sinh.
Thứ sáu, sáng tạo nội dung số, bản quyền và trách nhiệm số, nâng cao ý thức về quyền sở hữu trí tuệ, trách nhiệm khi tạo lập và chia sẻ nội dung.
Thứ bảy, sử dụng AI an toàn trong học tập và sinh hoạt, giúp học sinh tiếp cận công nghệ mới theo hướng an toàn, có trách nhiệm.
Thứ tám, tìm kiếm hỗ trợ, phục hồi và đóng góp cộng đồng số, nhấn mạnh khả năng tìm kiếm sự trợ giúp, phục hồi sau sự cố và tham gia xây dựng môi trường số lành mạnh.
Môn Tin học giữ vai trò nòng cốt
Theo hướng dẫn của Bộ GDĐT, môn Tin học giữ vai trò nòng cốt trong cung cấp kiến thức nền tảng, kỹ năng số cốt lõi và các nguyên tắc sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm. Tuy nhiên, giáo dục an toàn mạng không chỉ là nhiệm vụ của môn Tin học. Các môn học, hoạt động giáo dục và lực lượng giáo dục khác trong nhà trường được khuyến khích tham gia lồng ghép, tích hợp nội dung phù hợp.
Nhà trường có thể tổ chức nhiều hình thức như hoạt động trải nghiệm, sinh hoạt lớp, sinh hoạt dưới cờ, diễn đàn học sinh, cuộc thi truyền thông, dự án nhỏ, câu lạc bộ công nghệ số, STEM/STEAM, AI hoặc diễn tập xử lý tình huống số.
Đối với cơ sở giáo dục tổ chức dạy học 2 buổi/ngày, nội dung có thể được triển khai trong hoạt động của buổi thứ hai. Các hoạt động phải nằm trong kế hoạch giáo dục nhà trường đã được phê duyệt, không tổ chức thêm ngoài kế hoạch.
Điểm đáng chú ý là giáo dục an toàn mạng không chỉ dừng ở việc cung cấp kiến thức phòng tránh rủi ro mà còn bao gồm tiếp nhận, hỗ trợ và phục hồi sau sự cố số.
Các cơ sở giáo dục được yêu cầu triển khai tư vấn học đường và hỗ trợ cá nhân hoặc nhóm đối với học sinh gặp rủi ro trên môi trường số; thiết lập kênh báo cáo thân thiện, bí mật và dễ tiếp cận. Khi xảy ra sự cố, nhà trường cần có các hoạt động hỗ trợ, phục hồi và phòng ngừa tái diễn, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và hoàn cảnh của học sinh.
Cùng với đó, sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình được đặt ở vị trí quan trọng. Cha mẹ học sinh cần được hướng dẫn về quản lý thiết bị, dữ liệu cá nhân, thời gian sử dụng Internet, việc sử dụng AI và cách xử lý khi học sinh gặp sự cố trên môi trường số.
Kiến tạo môi trường số an toàn từ nhiều lực lượng
Bộ GDĐT hướng dẫn các cơ sở giáo dục xây dựng và triển khai nội dung giáo dục an toàn mạng toàn diện trong kế hoạch giáo dục nhà trường, kế hoạch tổ chức dạy học môn học và hoạt động giáo dục, kế hoạch bài dạy, quy tắc ứng xử số của nhà trường, lớp học và hoạt động đánh giá định kỳ.
Việc thực hiện cần có sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình, cơ quan quản lý giáo dục, cơ quan chuyên môn, tổ chức bảo vệ trẻ em, cơ quan công an, y tế, đoàn thể, doanh nghiệp công nghệ và các lực lượng liên quan theo quy định.
Bộ GDĐT đồng thời khuyến khích xã hội hóa, hợp tác với các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ, chuyên gia an toàn thông tin, chuyên gia tâm lý, cơ quan công an, y tế, đoàn thể và tổ chức bảo vệ trẻ em.
Như vậy, giáo dục an toàn mạng toàn diện trong năm học 2026 - 2027 được đặt trong một cách tiếp cận rộng hơn: không chỉ dạy học sinh cách sử dụng an toàn trên Internet mà từng bước hình thành năng lực sống, học tập, giao tiếp và sử dụng công nghệ có trách nhiệm trong môi trường số.
