Sau nhiều năm triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 theo lộ trình cuốn chiếu, giáo dục phổ thông đang bước vào giai đoạn rà soát và điều chỉnh trước những yêu cầu mới của thực tiễn. Những thay đổi nhanh chóng của khoa học - công nghệ, đặc biệt là sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, cùng yêu cầu hội nhập quốc tế đang đặt ra câu hỏi về việc học sinh cần được trang bị những gì trong nhà trường.
Trong bối cảnh đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định sửa đổi đồng bộ chương trình giáo dục và sách giáo khoa phổ thông từ lớp 1 đến lớp 12 là một nhiệm vụ trọng tâm của năm học 2026-2027. Điểm đáng chú ý là định hướng sửa đổi không đặt nặng việc bổ sung thêm kiến thức, mà nhấn mạnh tinh giản nội dung, nâng cao chất lượng giờ học chính khóa, tăng thực hành, trải nghiệm, giáo dục STEM, ngoại ngữ, năng lực số, nghệ thuật, giáo dục thể chất và ứng dụng AI có chọn lọc.
Làm mới chương trình, sách giáo khoa để đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực người học
Từ năm học 2026-2027, học sinh trên cả nước sử dụng chung bộ một sách giáo khoa. Việc thống nhất một bộ sách tạo ra một mặt bằng học liệu chung, thuận lợi hơn cho quản lý, tổ chức dạy học và bảo đảm tính liên thông giữa các cấp học. Tuy nhiên, việc sử dụng một bộ sách thống nhất không đồng nghĩa với việc sách giáo khoa trở thành “khuôn mẫu” duy nhất của hoạt động dạy học. Theo định hướng của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, chương trình mới là căn cứ để tổ chức dạy học, còn sách giáo khoa là một trong những học liệu phục vụ quá trình thực hiện chương trình. Giáo viên vẫn cần được phát huy tính chủ động, sáng tạo trong thiết kế bài dạy, lựa chọn phương pháp và tổ chức các hoạt động học tập phù hợp với học sinh.
Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chương trình đang được tiếp tục điều chỉnh. Nếu sách giáo khoa chỉ được nhìn nhận như một hệ thống kiến thức cố định, việc đổi mới sẽ khó đạt mục tiêu. Ngược lại, nếu chương trình xác định rõ những yêu cầu cần đạt, còn giáo viên chủ động khai thác sách giáo khoa và các nguồn học liệu khác để tổ chức dạy học, việc sử dụng một bộ sách thống nhất vẫn có thể đi cùng với sự linh hoạt trong thực tiễn.
Thực tế, chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đã được điều chỉnh vào tháng 9/2025 để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và những thay đổi sau sắp xếp đơn vị hành chính. Một số nội dung trong sách giáo khoa sau đó cũng được cập nhật, tập trung ở các môn như Lịch sử và Địa lý, Giáo dục kinh tế và pháp luật. Đây là tiền đề cho yêu cầu tiếp tục rà soát chương trình và sách giáo khoa trên quy mô rộng hơn. Qua quá trình thực hiện, những nội dung còn nặng về ghi nhớ, chưa tạo nhiều cơ hội vận dụng hoặc chưa thật sự phù hợp với điều kiện tổ chức dạy học cần được rà soát. Đồng thời, những yêu cầu mới của xã hội cũng cần được tích hợp một cách hợp lý vào chương trình.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là chương trình và sách giáo khoa được định hướng theo hướng tinh giản nội dung, nâng cao chất lượng giờ học chính khóa thay vì tiếp tục gia tăng lượng kiến thức mà học sinh phải tiếp nhận.
Theo định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo, thời gian và cơ hội học tập sẽ được tăng cường cho thực hành, trải nghiệm, giáo dục STEM, ngoại ngữ, năng lực số, nghệ thuật và giáo dục thể chất. Với giáo dục STEM, việc tăng cường không nên dừng ở việc bổ sung các hoạt động mang tên STEM, mà cần tạo cơ hội để học sinh vận dụng kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học để giải quyết vấn đề. Tương tự, tăng thực hành và trải nghiệm cũng cần gắn với chương trình môn học, tránh biến thành những hoạt động ngoại khóa tách rời mục tiêu giáo dục.
Cùng với đó, đổi mới kiểm tra, đánh giá là điều kiện quan trọng để những thay đổi trên đi vào thực chất. Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các cơ sở giáo dục đổi mới kiểm tra, đánh giá theo hướng phản ánh đúng năng lực và sự tiến bộ của học sinh, đồng thời giảm các cuộc thi, phong trào mang tính hình thức, trùng lặp hoặc tạo áp lực không cần thiết cho giáo viên và học sinh.
Một trong những yêu cầu mới có tác động trực tiếp đến chương trình, sách giáo khoa là mục tiêu từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Theo hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục phổ thông năm học 2026-2027, các địa phương được yêu cầu từng bước tổ chức dạy học và sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai phù hợp với điều kiện đội ngũ, cơ sở vật chất, thiết bị, học liệu và đối tượng học sinh. Nhà trường được khuyến khích mở rộng môi trường giao tiếp, thực hành và sử dụng tiếng Anh trong các môn học, hoạt động giáo dục và sinh hoạt trường học. Đáng chú ý, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang đề xuất tổ chức dạy tiếng Anh bắt buộc từ lớp 1, dự kiến từ năm học 2028-2029, với định hướng phát triển đầy đủ bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết và bảo đảm tính liên thông từ giáo dục cơ bản đến định hướng nghề nghiệp.
Đưa AI vào chương trình, đáp ứng yêu cầu của thời đại số
Từ tháng 12/2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai thí điểm tích hợp nội dung về AI vào chương trình giáo dục từ lớp 1 đến lớp 12. Trong năm học 2026-2027, ứng dụng AI tiếp tục được đặt theo hướng có chọn lọc, gắn với phát triển năng lực số của học sinh. Bộ cũng định hướng xây dựng chương trình môn AI tự chọn, đánh giá kết quả thí điểm và triển khai diện rộng.
Trước đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định số 2422/QĐ-BGDĐT về Khung nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông, tạo cơ sở để định hướng nội dung giáo dục AI theo từng giai đoạn học tập. Đây là bước đi cần thiết trong bối cảnh AI đang ngày càng hiện diện trong học tập và đời sống. Giáo dục AI cho học sinh không nên chỉ dừng ở việc dạy cách sử dụng một công cụ AI. Điều quan trọng hơn là hình thành cho học sinh hiểu biết cơ bản về AI, khả năng đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin, nhận diện những hạn chế của hệ thống AI và sử dụng công nghệ một cách an toàn, có trách nhiệm, trung thực.
Những điều chỉnh đối với chương trình, sách giáo khoa trong giai đoạn mới cho thấy giáo dục phổ thông đang đứng trước yêu cầu tổ chức cho học sinh hình thành và vận dụng những năng lực cần thiết của tương lai. Việc sử dụng thống nhất một bộ sách giáo khoa từ năm học 2026-2027 tạo một mặt bằng học liệu chung để quá trình đổi mới được triển khai thuận lợi hơn. Nội dung chương trình phải tiếp tục được rà soát, tinh giản và cập nhật để phù hợp với thực tiễn, đồng thời tạo đủ không gian cho giáo viên tổ chức các hoạt động thực hành, trải nghiệm và phát triển năng lực người học.
Trong quá trình đó, việc đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai và giáo dục AI vào trường học cần được đặt trong một chỉnh thể thống nhất của chương trình giáo dục. Tiếng Anh cần trở thành công cụ giao tiếp, học tập; AI phải góp phần hình thành năng lực số, tư duy phản biện và ý thức sử dụng công nghệ có trách nhiệm. Tuy nhiên, để những định hướng này đi vào thực chất, đội ngũ giáo viên cần được bồi dưỡng về chương trình mới, ngoại ngữ, công nghệ và phương pháp dạy học; cơ sở vật chất, thiết bị và học liệu cần đáp ứng yêu cầu; đồng thời kiểm tra, đánh giá phải thay đổi tương ứng.
Đặc biệt, tinh thần của lần sửa đổi này cần được thể hiện rõ ở việc không biến những yêu cầu mới thành một gánh nặng mới đối với người học. AI, tiếng Anh, STEM hay năng lực số là cơ hội để tinh giản những nội dung không còn phù hợp, giảm học thuộc, tăng vận dụng và dành nhiều hơn thời gian cho học sinh suy nghĩ, thực hành, sáng tạo và trải nghiệm.
