Khác biệt từ mô hình trường nội trú liên cấp
Những năm qua, giáo dục tại các khu vực biên giới, hải đảo và vùng đặc biệt khó khăn luôn đối diện nhiều thách thức: điểm trường lẻ phân tán, thiếu giáo viên, cơ sở vật chất xuống cấp, học sinh bỏ học do đường xa hoặc điều kiện gia đình khó khăn. Thực tiễn cũng cho thấy, hệ thống trường nội trú hiện nay còn rất hạn chế về quy mô và độ phủ. Theo thống kê, tại các xã biên giới đất liền, tỷ lệ trường nội trú chỉ chiếm khoảng 2-3% tổng số trường phổ thông, khiến nhiều học sinh chưa có điều kiện tiếp cận môi trường học tập ổn định.
Trong khi đó, mô hình trường nội trú liên cấp, kết hợp nhiều cấp học trong cùng một cơ sở cho phép khắc phục đồng thời nhiều bất cập: giảm điểm trường lẻ, tăng tính liên thông giáo dục, tối ưu nguồn lực đầu tư và nâng cao chất lượng học tập.
Thông báo kết luận của Bộ Chính trị về chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới (Thông báo số 81-TB/TW) được ban hành ngày 18/7/2025. Thời gian qua, lễ khởi công xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại các xã biên giới đất liền đã đồng loạt diễn ra. Trước mắt, 100 trường học cho các xã biên giới (ở 14 tỉnh thành) dự kiến hoàn thành và đưa vào sử dụng trước khai giảng năm học 2026-2027.
So với trường nội trú hoặc bán trú truyền thống, mô hình nội trú liên cấp có những điểm mới rõ rệt. Trước hết là cách tổ chức hệ thống trường lớp. Thay vì chia tách theo từng cấp học, trường liên cấp tích hợp tiểu học và trung học cơ sở giúp học sinh học tập liên tục trong một môi trường ổn định. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với học sinh vùng biển, đảo hoặc biên giới, nơi việc di chuyển giữa các cấp học thường là rào cản lớn.
Thứ hai là quy mô đầu tư đồng bộ. Các trường được thiết kế theo chuẩn hiện đại, bao gồm khu học tập, khu nội trú, khu sinh hoạt và các công trình phụ trợ, đáp ứng nhu cầu học tập và sinh hoạt toàn diện cho học sinh.
Thứ ba là tính chiến lược về tổ chức mạng lưới giáo dục. Việc phát triển trường nội trú liên cấp giúp giảm các điểm trường nhỏ lẻ, vốn khó đảm bảo chất lượng dạy học, đồng thời tạo điều kiện tổ chức dạy học hai buổi/ngày và tăng cường hoạt động giáo dục toàn diện.
Từ chủ trương lớn đến chương trình hành động
Theo kết luận của Trung ương, chủ trương xây dựng hệ thống trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm đảm bảo công bằng giáo dục và củng cố phát triển bền vững khu vực biên giới. Trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành kế hoạch triển khai đầu tư hàng trăm trường nội trú liên cấp, với quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng.
Chương trình này có giá trị chính trị - xã hội sâu sắc. Trường học ở vùng biên không chỉ là nơi dạy chữ mà còn góp phần giữ dân, giữ đất, tạo nguồn nhân lực tại chỗ và củng cố thế trận quốc phòng toàn dân. Nhiều địa phương đã nhanh chóng cụ thể hóa chủ trương bằng các dự án đầu tư cụ thể, xây dựng trường học quy mô lớn, đáp ứng hàng trăm đến hàng nghìn học sinh, tạo diện mạo mới cho giáo dục vùng khó.
Đây còn là giải pháp phát triển nguồn nhân lực tại chỗ. Khi học sinh được học tập liên tục trong môi trường ổn định, khả năng hoàn thành chương trình phổ thông và tiếp tục học nghề, học đại học sẽ cao hơn. Điều này giúp địa phương hình thành lực lượng lao động có trình độ, giảm tình trạng di cư lao động tự do. Mô hình góp phần giảm bất bình đẳng vùng miền. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng, khoảng cách giáo dục nếu không được thu hẹp sẽ trở thành rào cản lớn cho phát triển bền vững. Trường nội trú liên cấp giúp học sinh vùng khó tiếp cận môi trường học tập chuẩn quốc gia. Đây còn là giải pháp xã hội hóa giáo dục hiệu quả. Bên cạnh vốn đầu tư công, chương trình xây dựng trường nội trú vùng biên còn huy động sự tham gia của các tổ chức xã hội, doanh nghiệp và cộng đồng, tạo nên phong trào chung tay vì học sinh vùng khó.
Trong hành trình đổi mới giáo dục, những mô hình như trường nội trú liên cấp mang ý nghĩa đặc biệt. Nếu được triển khai bài bản, đồng bộ và bền vững, mô hình này có thể trở thành “điểm tựa” quan trọng giúp thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa các vùng miền, tạo nền tảng cho phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ngay từ những địa bàn khó khăn nhất.
