Giáo dục vùng cao bước vào giai đoạn mới
Những năm gần đây, nhiều quyết sách dành cho giáo dục vùng cao mang tính bước ngoặt đã được ban hành, tạo động lực mạnh mẽ để thu hẹp khoảng cách giữa miền núi và đồng bằng.
Một trong những điểm nhấn nổi bật là chính sách miễn học phí cho học sinh từ mầm non đến hết phổ thông công lập bắt đầu từ năm học 2025-2026. Chính sách này được đánh giá có ý nghĩa đặc biệt với các địa bàn khó khăn, nơi chi phí học tập vẫn là rào cản lớn đối với nhiều gia đình. Không chỉ giảm gánh nặng tài chính, việc miễn học phí còn góp phần giữ chân học sinh, hạn chế tình trạng bỏ học ở vùng sâu, vùng xa.
Cùng với đó, việc hướng tới một bộ sách giáo khoa thống nhất toàn quốc, tiến tới miễn phí sách giáo khoa cho học sinh, cũng được kỳ vọng giúp đảm bảo cơ hội tiếp cận tri thức bình đẳng giữa các vùng miền. Đối với vùng cao, nơi học sinh thường xuyên di chuyển do điều kiện kinh tế gia đình, tính ổn định của chương trình và học liệu có ý nghĩa rất lớn.
Không chỉ dừng lại ở hỗ trợ người học, chính sách mới còn tập trung chăm lo đội ngũ giáo viên. Theo định hướng chính sách, phụ cấp ưu đãi nghề đối với giáo viên mầm non và phổ thông sẽ được nâng lên mức tối thiểu 70%, riêng giáo viên ở vùng đặc biệt khó khăn có thể hưởng tới 100%. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm giữ chân và thu hút giáo viên về vùng cao.
Các chính sách cụ thể nằm trong tổng thể chiến lược phát triển giáo dục được hoạch định ở tầm quốc gia. Dấu mốc quan trọng là việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Văn kiện này được xem là bước ngoặt khi khẳng định giáo dục là quốc sách hàng đầu và đặt ra những cam kết mạnh mẽ về nguồn lực và thể chế. Trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành chương trình hành động nhằm cụ thể hóa các mục tiêu lớn, với hàng loạt nhiệm vụ trọng tâm như: tăng cường cơ sở vật chất trường lớp, phát triển đội ngũ nhà giáo, chuyển đổi số toàn diện, bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục và ưu tiên vùng khó khăn.
Đáng chú ý, các văn bản triển khai đều nhấn mạnh nguyên tắc công bằng giáo dục, trong đó ưu tiên vùng sâu, vùng xa, biên giới và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Điều này cho thấy giáo dục vùng cao không chỉ là vấn đề an sinh xã hội mà đã trở thành một phần trong chiến lược phát triển con người và nguồn nhân lực quốc gia.
Chính sách mới tạo tác động đa chiều
Trong thực tế, những chuyển động chính sách đã bắt đầu tạo ra thay đổi rõ nét tại nhiều địa phương miền núi.
Cơ sở vật chất trường lớp từng bước được đầu tư đồng bộ hơn, đặc biệt là hệ thống trường nội trú, bán trú - mô hình then chốt giúp học sinh vùng cao duy trì việc học. Nhiều địa phương đã và đang xây dựng trường nội trú liên cấp nhằm tạo môi trường học tập ổn định cho học sinh vùng biên giới. Ngày 18/7/2025, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 81-TB/TW về chủ trương đầu tư xây dựng các trường học nội trú tại các xã biên giới. Đây được xác định là một nhiệm vụ chính trị trọng tâm, cấp bách trong phát triển kinh tế - xã hội và thực hiện chính sách đại đoàn kết dân tộc. Chủ trương xây dựng hệ thống trường phổ thông nội trú liên cấp tại 248 xã biên giới đất liền không chỉ nhằm giải quyết bài toán cơ sở vật chất giáo dục, mà còn hướng tới mục tiêu lâu dài: nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực, tạo nguồn cán bộ là người địa phương, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào vùng biên, đồng thời góp phần củng cố quốc phòng, an ninh.
Bên cạnh đó, việc tăng phụ cấp và cải thiện điều kiện làm việc cho giáo viên đã giúp nâng cao động lực nghề nghiệp. Đối với người học, chính sách miễn học phí, hỗ trợ bữa ăn, phát triển giáo dục nội trú và chuyển đổi số giáo dục đang góp phần thay đổi cơ hội học tập của học sinh vùng cao. Các em không chỉ có điều kiện đến trường mà còn được tiếp cận môi trường giáo dục ngày càng hiện đại hơn.
Đặc biệt, việc đẩy mạnh chuyển đổi số giáo dục cũng mở ra hướng đi mới cho vùng cao. Khi khoảng cách địa lý được thu hẹp nhờ công nghệ, học sinh miền núi có thể tiếp cận tri thức và tài nguyên học tập tương đương với các khu vực phát triển hơn.
Hướng tới công bằng giáo dục thực chất
Việc đặt giáo dục vùng cao trong tổng thể chiến lược quốc gia, gắn với các nghị quyết lớn của Đảng, cho thấy quyết tâm xây dựng nền giáo dục công bằng, bao trùm và bền vững. Đây không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành Giáo dục mà còn là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị.
Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, giáo dục vùng cao mang ý nghĩa đặc biệt: vừa là chìa khóa nâng cao dân trí, vừa là nền tảng phát triển nguồn nhân lực tại chỗ, góp phần thu hẹp khoảng cách vùng miền. Những chính sách mới đang mở ra kỳ vọng lớn. Khi chính sách được triển khai đồng bộ, nhất quán và bền bỉ, giáo dục vùng cao sẽ không chỉ thay đổi diện mạo trường lớp mà còn tạo ra bước chuyển căn bản trong phát triển con người.
