Hỗ trợ mạnh hơn cho người học ngành, lĩnh vực trọng điểm
Việc xây dựng Nghị định nhằm thể chế hóa nhiệm vụ tại Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo và Nghị quyết số 281/NQ-CP ngày 15/9/2025 của Chính phủ; đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc khuyến khích, hỗ trợ người học và giảng viên Việt Nam học tập, nghiên cứu, thỉnh giảng và trao đổi học thuật ở nước ngoài.
Theo dự thảo, đối tượng được hưởng chính sách là công dân Việt Nam được cử đi đào tạo trình độ đại học, thạc sĩ, tiến sĩ tại các nước phát triển, các nước có quan hệ truyền thống với Việt Nam, có thế mạnh trong các ngành, lĩnh vực trọng điểm theo các đề án, chương trình học bổng sử dụng ngân sách nhà nước đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Người học phải đáp ứng đồng thời các tiêu chí về nước, ngành, lĩnh vực trọng điểm và những điều kiện cụ thể theo quy định. Đáng chú ý, ngành đào tạo tại cơ sở giáo dục nước ngoài phải thuộc nhóm 500 ngành hàng đầu thế giới theo bảng xếp hạng quốc tế có uy tín tại thời điểm cấp có thẩm quyền phê duyệt danh sách trúng tuyển hoặc quyết định cử đi.
Về chính sách hỗ trợ, dự thảo đề xuất người học được hỗ trợ 2 vé máy bay khứ hồi hạng phổ thông trong quá trình học; lệ phí hộ chiếu, lệ phí thị thực; chi phí phương tiện đi lại từ sân bay đến nơi đào tạo và ngược lại; bảo hiểm y tế và học phí.
Sinh hoạt phí hằng tháng dự kiến được tính bằng 1,5 lần mức sinh hoạt phí cao nhất đang áp dụng đối với người học trình độ đại học và bằng 2 lần đối với người học trình độ thạc sĩ, tiến sĩ.
Đối với người học trình độ thạc sĩ, tiến sĩ là công chức, viên chức, người lao động trong các cơ quan, doanh nghiệp nhà nước, cơ sở giáo dục, dự thảo đề xuất được giữ nguyên lương và các khoản phụ cấp. Trường hợp chưa có cơ quan công tác, người học được ưu tiên trong tuyển dụng công chức, viên chức theo quy định hiện hành.
Nhìn ở góc độ chính sách nhân lực, việc tập trung hỗ trợ các ngành, lĩnh vực trọng điểm và yêu cầu chương trình đào tạo thuộc nhóm ngành hàng đầu thế giới cho thấy định hướng đầu tư có trọng tâm. Thay vì dàn trải, nguồn lực nhà nước được hướng vào những lĩnh vực có khả năng đóng góp trực tiếp cho năng lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội.
Điểm đáng chú ý khác là chính sách không chỉ hỗ trợ chi phí học tập mà còn tính đến những khoản chi phí thiết yếu để người học có thể duy trì quá trình học tập ở nước ngoài. Điều này có thể góp phần giảm áp lực tài chính, tạo điều kiện để người học tập trung vào chuyên môn và nâng cao chất lượng đào tạo.
Tăng cơ hội trao đổi học thuật, thu hút tri thức quốc tế
Không chỉ hướng tới người học, dự thảo còn đề xuất chính sách hỗ trợ giảng viên của các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp có trình độ tiến sĩ được cơ quan có thẩm quyền cử đi thỉnh giảng và trao đổi học thuật với cơ sở giáo dục nước ngoài.
Hoạt động này được thực hiện theo các chương trình hợp tác song phương, chương trình trao đổi học thuật trong khuôn khổ điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế mà Việt Nam là thành viên hoặc đã ký kết. Nội dung thỉnh giảng, trao đổi học thuật phải thuộc ngành, lĩnh vực trọng điểm và đáp ứng các điều kiện theo quy định.
Theo dự thảo, giảng viên được giữ nguyên lương và các khoản phụ cấp trong thời gian đi thỉnh giảng, nghiên cứu khoa học, trao đổi học thuật ở nước ngoài; được hỗ trợ 1 vé máy bay khứ hồi hạng phổ thông, lệ phí hộ chiếu, lệ phí thị thực, chi phí phương tiện đi lại từ sân bay đến nơi ở và ngược lại, bảo hiểm y tế và sinh hoạt phí hằng tháng.
Mức sinh hoạt phí dự kiến bằng mức sinh hoạt phí cao nhất đang áp dụng đối với công dân Việt Nam đi học ở nước ngoài theo các đề án, chương trình đào tạo của Chính phủ Việt Nam. Trường hợp giảng viên được cơ sở giáo dục nước ngoài hoặc tổ chức, cá nhân khác hỗ trợ một phần kinh phí, ngân sách nhà nước chỉ hỗ trợ phần chênh lệch còn thiếu so với mức được hưởng. Bộ GDĐT sẽ quy định điều kiện và cam kết về sản phẩm đầu ra đối với giảng viên đi thỉnh giảng, trao đổi học thuật.
Việc đưa giảng viên vào nhóm đối tượng được hỗ trợ có ý nghĩa không chỉ ở việc nâng cao năng lực cá nhân mà còn ở khả năng lan tỏa tri thức sau mỗi chương trình trao đổi. Nếu được gắn với sản phẩm đầu ra cụ thể, hoạt động thỉnh giảng, nghiên cứu và trao đổi học thuật có thể trở thành một kênh để các cơ sở giáo dục trong nước cập nhật chương trình, phương pháp, công nghệ và mở rộng mạng lưới hợp tác quốc tế.
Đây cũng là điểm cần được quan tâm trong quá trình hoàn thiện chính sách: hiệu quả của một chương trình hỗ trợ không chỉ được đo bằng số người được cử đi, mà còn ở giá trị tri thức, nghiên cứu và các mối quan hệ học thuật được tạo ra sau chuyến đi.
Dự thảo quy định, trường hợp một đối tượng đồng thời thuộc phạm vi áp dụng của nhiều chính sách hỗ trợ thì chỉ được hưởng chính sách có mức hỗ trợ cao nhất.
Danh mục nước cụ thể do Bộ trưởng Bộ GDĐT ban hành sau khi có ý kiến thống nhất bằng văn bản của Bộ Ngoại giao. Danh mục ngành, lĩnh vực trọng điểm và danh mục bảng xếp hạng quốc tế có uy tín do Bộ GDĐT quy định.
Theo kế hoạch, Bộ GDĐT dự kiến hoàn thiện hồ sơ, trình Chính phủ xem xét trong tháng 11/2026. Chính sách khuyến khích, hỗ trợ tại Nghị định dự kiến áp dụng đối với người được cử đi học tập, nghiên cứu, thỉnh giảng và trao đổi học thuật ở nước ngoài từ năm 2027 trở đi.
Về tổng thể, dự thảo chính sách đang đặt hai mục tiêu song hành: đầu tư có trọng tâm cho nguồn nhân lực chất lượng cao và mở rộng kết nối tri thức giữa Việt Nam với các trung tâm đào tạo, nghiên cứu trên thế giới. Nếu được thiết kế và triển khai hiệu quả, chính sách không chỉ tạo thêm cơ hội học tập cho người học mà còn góp phần hình thành đội ngũ chuyên gia, giảng viên có năng lực hội nhập, qua đó phục vụ trực tiếp hơn cho yêu cầu phát triển các ngành, lĩnh vực trọng điểm của đất nước.