Mở rộng quy định đối với trường năng khiếu nghệ thuật
Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) vừa ban hành Thông tư số 69/2026/TT-BGDĐT ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường năng khiếu nghệ thuật, thể dục, thể thao (Thông tư số 69).
Thông tư số 69 thay thế Thông tư số 07/2021/TT-BGDĐT ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường phổ thông năng khiếu thể dục, thể thao, nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Giáo dục năm 2019 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục năm 2019 đối với loại hình trường có tính chất đặc thù này.
Thông tư quy định cụ thể các khái niệm “năng khiếu”, “nghệ thuật”, “thể dục, thể thao”, qua đó tạo cơ sở thống nhất trong tổ chức và áp dụng các quy định. Mục tiêu của trường năng khiếu được xác định là phát hiện, bồi dưỡng và phát triển tài năng, năng khiếu nổi bật trong các lĩnh vực nghệ thuật, thể dục, thể thao.
Theo đó, trường năng khiếu là trường chuyên biệt, thực hiện đồng thời Chương trình giáo dục phổ thông và Chương trình bồi dưỡng năng khiếu. Chương trình bồi dưỡng năng khiếu được xây dựng căn cứ vào mục tiêu giáo dục, đặc điểm lứa tuổi, yêu cầu chuyên môn của từng lĩnh vực và điều kiện bảo đảm của nhà trường.
Về đánh giá, Thông tư mới làm rõ hơn việc đánh giá học sinh gắn với quá trình giáo dục, bồi dưỡng, huấn luyện và mức độ phát triển năng khiếu; đồng thời kết hợp đánh giá kết quả giáo dục phổ thông với kết quả bồi dưỡng năng khiếu.
Việc đưa nghệ thuật vào cùng khung quy định với thể dục, thể thao cho thấy cách tiếp cận về giáo dục năng khiếu được mở rộng hơn. Với học sinh theo học các lĩnh vực đặc thù, năng lực không thể chỉ được nhìn nhận qua kết quả học tập văn hóa, mà cần được đánh giá trong cả quá trình rèn luyện và phát triển năng khiếu. Cách tiếp cận này cũng giúp hạn chế việc tách rời hai mục tiêu: vừa bảo đảm nền tảng giáo dục phổ thông, vừa tạo điều kiện để học sinh phát triển sở trường.
Ngoài ra, Thông tư số 69 chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu là giáo dục, huấn luyện sang một quy trình đầy đủ hơn gồm phát hiện, tuyển chọn, bồi dưỡng, theo dõi, đánh giá và phát triển năng khiếu. Việc phát hiện học sinh có năng khiếu nổi bật được chú trọng thông qua các hoạt động chuyên môn.
Theo quy định, việc phát triển năng khiếu được thực hiện theo hướng toàn diện, tạo cơ hội để học sinh học tập, luyện tập, biểu diễn, thi đấu, trải nghiệm, giao lưu, hướng nghiệp và tham gia các hoạt động hợp tác trong nước, quốc tế phù hợp với năng lực và định hướng phát triển.
Hằng năm, nhà trường tổ chức các cuộc thi, hội thi và hoạt động chuyên môn trong hoặc ngoài nhà trường để phát hiện học sinh có năng khiếu nổi bật. Thông tư đồng thời bổ sung hoạt động giao lưu, hợp tác trong nước và quốc tế, tạo cơ chế để học sinh năng khiếu tham gia các đội tuyển cấp trường, cấp tỉnh, thành phố và cấp quốc gia.
Điểm đáng chú ý ở đây là năng khiếu không được xem như một khả năng cần “giữ” trong phạm vi nhà trường, mà được đặt trong một quá trình phát triển liên tục. Việc học sinh được biểu diễn, thi đấu, giao lưu, trải nghiệm hay tham gia các đội tuyển vừa tạo môi trường cọ xát thực tế, vừa giúp nhà trường có thêm cơ sở nhận diện năng lực và định hướng phát triển cho từng học sinh. Đặc biệt, việc mở rộng hợp tác trong nước và quốc tế có thể tạo thêm cơ hội để học sinh năng khiếu tiếp cận môi trường chuyên môn rộng hơn.
Cùng với yêu cầu phát triển năng khiếu, Thông tư số 69 bổ sung các yêu cầu về sức khỏe, dinh dưỡng, phục hồi chức năng, an toàn, phòng, chống chấn thương, cơ sở vật chất và thiết bị chuyên biệt cho từng lĩnh vực.
Đối với lĩnh vực nghệ thuật, Thông tư bổ sung yêu cầu về phòng học chuyên môn, nhạc cụ, đạo cụ, thiết bị âm thanh, ánh sáng và phương tiện biểu diễn. Đối với thể dục, thể thao, yêu cầu về thiết bị luyện tập, thi đấu và các điều kiện bảo đảm an toàn cũng được quy định.
Những yêu cầu này nhằm bảo đảm điều kiện giảng dạy của đội ngũ, đồng thời tạo môi trường phù hợp để học sinh phát triển tối đa năng khiếu.
Với giáo dục năng khiếu, cơ sở vật chất không chỉ là điều kiện hỗ trợ mà còn gắn trực tiếp với chất lượng đào tạo. Một học sinh có năng khiếu nghệ thuật cần không gian, nhạc cụ, thiết bị phù hợp để luyện tập; học sinh thể thao cần sân bãi, dụng cụ và điều kiện phục hồi, phòng ngừa chấn thương. Vì vậy, việc quy định cụ thể hơn các điều kiện bảo đảm là cơ sở để tránh tình trạng phát hiện được năng khiếu nhưng thiếu môi trường và nguồn lực để phát triển năng khiếu đó thành năng lực chuyên môn.
Trường năng khiếu thực hiện theo Điều lệ trường phổ thông
Một thay đổi khác là về mô hình tổ chức và hoạt động. Nếu trước đây Thông tư số 07 quy định trường năng khiếu tổ chức và hoạt động theo Quy chế riêng thì Thông tư số 69 quy định trường năng khiếu thực hiện theo Điều lệ trường phổ thông, đồng thời thực hiện các nội dung đặc thù về phát hiện, tuyển chọn, bồi dưỡng và phát triển năng khiếu theo Quy chế mới.
Theo đó, về tuyển sinh, trường năng khiếu thực hiện theo quy định chung như đối với trường phổ thông, đồng thời thực hiện các yêu cầu về đánh giá, kiểm tra và tuyển chọn năng khiếu phù hợp với lĩnh vực nghệ thuật, thể dục, thể thao của nhà trường và quy định của Quy chế.
Về chuyển trường, tiếp nhận học sinh, Thông tư số 69 quy định thực hiện theo Điều lệ trường phổ thông và các quy định hiện hành về chuyển trường, tiếp nhận học sinh, đồng thời bảo đảm điều kiện về năng khiếu của trường.
Việc đặt trường năng khiếu trong khung chung của Điều lệ trường phổ thông, đồng thời giữ lại các quy định đặc thù, tạo sự cân bằng giữa tính thống nhất của hệ thống và yêu cầu riêng của mô hình trường chuyên biệt. Điều này giúp hoạt động của trường năng khiếu không tách khỏi mặt bằng chung của giáo dục phổ thông, nhưng vẫn có đủ không gian để tổ chức tuyển chọn, bồi dưỡng và phát triển năng khiếu theo đặc thù từng lĩnh vực.
Nhìn tổng thể, Thông tư số 69/2026/TT-BGDĐT không chỉ bổ sung phạm vi đối tượng điều chỉnh mà còn định hình rõ hơn quá trình phát triển học sinh năng khiếu, từ phát hiện, tuyển chọn đến bồi dưỡng, đánh giá và tạo cơ hội giao lưu, thi đấu, biểu diễn, hướng nghiệp.
Việc đồng thời bảo đảm chương trình giáo dục phổ thông với chương trình bồi dưỡng năng khiếu cũng đặt ra yêu cầu nhà trường phải tổ chức kế hoạch giáo dục khoa học, phù hợp với đặc điểm của từng nhóm học sinh. Khi các điều kiện về đội ngũ, chương trình, cơ sở vật chất, sức khỏe và an toàn được bảo đảm, trường năng khiếu có thêm cơ sở để thực hiện tốt hơn vai trò phát hiện và phát triển tài năng trẻ trong lĩnh vực nghệ thuật, thể dục, thể thao.
