Toàn cảnh Diễn đàn Vai trò của Trường Đại học Mỏ - Địa chất trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ đất nước trong kỷ nguyên mới.
Ngày 04/9/2026, tại Trường Đại học Mỏ - Địa chất, Diễn đàn “Vai trò của Trường Đại học Mỏ - Địa chất trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới” được tổ chức hướng tới kỷ niệm 60 năm thành lập Nhà trường. Diễn đàn đặt ra một câu hỏi lớn: Việt Nam cần chuẩn bị nguồn nhân lực như thế nào để từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược trong giai đoạn phát triển mới?
Tham gia thảo luận có đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học công nghệ, Hội Dầu khí Việt Nam, Hội Khoa học và Công nghệ Mỏ Việt Nam, Hội Trắc địa - Bản đồ - Viễn thám Việt Nam cùng nhiều Hội nghề nghiệp, doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực ngành nghề có liên quan đến Nhà trường.
Điểm đáng chú ý của diễn đàn là câu chuyện đào tạo không chỉ được đặt trong nhu cầu tuyển dụng trước mắt, mà gắn với những thay đổi lớn về khoa học, công nghệ, tài nguyên, năng lượng và hạ tầng quốc gia.
Những ngành “đặc thù” trở lại vị trí chiến lược
Trong nhiều năm, địa chất, khai thác mỏ, tuyển khoáng, dầu khí, trắc địa - bản đồ hay công trình ngầm thường được nhìn nhận là những ngành kỹ thuật chuyên sâu, có phạm vi nghề nghiệp tương đối đặc thù. Tuy nhiên, bối cảnh phát triển mới đang làm thay đổi cách nhìn đó.
Quyết định 21/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Danh mục công nghệ chiến lược xác định 10 nhóm công nghệ, trong đó có công nghệ số; robot và tự động hóa; công nghệ năng lượng và vật liệu tiên tiến; công nghệ biển, đại dương và lòng đất; công nghệ hàng không - vũ trụ; công nghệ đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị. Quyết định có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.
Đáng chú ý, nhiều sản phẩm công nghệ chiến lược cũng có quan hệ trực tiếp với các lĩnh vực đào tạo và nghiên cứu truyền thống của HUMG như AI chuyên ngành, nền tảng bản sao số, robot và sản xuất thông minh, cùng các công nghệ gắn với khai thác tài nguyên, lòng đất và hạ tầng.
Điều này cho thấy những ngành từng được coi là “đặc thù” đang trở thành một phần quan trọng của bài toán an ninh tài nguyên, an ninh năng lượng, chuyển đổi số và phát triển hạ tầng chiến lược.
Đây cũng chính là không gian mà Trường Đại học Mỏ - Địa chất có lợi thế tích lũy qua gần sáu thập kỷ đào tạo và nghiên cứu trong các lĩnh vực địa chất, khoáng sản, dầu khí, trắc địa - bản đồ, viễn thám, địa kỹ thuật và công trình ngầm.
Từ đất hiếm, khoáng sản chiến lược đến tài nguyên biển sâu
Một trong những nội dung được đặt ở vị trí trọng tâm là đất hiếm và khoáng sản chiến lược. Trong chuỗi giá trị khoáng sản, thách thức hiện nay không chỉ là tìm thấy tài nguyên. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng làm chủ công nghệ từ điều tra, thăm dò, đánh giá tài nguyên đến khai thác, tuyển luyện, chế biến sâu và tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
Định hướng phát triển của HUMG cũng tập trung vào toàn bộ chuỗi này, trong đó bao gồm công nghệ điều tra và dự báo tài nguyên khoáng sản chiến lược; khai thác, tuyển khoáng và chế biến sâu đất hiếm, kim loại hiếm; thăm dò tài nguyên dưới lòng đất; điều tra địa chất biển và khai thác tài nguyên biển sâu. Điều này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh nhiều ngành công nghiệp công nghệ cao và chuyển dịch năng lượng ngày càng phụ thuộc vào nguồn cung khoáng sản quan trọng.
Từ góc độ đào tạo, nhu cầu nhân lực vì thế cũng thay đổi. Kỹ sư địa chất tương lai không chỉ nhận diện cấu trúc địa chất hay đánh giá mỏ, mà phải biết tích hợp dữ liệu địa chất - địa vật lý - viễn thám, mô hình hóa ba chiều, sử dụng AI và các công cụ phân tích hiện đại. Kỹ sư mỏ không chỉ vận hành khai trường mà sẽ phải làm việc với mỏ thông minh, tự động hóa, cảm biến, mô hình số, an toàn và kinh tế tuần hoàn. Đặc biệt, việc mở rộng nghiên cứu từ tài nguyên trên đất liền sang tài nguyên biển sâu và công nghệ lòng đất tạo ra một không gian phát triển mới cho các ngành khoa học Trái đất.
Tham gia thảo luận có đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học công nghệ, Hội Dầu khí Việt Nam, Hội Khoa học và Công nghệ Mỏ Việt Nam, Hội Trắc địa - Bản đồ - Viễn thám Việt Nam cùng nhiều Hội nghề nghiệp, doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực ngành nghề có liên quan đến Nhà trường.
Điểm đáng chú ý của diễn đàn là câu chuyện đào tạo không chỉ được đặt trong nhu cầu tuyển dụng trước mắt, mà gắn với những thay đổi lớn về khoa học, công nghệ, tài nguyên, năng lượng và hạ tầng quốc gia.
Những ngành “đặc thù” trở lại vị trí chiến lược
Trong nhiều năm, địa chất, khai thác mỏ, tuyển khoáng, dầu khí, trắc địa - bản đồ hay công trình ngầm thường được nhìn nhận là những ngành kỹ thuật chuyên sâu, có phạm vi nghề nghiệp tương đối đặc thù. Tuy nhiên, bối cảnh phát triển mới đang làm thay đổi cách nhìn đó.
Quyết định 21/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Danh mục công nghệ chiến lược xác định 10 nhóm công nghệ, trong đó có công nghệ số; robot và tự động hóa; công nghệ năng lượng và vật liệu tiên tiến; công nghệ biển, đại dương và lòng đất; công nghệ hàng không - vũ trụ; công nghệ đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị. Quyết định có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.
Đáng chú ý, nhiều sản phẩm công nghệ chiến lược cũng có quan hệ trực tiếp với các lĩnh vực đào tạo và nghiên cứu truyền thống của HUMG như AI chuyên ngành, nền tảng bản sao số, robot và sản xuất thông minh, cùng các công nghệ gắn với khai thác tài nguyên, lòng đất và hạ tầng.
Điều này cho thấy những ngành từng được coi là “đặc thù” đang trở thành một phần quan trọng của bài toán an ninh tài nguyên, an ninh năng lượng, chuyển đổi số và phát triển hạ tầng chiến lược.
Đây cũng chính là không gian mà Trường Đại học Mỏ - Địa chất có lợi thế tích lũy qua gần sáu thập kỷ đào tạo và nghiên cứu trong các lĩnh vực địa chất, khoáng sản, dầu khí, trắc địa - bản đồ, viễn thám, địa kỹ thuật và công trình ngầm.
Từ đất hiếm, khoáng sản chiến lược đến tài nguyên biển sâu
Một trong những nội dung được đặt ở vị trí trọng tâm là đất hiếm và khoáng sản chiến lược. Trong chuỗi giá trị khoáng sản, thách thức hiện nay không chỉ là tìm thấy tài nguyên. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng làm chủ công nghệ từ điều tra, thăm dò, đánh giá tài nguyên đến khai thác, tuyển luyện, chế biến sâu và tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
Định hướng phát triển của HUMG cũng tập trung vào toàn bộ chuỗi này, trong đó bao gồm công nghệ điều tra và dự báo tài nguyên khoáng sản chiến lược; khai thác, tuyển khoáng và chế biến sâu đất hiếm, kim loại hiếm; thăm dò tài nguyên dưới lòng đất; điều tra địa chất biển và khai thác tài nguyên biển sâu. Điều này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh nhiều ngành công nghiệp công nghệ cao và chuyển dịch năng lượng ngày càng phụ thuộc vào nguồn cung khoáng sản quan trọng.
Từ góc độ đào tạo, nhu cầu nhân lực vì thế cũng thay đổi. Kỹ sư địa chất tương lai không chỉ nhận diện cấu trúc địa chất hay đánh giá mỏ, mà phải biết tích hợp dữ liệu địa chất - địa vật lý - viễn thám, mô hình hóa ba chiều, sử dụng AI và các công cụ phân tích hiện đại. Kỹ sư mỏ không chỉ vận hành khai trường mà sẽ phải làm việc với mỏ thông minh, tự động hóa, cảm biến, mô hình số, an toàn và kinh tế tuần hoàn. Đặc biệt, việc mở rộng nghiên cứu từ tài nguyên trên đất liền sang tài nguyên biển sâu và công nghệ lòng đất tạo ra một không gian phát triển mới cho các ngành khoa học Trái đất.
PGS. TS Trần Xuân Trường, Hiệu trưởng Trường Đại học Mỏ - Địa chất phát biểu khai mạc Diễn đàn.
Năng lượng mới và bài toán lưu trữ CO₂ dưới lòng đất
Một hướng phát triển khác được đặt ra là sự chuyển dịch từ các ngành năng lượng truyền thống sang một hệ sinh thái năng lượng rộng hơn.
Nền tảng lâu năm trong đào tạo và nghiên cứu dầu khí giúp HUMG có thể mở rộng sang các lĩnh vực như địa nhiệt, hydrogen, năng lượng ngoài khơi, lưu trữ năng lượng, thu giữ - sử dụng - lưu trữ CO₂ (CCUS).
Điểm chung của nhiều công nghệ mới này là vẫn cần hiểu sâu về địa chất, địa vật lý, khoan, đặc tính tầng chứa và công nghệ lòng đất. Chẳng hạn, lưu trữ CO₂ lâu dài dưới lòng đất không đơn thuần là bài toán môi trường. Đó còn là bài toán xác định cấu trúc địa chất phù hợp, đánh giá khả năng chứa, độ kín, mô phỏng dòng chảy và quan trắc an toàn trong thời gian dài.
Tương tự, phát triển địa nhiệt hay nhiều dạng năng lượng ngoài khơi đều cần những năng lực được hình thành từ địa chất, dầu khí, công trình biển và khoa học Trái đất.
Do vậy, chuyển dịch năng lượng không làm mất đi giá trị của các ngành truyền thống. Ngược lại, nó đang mở rộng phạm vi ứng dụng của chính những năng lực cốt lõi mà các ngành này đã tích lũy.
Từ trắc địa - bản đồ đến hạ tầng dữ liệu số quốc gia
Nếu khoáng sản, năng lượng và lòng đất là một trụ cột, thì dữ liệu địa không gian là trụ cột kết nối. Viễn thám vệ tinh, UAV, LiDAR, GNSS, GIS, cảm biến, dữ liệu địa chất và các nền tảng AI đang làm thay đổi căn bản cách con người quan sát và quản lý lãnh thổ.
Một kỹ sư trắc địa trong tương lai không chỉ là người thực hiện phép đo. Vai trò ngày càng chuyển sang thiết kế hệ thống thu nhận dữ liệu, tích hợp đa nguồn, quản trị cơ sở dữ liệu không gian, phân tích và hỗ trợ ra quyết định. Từ đó xuất hiện một bài toán lớn hơn: có thể hình thành những bản sao số của tài nguyên, công trình, đô thị và từng bước của cả không gian bề mặt - lòng đất, được cập nhật từ dữ liệu thực tế theo thời gian hay không? Đây là hướng có tính liên ngành cao giữa trắc địa - bản đồ, địa chất, dầu khí, khai khoáng, xây dựng, môi trường và công nghệ thông tin.
Định hướng của HUMG hiện xác định phát triển hạ tầng nghiên cứu về địa không gian số, trí tuệ nhân tạo và bản sao số, kết nối trung tâm tính toán hiệu năng cao, dữ liệu khoa học Trái đất, AI chuyên ngành, Digital Twin, viễn thám, UAV, LiDAR, GNSS và dữ liệu thời gian thực.
Không gian ngầm, metro và đường sắt tốc độ cao: Một lĩnh vực phát triển mới
Quá trình đô thị hóa và đầu tư hạ tầng quy mô lớn cũng đang đưa không gian ngầm trở thành một nguồn lực phát triển quan trọng. Các tuyến metro, đường sắt tốc độ cao, hầm giao thông, bãi đỗ xe ngầm, hệ thống kỹ thuật ngầm và các công trình năng lượng đặt ra nhu cầu rất lớn về khảo sát địa chất công trình, địa kỹ thuật, trắc địa, thiết kế - thi công hầm, quan trắc và quản lý an toàn. Việc Chính phủ đưa công nghệ đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị vào một trong 10 nhóm công nghệ chiến lược cho thấy mức độ ưu tiên của lĩnh vực này trong giai đoạn mới.
Với nền tảng nghiên cứu về địa kỹ thuật và công trình ngầm, HUMG xác định đây là một trong những hướng phát triển trọng điểm, bao gồm công nghệ TBM, NATM, quan trắc thông minh, Digital Twin công trình ngầm, quản lý không gian ngầm đô thị và các vấn đề kỹ thuật liên quan đến metro, đường sắt tốc độ cao.
Hướng tới đại học nghiên cứu với ba Trung tâm Nghiên cứu xuất sắc
Một thông điệp quan trọng được đặt ra tại diễn đàn là HUMG không chỉ hướng đến cung cấp nhân lực cho thị trường lao động, mà đang định hướng phát triển theo mô hình đại học nghiên cứu, trong đó đào tạo, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ gắn chặt với nhau.
Theo định hướng đến năm 2030, Nhà trường tập trung hình thành ba Trung tâm Nghiên cứu xuất sắc:
Trung tâm Nghiên cứu xuất sắc về Khoáng sản chiến lược và Công nghệ lòng đất, tập trung vào đất hiếm, khoáng sản chiến lược, điều tra - thăm dò, khai thác, tuyển luyện, chế biến sâu, công nghệ lòng đất và tài nguyên biển sâu.
Trung tâm Nghiên cứu xuất sắc về Địa không gian số, Trí tuệ nhân tạo và Bản sao số, phát triển dữ liệu địa không gian, AI chuyên ngành, Digital Twin, viễn thám, GNSS, UAV, LiDAR và các nền tảng phân tích dữ liệu lớn.
Trung tâm Nghiên cứu xuất sắc về Công trình ngầm, Metro và Đường sắt tốc độ cao, tập trung vào khảo sát, thiết kế, thi công, vận hành và quản lý không gian ngầm và các hạ tầng giao thông chiến lược.
Ba trung tâm được định hướng trở thành hạt nhân của hệ sinh thái nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, thực hiện nghiên cứu phát triển công nghệ lõi, đào tạo trình độ cao, phát triển sở hữu trí tuệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và tham gia giải quyết các bài toán khoa học - công nghệ trọng điểm của quốc gia.
Các đại biểu tham gia Diễn đàn chụp ảnh lưu niệm
Đào tạo kỹ sư không chỉ để sử dụng, mà để từng bước làm chủ công nghệ
Sự phát triển nhanh của AI và tự động hóa cũng đặt ra câu hỏi: trong tương lai, điều gì làm nên giá trị của một kỹ sư?
Câu trả lời được gợi mở tại diễn đàn là nền tảng chuyên môn vẫn phải đủ sâu, nhưng cần được bổ sung bằng năng lực số, khả năng làm việc với dữ liệu và AI, tư duy liên ngành, ngoại ngữ và khả năng học tập suốt đời. Đặc biệt, khoảng cách giữa nhà trường và doanh nghiệp cần được rút ngắn. Sinh viên không chỉ đi thực tập vào cuối khóa mà cần được tiếp cận bài toán thật, dữ liệu thật và dự án thật ngay trong quá trình đào tạo. Doanh nghiệp, các hội nghề nghiệp và chuyên gia cần tham gia sâu hơn vào việc xây dựng chương trình, đồng hướng dẫn, đặt hàng nghiên cứu và phát triển công nghệ.
Ở chiều ngược lại, trường đại học cần tiến xa hơn vai trò cung cấp nguồn nhân lực, trở thành đối tác R&D của doanh nghiệp, nơi có thể phát triển từ ý tưởng đến prototype, pilot, sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ và doanh nghiệp khoa học công nghệ. Đây cũng là định hướng được đặt ra trong kế hoạch phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của HUMG.
Sau gần 60 năm, lợi thế của Trường Đại học Mỏ - Địa chất không chỉ nằm ở lịch sử của các ngành truyền thống, mà nằm ở khả năng kết nối những ngành đó với các bài toán mới của đất nước.
Từ đất hiếm và khoáng sản chiến lược đến tài nguyên biển sâu; từ dầu khí đến năng lượng mới và lưu trữ CO₂; từ bản đồ truyền thống đến AI và bản sao số; từ khai thác lòng đất đến phát triển không gian ngầm, metro và đường sắt tốc độ cao – đó là những lĩnh vực mà nhu cầu về nguồn nhân lực và năng lực tự chủ công nghệ của Việt Nam sẽ ngày càng lớn.
Với định hướng đại học nghiên cứu và hình thành các Trung tâm Nghiên cứu xuất sắc, HUMG đặt mục tiêu không chỉ đào tạo những người sử dụng công nghệ, mà từng bước đào tạo những con người có khả năng nghiên cứu, làm chủ và tạo ra công nghệ phục vụ sự phát triển của Việt Nam.
(Nguồn hình ảnh trong bài do đơn vị cung cấp)
Sự phát triển nhanh của AI và tự động hóa cũng đặt ra câu hỏi: trong tương lai, điều gì làm nên giá trị của một kỹ sư?
Câu trả lời được gợi mở tại diễn đàn là nền tảng chuyên môn vẫn phải đủ sâu, nhưng cần được bổ sung bằng năng lực số, khả năng làm việc với dữ liệu và AI, tư duy liên ngành, ngoại ngữ và khả năng học tập suốt đời. Đặc biệt, khoảng cách giữa nhà trường và doanh nghiệp cần được rút ngắn. Sinh viên không chỉ đi thực tập vào cuối khóa mà cần được tiếp cận bài toán thật, dữ liệu thật và dự án thật ngay trong quá trình đào tạo. Doanh nghiệp, các hội nghề nghiệp và chuyên gia cần tham gia sâu hơn vào việc xây dựng chương trình, đồng hướng dẫn, đặt hàng nghiên cứu và phát triển công nghệ.
Ở chiều ngược lại, trường đại học cần tiến xa hơn vai trò cung cấp nguồn nhân lực, trở thành đối tác R&D của doanh nghiệp, nơi có thể phát triển từ ý tưởng đến prototype, pilot, sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ và doanh nghiệp khoa học công nghệ. Đây cũng là định hướng được đặt ra trong kế hoạch phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của HUMG.
Sau gần 60 năm, lợi thế của Trường Đại học Mỏ - Địa chất không chỉ nằm ở lịch sử của các ngành truyền thống, mà nằm ở khả năng kết nối những ngành đó với các bài toán mới của đất nước.
Từ đất hiếm và khoáng sản chiến lược đến tài nguyên biển sâu; từ dầu khí đến năng lượng mới và lưu trữ CO₂; từ bản đồ truyền thống đến AI và bản sao số; từ khai thác lòng đất đến phát triển không gian ngầm, metro và đường sắt tốc độ cao – đó là những lĩnh vực mà nhu cầu về nguồn nhân lực và năng lực tự chủ công nghệ của Việt Nam sẽ ngày càng lớn.
Với định hướng đại học nghiên cứu và hình thành các Trung tâm Nghiên cứu xuất sắc, HUMG đặt mục tiêu không chỉ đào tạo những người sử dụng công nghệ, mà từng bước đào tạo những con người có khả năng nghiên cứu, làm chủ và tạo ra công nghệ phục vụ sự phát triển của Việt Nam.
(Nguồn hình ảnh trong bài do đơn vị cung cấp)
