Bạo lực học đường đang trở thành vấn đề của toàn xã hội
Một đoạn clip ghi lại cảnh học sinh đánh nhau, một vụ bắt nạt kéo dài trên mạng xã hội hay những mâu thuẫn nhỏ cũng có thể bị đẩy thành hành vi bạo lực tập thể. Những hình ảnh này xuất hiện ngày càng nhiều trên các nền tảng trực tuyến, tạo nên sự lo lắng trong phụ huynh và xã hội.
Thực tế cho thấy, bạo lực học đường hiện nay không chỉ dừng ở những hành vi xô xát trực tiếp mà còn mở rộng sang các hình thức bắt nạt tinh thần, cô lập bạn học, xúc phạm danh dự, phát tán thông tin sai sự thật hoặc bạo lực trên không gian mạng.
Theo báo cáo của UNESCO và WHO năm 2019, trên toàn cầu, cứ 3 em học sinh trong độ tuổi 13-15 thì có hơn 1 em từng bị bắt nạt. Tỷ lệ học sinh tham gia đánh nhau cũng gần với con số này . Số liệu thống kê tại Hội nghị đánh giá về công tác phòng, chống bạo lực học đường tổ chức năm 2022 (số liệu tổng hợp từ báo cáo của 49/63 tỉnh, thành phố) cho thấy, trong 5 năm (từ năm học 2017-2018 đến năm học 2021-2022), tổng số vụ việc bạo lực học đường xảy ra là 2.624 vụ, với 7.209 đối tượng có liên quan. Trong đó, năm học 2017-2018 và 2018-2019 có số vụ bạo lực học đường cao nhất và ngày càng có xu hướng giảm dần cả về số vụ việc và số đối tượng tham gia. Hầu hết các vụ việc đều được xử lý bằng các hình thức như: tư vấn tâm lý, phối hợp với gia đình để cùng giáo dục hoặc xây dựng Kế hoạch can thiệp hỗ trợ, một số trường hợp được xử lý theo quy định của pháp luật.
Điều đáng lo ngại là nhiều vụ việc gần đây có tính chất phức tạp, mức độ nghiêm trọng hơn trước, thậm chí liên quan đến vi phạm pháp luật. Bộ Giáo dục và Đào tạo nhận định các vụ việc này không chỉ ảnh hưởng tới thể chất, tinh thần học sinh mà còn tác động tiêu cực tới môi trường giáo dục và gây bức xúc trong dư luận xã hội.
Bạo lực học đường không còn là câu chuyện riêng của nhà trường mà đã trở thành vấn đề xã hội, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của gia đình, cộng đồng và các cơ quan quản lý.
Cần sự phối hợp từ trung ương đến các địa phương trong triển khai ngăn chặn bạo lực học đường
Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ra công văn số 3147/BGDĐT-HSSV về việc tăng cường chấn chỉnh, xử lý, ngăn chặn chặn, đẩy lùi bạo lực học đường trong các cơ sở giáo dục. Theo đó, yêu cầu các Sở Giáo dục và Đào tạo tập trung triển khai ngay các nhiệm vụ cấp bách nhằm quản lý học sinh trong dịp nghỉ hè và chủ động phòng ngừa bạo lực học đường cho năm học mới cụ thể như sau:
Triển khai tổng rà soát công tác tổ chức thực hiện các quy định, nhiệm vụ, giải pháp về công tác bảo đảm môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng, chống bạo lực học đường ở các cơ sở giáo dục, đặc biệt là thực hiện các nhiệm vụ trong Chỉ thị số 03/CT-TTg ngày 30/01/2026 của Thủ tướng Chính phủ về ngăn chặn, đẩy lùi bạo lực học đường.
Nâng cao trách nhiệm người đứng đầu các cơ sở giáo dục, chịu trách nhiệm trực tiếp, toàn diện về an toàn trong trường học; phân công rõ nhiệm vụ, trách nhiệm đối với giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, cán bộ Đoàn, Đội, nhân viên, học sinh tổ chức triển khai và thực hiện các quy định về bảo đảm an toàn trường học, phòng, chống bạo lực học đường.
Công văn chỉ rõ, các cơ sở giáo dục phải công khai số điện thoại đường dây nóng của Hiệu trưởng, Công an xã/phường và bộ phận tư vấn tâm lý tại các vị trí dễ quan sát. Đồng thời, phát huy tối đa vai trò của Giáo viên chủ nhiệm, lực lượng Đoàn - Đội và tổ tư vấn tâm lý học đường để chủ động nắm bắt mâu thuẫn của học sinh ngay từ khi mới phát sinh trên lớp hoặc trên mạng xã hội. Triển khai hòm thư góp ý điện tử hoặc ứng dụng bảo mật để học sinh dễ dàng tố giác hành vi bắt nạt đồng thời bảo vệ học sinh tố giác.
Về công tác phối hợp Nhà trường - Gia đình - Địa phương. Công văn yêu cầu các Sở thiết lập và duy trì kênh liên lạc thường xuyên, hiệu quả với cha mẹ học sinh để quản lý học sinh ngoài giờ học; thiết lập cơ chế phối hợp, trao đổi trực tiếp, nhanh chóng giữa nhà trường với lực lượng công an tại địa bàn để thống nhất nhận định, đánh giá tình hình kịp thời và ứng phó linh hoạt giải quyết các vấn đề phục vụ công tác phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý nghiêm các vi phạm liên quan đến bạo lực học đường. Ngoài ra, các Sở cần hướng dẫn học sinh sử dụng mạng xã hội an toàn, đúng pháp luật; nhận diện và từ chối các hành vi kích động bạo lực trực tuyến; tuyệt đối không quay phim, chụp ảnh, phát tán clip bạo lực lên mạng xã hội.
Trước đó, các địa phương cũng chủ động ban hành kế hoạch triển khai Chỉ thị số 03/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ nhằm ngăn chặn và đẩy lùi vấn nạn bạo lực học đường. Uỷ ban nhân dân Thành phố Hà Nội đã ban hành Kế hoạch 195/KH-UBND yêu cầu ký cam kết phòng ngừa bạo lực giữa nhà trường, phụ huynh và Công an địa phương; đồng thời đẩy mạnh phối hợp liên ngành về bảo đảm an ninh trật tự. Thái Nguyên cũng triển khai thực hiện chỉ thị thông qua Kế hoạch số 82/KH-UBND, chỉ đạo các cơ sở giáo dục phân công rõ trách nhiệm, tập huấn kỹ năng kiểm soát cảm xúc và ứng xử cho cán bộ, giáo viên và học sinh.
Các địa phương khác như Lâm Đồng, Bắc Ninh cũng liên tục ban hành các công văn, kế hoạch tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng tự bảo vệ, cũng như thành lập các đường dây nóng tiếp nhận phản ánh để xử lý kịp thời các vụ việc.
Cần xây dựng hệ sinh thái bảo vệ học sinh toàn diện
Bạo lực học đường không thể được giải quyết chỉ bằng các biện pháp hành chính hay những đợt kiểm tra ngắn hạn. Đây là hành trình lâu dài nhằm thay đổi hành vi, nhận thức và văn hóa ứng xử trong nhà trường. Trong đó, gia đình đóng vai trò quan trọng, cần phát huy tốt vai trò của gia đình. Không ít vụ việc bắt nguồn từ việc phụ huynh thiếu quan tâm, buông lỏng quản lý hoặc vô tình cổ súy hành vi bạo lực. Gia đình phải trở thành tuyến phòng thủ đầu tiên trong việc hình thành nhân cách cho trẻ.
Không chỉ gia đình và nhà trường, toàn xã hội cũng cần tham gia vào nỗ lực phòng ngừa và đẩy lùi bạo lực học đường. Trong nhiều trường hợp, những hành vi bạo lực của học sinh không xuất phát từ môi trường trường học mà chịu ảnh hưởng từ các yếu tố bên ngoài như nội dung độc hại trên mạng xã hội, văn hóa ứng xử thiếu chuẩn mực trong cộng đồng, hay các hiện tượng bạo lực xuất hiện thường xuyên trên các nền tảng số.
Bên cạnh đó, cần chú trọng giáo dục kỹ năng sống và năng lực cảm xúc - xã hội cho học sinh. Nhiều nghiên cứu trên thế giới cho thấy, những chương trình giúp học sinh nhận diện cảm xúc, kiểm soát hành vi, giải quyết xung đột bằng đối thoại và tôn trọng sự khác biệt có tác động tích cực trong việc giảm thiểu các hành vi bạo lực. Đây cũng là định hướng mà nhiều quốc gia có nền giáo dục phát triển như Phần Lan, Nhật Bản hay Hàn Quốc đang theo đuổi. Bên cạnh đó, khi phần lớn học sinh hiện nay dành nhiều thời gian trên không gian số, các hành vi bắt nạt, xúc phạm danh dự hay kích động bạo lực cũng ngày càng dịch chuyển lên môi trường trực tuyến. Vì vậy, giáo dục công dân số, kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, có trách nhiệm cần trở thành một nội dung thường xuyên trong nhà trường thay vì chỉ dừng lại ở các đợt tuyên truyền ngắn hạn.
Quan trọng hơn là cần xây dựng văn hóa trường học tích cực, nơi học sinh được tôn trọng, được lắng nghe và được hỗ trợ khi gặp khó khăn. Một môi trường giáo dục an toàn thể hiện ở việc mỗi học sinh cảm thấy mình thuộc về tập thể, có người để chia sẻ và được bảo vệ trước mọi hành vi xâm hại.
