Hoàn thiện cấu trúc hệ thống giáo dục theo hướng liên thông, thống nhất
Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân có vai trò xác lập cấu trúc tổng thể của hệ thống giáo dục, phân biệt, phân loại và sắp xếp các loại chương trình giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân. Quyết định xác lập khuôn khổ thống nhất để tổ chức hệ thống giáo dục từ mầm non đến giáo dục đại học, đồng thời là căn cứ để xây dựng, rà soát và điều chỉnh chương trình giáo dục, bảo đảm tính đồng bộ giữa các cấp học, trình độ đào tạo.
Theo Quyết định, hệ thống giáo dục quốc dân bao gồm giáo dục chính quy và giáo dục thường xuyên, được tổ chức ở các cấp học và trình độ đào tạo khác nhau. Khung cơ cấu mới cũng quy định rõ các luồng giáo dục, cơ chế chuyển tiếp và liên thông giữa các chương trình đào tạo, tạo điều kiện để công nhận kết quả học tập giữa các cấp học, hỗ trợ người học lựa chọn lộ trình học tập phù hợp và đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước về giáo dục.
Một trong những điểm mới đáng chú ý là việc thống nhất phân loại các chương trình giáo dục theo 9 cấp độ, từ cấp độ 0 đến cấp độ 8, dựa trên mục tiêu chương trình, mức độ phức tạp của nội dung học tập, yêu cầu đầu vào và kết quả học tập dự kiến. Mỗi chương trình giáo dục được xác định bằng mã chương trình và phân loại thống nhất trong toàn hệ thống giáo dục quốc dân.
Việc ban hành Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân mới cho thấy định hướng xây dựng một hệ thống giáo dục mở, linh hoạt và có tính liên thông cao. Nếu trước đây, việc chuyển tiếp giữa các cấp học và trình độ đào tạo vẫn tồn tại những khoảng cách nhất định thì quy định mới góp phần thống nhất, giúp người học có thêm nhiều lựa chọn trong quá trình học tập suốt đời. Đây cũng là tiền đề quan trọng để thúc đẩy công nhận kết quả học tập, chuyển đổi tín chỉ và tăng cường khả năng tương thích của giáo dục Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số.
Lần đầu xác lập vị trí trung học nghề trong Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân
Điểm mới nổi bật của Quyết định số 38/2026/QĐ-TTg là lần đầu tiên xác lập vị trí của chương trình giáo dục trung học nghề trong Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân. Theo đó, chương trình giáo dục trung học nghề được phân loại ở cấp độ 2 và cấp độ 3 tương ứng với mục tiêu, yêu cầu đào tạo của từng chương trình; đồng thời quy định rõ khả năng chuyển tiếp và liên thông với các trình độ đào tạo tiếp theo.
Bên cạnh đó, Quyết định cũng quy định việc phân loại đối với các chương trình đào tạo tích hợp cấp bằng thạc sĩ, tích hợp cấp bằng tiến sĩ và các chương trình đào tạo chuyên sâu theo Khung trình độ quốc gia Việt Nam.
Cùng với việc quy định hệ thống cấp độ của các chương trình giáo dục, Quyết định xác định thời gian học tập tiêu chuẩn đối với từng cấp học và trình độ đào tạo. Theo đó, giáo dục mầm non dành cho trẻ từ 3 tháng tuổi đến 6 tuổi; tiểu học có thời gian học tập 5 năm; trung học cơ sở 4 năm; trung học phổ thông và trung học nghề 3 năm; trung cấp từ 1 đến 2 năm; cao đẳng từ 2 đến 3 năm; đại học từ 3 đến 4 năm; thạc sĩ từ 1 đến 2 năm và tiến sĩ từ 3 đến 4 năm.
Theo Quyết định, thời gian học tập tiêu chuẩn là căn cứ để thiết kế chương trình giáo dục, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống giáo dục quốc dân, sự liên thông giữa các cấp học và trình độ đào tạo, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với Khung trình độ quốc gia Việt Nam và tương thích với phân loại giáo dục quốc tế.
Quyết định số 38/2026/QĐ-TTg có hiệu lực từ ngày 7/9/2026. Kể từ thời điểm này, Quyết định số 1981/QĐ-TTg ngày 18/10/2016 của Thủ tướng Chính phủ về Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân hết hiệu lực thi hành. Đối với các chương trình giáo dục, chương trình đào tạo và chuẩn chương trình đã ban hành trước ngày Quyết định có hiệu lực, các cơ sở giáo dục tiếp tục áp dụng đối với các khóa tuyển sinh trước ngày 1/1/2027 theo quy định chuyển tiếp.
Việc xác lập vị trí của trung học nghề trong Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân được xem là bước đi có ý nghĩa quan trọng trong quá trình đổi mới giáo dục nghề nghiệp. Quy định này không chỉ tạo cơ sở pháp lý cho việc xây dựng các chương trình đào tạo tích hợp giữa kiến thức văn hóa và kỹ năng nghề nghiệp mà còn mở ra những lộ trình học tập linh hoạt hơn cho người học.
Thay vì xem giáo dục nghề nghiệp là lựa chọn mang tính phân luồng đơn thuần, Khung cơ cấu mới cho thấy định hướng phát triển một hệ thống giáo dục đa lộ trình, trong đó người học có thể chuyển tiếp giữa các trình độ đào tạo một cách thuận lợi hơn. Đây cũng là nền tảng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và xu hướng học tập suốt đời trong giai đoạn mới.
