Đầu tư sớm cho lực lượng nhân lực chiến lược
Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu ký Quyết định số 1600/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Chương trình học bổng toàn phần dành cho các nhà khoa học trẻ, sinh viên xuất sắc đi đào tạo tại các trường đại học hàng đầu thế giới về các công nghệ chiến lược”. Mục tiêu của Đề án nhằm phát triển đội ngũ nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược phục vụ trực tiếp cho mục tiêu đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và một số lĩnh vực phục vụ đổi mới mô hình phát triển đất nước thông qua việc cấp học bổng toàn phần cho sinh viên xuất sắc và các nhà khoa học trẻ đi đào tạo, nghiên cứu tại các cơ sở giáo dục đại học hàng đầu thế giới.
Theo Đề án, đến hết năm 2035, Việt Nam sẽ cấp học bổng toàn phần cho 1.500 người đi đào tạo, nghiên cứu tại các cơ sở giáo dục đại học hàng đầu thế giới. Trong đó có 100 người đào tạo trình độ đại học, 400 người học thạc sĩ, 500 người học tiến sĩ và 500 người thực hiện nghiên cứu sau tiến sĩ. Đối tượng được lựa chọn tập trung vào các lĩnh vực công nghệ chiến lược, phục vụ trực tiếp cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Đối tượng được đào tạo là công dân Việt Nam có năng lực học tập, nghiên cứu và tiềm năng phát triển cao, đáp ứng yêu cầu đầu vào của từng trình độ, chương trình đào tạo, nghiên cứu tại các cơ sở giáo dục đại học hàng đầu thế giới thuộc phạm vi Đề án, được tuyển chọn để cử đi đào tạo, nghiên cứu trong các ngành, lĩnh vực phục vụ phát triển công nghệ chiến lược. Như vậy, việc lựa chọn người học cần dựa trên năng lực, tiềm năng và nhu cầu phát triển nhân lực của từng lĩnh vực. Các cơ sở đào tạo nước ngoài được lựa chọn phải có chất lượng cao, trong đó ưu tiên những trường thuộc nhóm 500 cơ sở hàng đầu thế giới theo ngành, lĩnh vực tại các bảng xếp hạng quốc tế có uy tín.
Cùng với chương trình đào tạo nhân lực công nghệ chiến lược ở nước ngoài, Nghị định 317/2026/NĐ-CP về tổ chức, quản lý và sử dụng Quỹ Học bổng Quốc gia được Chính phủ ban hành cũng tạo thêm khung chính sách dể mở rộng đầu tư cho người học. Quỹ Học bổng Quốc gia hỗ trợ người học trong học tập, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, phát triển kỹ năng nghề, năng lực số và các hoạt động phát triển năng lực. Đáng chú ý, chính sách hướng tới cả việc tạo cơ hội để người học nâng cao năng lực hội nhập học thuật quốc tế. Quỹ Học bổng Quốc gia được thiết kế theo hướng huy động nhiều nguồn lực, không chỉ từ ngân sách nhà nước mà còn từ các nguồn hợp pháp khác. Đây là cơ sở quan trọng để hình thành một cơ chế xã hội cùng đầu tư cho nhân tài, thay vì đặt toàn bộ gánh nặng lên ngân sách. Trong đó, cần đặc biệt quan tâm đến sinh viên có năng lực nhưng gặp hạn chế về điều kiện kinh tế.
Đào tạo ở nước ngoài gắn với năng lực hội nhập
Trong nhiều năm, chính sách học bổng của Việt Nam đã góp phần mở rộng cơ hội học tập cho học sinh, sinh viên và cán bộ trẻ. Tuy nhiên, yêu cầu của giai đoạn phát triển mới đòi hỏi chính sách này phải chuyển mạnh hơn sang đầu tư cho chất lượng và nhân lực chiến lược. Việc đưa sinh viên ra nước ngoài cần đi cùng việc mở rộng hợp tác giữa các trường đại học trong nước với những đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp quốc tế. Các chương trình trao đổi sinh viên, đồng đào tạo, hướng dẫn nghiên cứu chung, phòng thí nghiệm liên kết, học kỳ quốc tế, dự án nghiên cứu xuyên quốc gia cần được mở rộng. Đặc biệt, với các lĩnh vực công nghệ chiến lược, việc đào tạo nhân lực phải gắn với nhu cầu sử dụng. Nhà nước cần xác định rõ những lĩnh vực đang thiếu nhân lực chất lượng cao, những vị trí cần chuyên gia trong tương lai và những cơ sở nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp có khả năng tiếp nhận lực lượng này.
Điều quan trọng trong thời gian tới là bảo đảm các chính sách đi vào thực chất. Việc tuyển chọn phải minh bạch, cạnh tranh; tiêu chí phải đánh giá đúng năng lực và tiềm năng; ngành đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển; trường tiếp nhận phải có chất lượng; đồng thời phải có cơ chế theo dõi, hỗ trợ người học trong suốt quá trình đào tạo và sau khi trở về.
Cùng với đó, cần mở rộng nguồn lực xã hội cho học bổng. Doanh nghiệp công nghệ, tập đoàn lớn, quỹ xã hội, tổ chức nghề nghiệp và các cá nhân có điều kiện hoàn toàn có thể tham gia vào quá trình phát hiện, tài trợ và sử dụng nhân tài. Khi nguồn lực nhà nước được kết nối với nguồn lực xã hội, quy mô đầu tư cho sinh viên sẽ có thể lớn hơn nhiều so với khả năng của ngân sách.
Trong cuộc cạnh tranh về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, năng lực hội nhập của người học sẽ trở thành một bộ phận quan trọng của năng lực cạnh tranh quốc gia. Thông qua các chính sách học bổng và đào tạo quốc tế, Việt Nam có thêm điều kiện để phát hiện, bồi dưỡng và kết nối nhân tài, từng bước hình thành đội ngũ nhân lực chất lượng cao, có tư duy quốc tế, làm chủ tri thức và đủ năng lực tham gia vào những lĩnh vực mới, có tính cạnh tranh cao của nền kinh tế.