Tiếp tục các phương án tinh gọn đầu mối
Sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức đi vào hoạt động, giáo dục trở thành một trong những lĩnh vực được triển khai sắp xếp tổ chức mạnh mẽ. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, khoảng 17.100 cơ sở giáo dục công lập, tương đương 45,7%, dự kiến bị giảm khi các tỉnh, thành sắp xếp, sáp nhập trường. Tổng số đầu mối dự kiến giảm từ hơn 37.380 xuống còn 20.280, bằng cách tổ chức trường nhiều cấp học, chuyển nhiều cơ sở thành phân hiệu hoặc điểm trường. Mô hình mới sẽ có người phụ trách từng phân hiệu, thống nhất quản lý nhân sự, tài chính, chuyên môn. Các điểm dạy học cần thiết được duy trì, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới và hải đảo, để không ảnh hưởng đến học sinh.
Chủ trương sắp xếp lần này hướng tới thay đổi tư duy từ quản lý giáo dục sang quản trị phát triển giáo dục. Thay vì duy trì nhiều đơn vị độc lập, các địa phương sẽ hình thành những trường có quy mô lớn hơn, quản lý tập trung nhưng vẫn duy trì các điểm trường để bảo đảm điều kiện học tập cho học sinh, nhất là ở vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, hai mô hình chủ yếu sẽ được áp dụng là trường phổ thông liên cấp và trường một cấp học có nhiều phân hiệu. Đây là mô hình đã được một số địa phương triển khai nhiều năm qua và bước đầu cho thấy hiệu quả trong quản trị nhân sự, tài chính và chuyên môn. Việc tổ chức lại cũng tạo điều kiện để tập trung đầu tư cơ sở vật chất, giảm tình trạng đầu tư dàn trải, đồng thời tăng khả năng điều phối giáo viên giữa các điểm trường trong cùng một đơn vị.
Nhiều địa phương triển khai với quy mô lớn
Chủ trương sáp nhập, cắt giảm đầu mối trường công lập đã được một số địa phương lên phương án triển khai. Tại Hà Nội, thành phố đặt mục tiêu giảm tối thiểu 50% đầu mối quản lý trường học, hoàn thành trước thời điểm khai giảng năm học mới. Theo phương án được xây dựng, việc sáp nhập chủ yếu diễn ra ở khối tiểu học và trung học cơ sở trên cùng địa bàn, trong khi vẫn giữ nguyên các cơ sở dạy học để không làm tăng khoảng cách đi học của học sinh. Ở Bắc Ninh, địa phương cũng đề xuất giảm gần 50% đầu mối trường học thông qua việc hợp nhất các trường có quy mô nhỏ, tổ chức mô hình trường nhiều cấp học và chuyển một số cơ sở thành phân hiệu trực thuộc.
Thanh Hóa dự kiến giảm hàng trăm đầu mối trường học trong quá trình kiện toàn mạng lưới giáo dục sau sắp xếp đơn vị hành chính. Trong khi đó, nhiều địa phương khác như Lào Cai, Cần Thơ, Hải Phòng, Nghệ An cũng đang hoàn thiện phương án tổ chức lại hệ thống trường học theo hướng tinh gọn nhưng vẫn bảo đảm giữ nguyên các điểm trường cần thiết đối với khu vực đặc thù.
Điểm chung trong các phương án là không đóng cửa trường học một cách cơ học mà chủ yếu thay đổi mô hình quản lý. Nhiều trường sẽ trở thành phân hiệu, vẫn tổ chức dạy học tại địa điểm cũ nhưng chịu sự điều hành thống nhất của một ban giám hiệu.
Theo tính toán của Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc giảm hơn 17.000 đầu mối sẽ kéo theo hàng chục nghìn cán bộ quản lý phải sắp xếp lại vị trí việc làm. Trước đó, Bộ từng dự kiến hơn 20.000 hiệu trưởng và hiệu phó thuộc diện điều chỉnh, trong đó khoảng 11.000 người có thể được bố trí trở lại làm giáo viên. Đối với đội ngũ hành chính như kế toán, văn thư, thủ quỹ, các địa phương cũng sẽ tổ chức theo hướng dùng chung, tinh gọn đầu mối. Riêng các vị trí phục vụ trực tiếp hoạt động dạy học như thư viện, thiết bị thí nghiệm hay y tế trường học vẫn được duy trì.
Việc giảm hơn 17.000 đầu mối trường công lập là một trong những cuộc cải tổ lớn của ngành giáo dục trong nhiều năm trở lại đây, mục tiêu quan trọng là tạo dư địa để đầu tư cho chất lượng. Khi số đầu mối giảm, nguồn lực tài chính dành cho bộ máy quản lý sẽ được tiết kiệm để ưu tiên cho hoạt động chuyên môn, đầu tư cơ sở vật chất, chuyển đổi số và phát triển đội ngũ giáo viên. Những trường có quy mô đủ lớn cũng thuận lợi hơn trong việc triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới, tổ chức các hoạt động trải nghiệm, giáo dục STEM hay xây dựng trường học thông minh.
Việc sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới trường công lập là yêu cầu tất yếu trong quá trình đổi mới quản trị hệ thống giáo dục, phù hợp với chủ trương tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập. Tuy nhiên, hiệu quả của quá trình này cần được đánh giá bằng chất lượng giáo dục, khả năng sử dụng hiệu quả nguồn lực và mức độ đáp ứng nhu cầu học tập của người dân.
Để đạt được mục tiêu đó, cùng với việc hoàn thiện mô hình tổ chức, các địa phương cần xây dựng lộ trình sắp xếp phù hợp với điều kiện thực tiễn, bảo đảm ổn định đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý, đồng thời duy trì các điểm trường ở khu vực đặc thù để không ảnh hưởng đến cơ hội tiếp cận giáo dục của học sinh. Khi quá trình tái cấu trúc được triển khai đồng bộ với đổi mới quản trị nhà trường, chuyển đổi số và đầu tư cho chất lượng dạy học, việc tinh gọn đầu mối sẽ tạo nền tảng để xây dựng hệ thống giáo dục hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
