Tại buổi làm việc về tiến độ sắp xếp các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và tình hình xây dựng, vận hành các trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới vừa qua, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đề nghị các bộ, ngành, địa phương thống nhất quan điểm: sắp xếp mạng lưới trường học phải hướng tới nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng giáo dục; xây dựng trường nội trú biên giới phải đi đôi với bảo đảm đầy đủ các điều kiện vận hành. Theo đó, giảm đầu mối là mục tiêu trong quá trình sắp xếp, nhưng chất lượng giáo dục, sự an toàn và quyền lợi của học sinh mới là thước đo hiệu quả cuối cùng.
Sắp xếp các cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông và xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới là những chủ trương lớn, có ý nghĩa chiến lược của Đảng, Nhà nước và Chính phủ. Các nhiệm vụ này hướng tới tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản trị mạng lưới trường học, đồng thời bảo đảm công bằng và chất lượng giáo dục, nhất là đối với học sinh vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới.
Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, 34/34 địa phương đã hoàn thành phương án sắp xếp cơ sở giáo dục. Sau quá trình thực hiện, số cơ sở giáo dục công lập giảm 18.975 cơ sở, tương đương 50,6%. Hơn 28.000 cán bộ quản lý đã được bố trí chuyển sang giảng dạy.
Kết quả bước đầu cho thấy mục tiêu giảm đầu mối, kiện toàn tổ chức và cơ cấu lại đội ngũ cơ bản đạt yêu cầu. Hoạt động giáo dục được duy trì ổn định, quyền học tập của học sinh cơ bản được bảo đảm. Việc điều chỉnh, bố trí nhân lực cũng góp phần tăng cường đội ngũ trực tiếp tham gia giảng dạy, đáp ứng yêu cầu tổ chức hoạt động giáo dục tại các cơ sở.
Tuy nhiên, giảm số lượng đầu mối không đồng nghĩa với việc các yêu cầu quản lý cũng giảm tương ứng. Sau sắp xếp, nhiều trường có quy mô lớn hơn, quản lý nhiều phân hiệu, điểm trường nằm cách xa nhau. Điều này khiến phạm vi điều hành mở rộng, đồng thời làm gia tăng độ phức tạp trong tổ chức dạy học, phân công giáo viên, quản lý học sinh và bảo đảm các điều kiện hoạt động.
Đối với những trường có nhiều điểm trường, bài toán đặt ra không chỉ là phân bổ đủ giáo viên mà còn phải duy trì sự đồng đều về chất lượng giữa các địa điểm. Nếu cơ chế phân cấp, phối hợp và hỗ trợ giữa trường chính với các điểm trường chưa rõ ràng, việc quản lý tập trung có thể tạo thêm áp lực cho đội ngũ cán bộ quản lý.
Do đó, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tiếp theo là tiếp tục hoàn thiện phương thức quản trị phù hợp với quy mô và đặc điểm từng cơ sở giáo dục. Việc phân công nhiệm vụ, bố trí nhân lực, quản lý tài chính, cơ sở vật chất và tổ chức chuyên môn cần được thực hiện đồng bộ, bảo đảm bộ máy tinh gọn nhưng hoạt động hiệu quả. Đặc biệt, quá trình sắp xếp phải gắn với điều kiện học tập thực tế của học sinh, tránh để khoảng cách địa lý hoặc sự thay đổi tổ chức ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận giáo dục.
Song song với việc sắp xếp mạng lưới trường học, xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới là nhiệm vụ quan trọng nhằm tạo điều kiện học tập tốt hơn cho học sinh ở những địa bàn còn nhiều khó khăn.
Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, 108 trường thuộc giai đoạn 1 đã tổ chức khai giảng năm học 2026–2027. Trong số này, 40 trường đã hoàn thành 100% các hạng mục. Đối với giai đoạn 2, có 121 trường tại 17 tỉnh, thành phố đã hoàn tất thủ tục khởi công, động thổ, với mục tiêu hoàn thành trước ngày 30/8/2027.
Việc đầu tư hệ thống trường nội trú liên cấp được kỳ vọng góp phần cải thiện điều kiện học tập, sinh hoạt của học sinh tại các xã biên giới, nhất là những em ở xa trường, đi lại khó khăn. Khi được tổ chức đồng bộ, mô hình này có thể tạo điều kiện để học sinh tiếp cận môi trường giáo dục ổn định hơn, được chăm lo cả về học tập và đời sống, qua đó góp phần thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa các vùng miền.
Bên cạnh cơ sở vật chất, việc chuẩn bị đội ngũ vận hành cũng là vấn đề cần quan tâm. Thực tế cho thấy một số trường còn lúng túng do thiếu nhân lực làm công tác quản sinh, tư vấn tâm lý, dinh dưỡng và giáo vụ. Đây đều là những vị trí có vai trò quan trọng đối với mô hình nội trú, nơi nhà trường không chỉ tổ chức dạy học mà còn trực tiếp quản lý, chăm sóc học sinh trong sinh hoạt hằng ngày.
Vì vậy, tiến độ xây dựng cần đi cùng với kế hoạch chuẩn bị nhân lực và phương án tổ chức hoạt động. Một ngôi trường hoàn thành về mặt công trình chưa thể phát huy đầy đủ hiệu quả nếu thiếu đội ngũ phù hợp hoặc các điều kiện thiết yếu phục vụ học tập, ăn ở và chăm sóc học sinh. Đặc biệt, công tác tư vấn tâm lý, chăm sóc sức khỏe, bảo đảm dinh dưỡng và an toàn trong môi trường nội trú cần được tính toán ngay từ đầu, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và hoàn cảnh của học sinh.
Nhìn tổng thể, việc giảm mạnh số lượng cơ sở giáo dục công lập và triển khai hệ thống trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới cho thấy những chuyển động lớn trong tổ chức mạng lưới giáo dục. Kết quả bước đầu về sắp xếp bộ máy và duy trì hoạt động dạy học là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức trong giai đoạn tiếp theo.
Sắp xếp mạng lưới trường học chỉ thực sự phát huy ý nghĩa khi bộ máy tinh gọn đi cùng chất lượng vận hành tốt hơn. Trong khi đó, đầu tư trường học tại vùng biên giới cần được nhìn nhận không chỉ là nhiệm vụ xây dựng cơ sở vật chất, mà còn là quá trình tạo lập môi trường giáo dục an toàn, ổn định và có khả năng hỗ trợ học sinh phát triển lâu dài. Đây cũng là thước đo quan trọng để đánh giá hiệu quả thực chất của các chủ trương đổi mới tổ chức mạng lưới giáo dục hiện nay.