Một khung quy trình, nhiều đầu mối phối hợp
Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Kế hoạch triển khai nhiệm vụ tại Chương trình phòng ngừa và ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới giai đoạn 2026 - 2030.
Theo Kế hoạch, đến năm 2030, các cơ sở giáo dục thực hiện quy trình phòng ngừa, phát hiện và ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới theo quy định và hướng dẫn thống nhất của Bộ Giáo dục và Đào tạo, phù hợp với điều kiện thực tế. Bộ không yêu cầu mỗi cơ sở giáo dục ban hành một quy trình riêng.
Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ xây dựng hướng dẫn khung thống nhất, tích hợp các yêu cầu về môi trường giáo dục an toàn và quy trình phòng ngừa, tiếp nhận thông tin, đánh giá nguy cơ, bảo đảm an toàn, hỗ trợ ban đầu, thông báo, xử lý, kết nối, chuyển gửi và theo dõi vụ việc theo thẩm quyền. Các cơ sở giáo dục áp dụng quy trình khung thông qua đầu mối, kênh tiếp nhận thông tin và cơ chế phối hợp sẵn có.
Cách tiếp cận này giúp thống nhất những bước xử lý cơ bản nhưng vẫn tạo khoảng linh hoạt để các cơ sở giáo dục vận dụng phù hợp với điều kiện thực tế. Việc không yêu cầu từng trường xây dựng một quy trình riêng cũng góp phần hạn chế tình trạng cùng một nhiệm vụ nhưng phát sinh nhiều bộ quy trình, biểu mẫu và yêu cầu thực hiện khác nhau.
Quan trọng hơn, một quy trình chỉ có ý nghĩa khi giúp thông tin về vụ việc được tiếp nhận và xử lý kịp thời, bảo đảm an toàn cho người học và xác định rõ khi nào cần kết nối với các cơ quan, dịch vụ chuyên môn. Vì vậy, trọng tâm không nằm ở việc có thêm một quy trình trên giấy, mà ở khả năng vận hành thống nhất trong thực tế.
Cùng với đó, ngành Giáo dục sẽ rà soát, lựa chọn và phổ biến các giải pháp, mô hình hiệu quả về phòng ngừa bạo lực học đường, xâm hại trẻ em. Trong đó, ưu tiên các giải pháp về quy tắc ứng xử, kỹ năng giải quyết xung đột, phát huy sự tham gia của người học, phối hợp nhà trường - gia đình - xã hội và hỗ trợ người học dễ bị tổn thương.
Những giải pháp này cho thấy phòng ngừa được đặt trước xử lý. Khi người học được trang bị kỹ năng giải quyết xung đột, được tham gia xây dựng môi trường giáo dục an toàn và có kênh tìm kiếm hỗ trợ, nguy cơ vụ việc phát triển thành hành vi bạo lực có thể được nhận diện và can thiệp sớm hơn.
Lồng ghép giáo dục, tăng hỗ trợ, không phát sinh bộ máy mới
Một nhiệm vụ trọng tâm khác là rà soát chương trình, môn học, hoạt động giáo dục và học liệu hiện có để lồng ghép nội dung giáo dục giới tính, bình đẳng giới, kỹ năng tự bảo vệ, an toàn số và phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên không gian mạng, phù hợp với từng cấp học, trình độ đào tạo và đặc điểm lứa tuổi.
Các học liệu về giáo dục giới tính, bình đẳng giới, tôn trọng sự khác biệt, ranh giới cá nhân, kỹ năng tự bảo vệ, an toàn số, nhận diện và ứng phó với quấy rối, xâm hại, bắt nạt và bạo lực trên không gian mạng sẽ được cập nhật, khai thác và dùng chung. Học liệu mới chỉ được xây dựng khi nội dung hiện có chưa đáp ứng yêu cầu. Việc bồi dưỡng ưu tiên hình thức trực tuyến, tại chỗ, hạn chế tập huấn trực tiếp dàn trải.
Việc ưu tiên khai thác học liệu hiện có và lồng ghép vào hoạt động giáo dục là hướng tiếp cận đáng chú ý, bởi phòng ngừa bạo lực trên cơ sở giới không nên trở thành một nội dung tách rời, tạo thêm áp lực cho chương trình. Giá trị của việc lồng ghép nằm ở khả năng đưa những kiến thức và kỹ năng cần thiết vào các tình huống giáo dục phù hợp, để người học có thể nhận diện, phòng tránh và ứng phó với rủi ro trong đời sống thực tế.
Kế hoạch cũng yêu cầu tăng cường tư vấn học đường và công tác xã hội trong phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới. Các cơ sở giáo dục tập trung nhận diện nguy cơ, bảo đảm an toàn, hỗ trợ ban đầu, xử lý hoặc thông báo theo thẩm quyền, kết nối, chuyển gửi và phối hợp theo dõi kết quả hỗ trợ; không thực hiện hoạt động trị liệu hoặc công việc chuyên môn vượt phạm vi, năng lực được giao.
Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu rõ không thành lập thêm tổ, bộ phận chỉ để thực hiện Kế hoạch. Đồng thời, ngành Giáo dục sẽ phát triển cơ chế kết nối với các cơ sở y tế, trợ giúp xã hội, bảo vệ trẻ em, trợ giúp pháp lý, công an và các dịch vụ chuyên môn hiện có để hỗ trợ, chuyển gửi người học khi cần thiết; ưu tiên địa bàn khó khăn và nhóm người học dễ bị tổn thương.
Mạng lưới này là cơ chế kết nối các đầu mối, không thành lập tổ chức mới, không đặt thêm tiêu chí công nhận, điều kiện cung cấp dịch vụ hoặc thủ tục bắt buộc.
Quy định về phạm vi hỗ trợ cũng giúp làm rõ ranh giới trách nhiệm của nhà trường. Cơ sở giáo dục cần có khả năng phát hiện, hỗ trợ ban đầu, bảo đảm an toàn và chuyển gửi đúng nơi khi vụ việc vượt quá phạm vi chuyên môn; không nên biến nhà trường thành nơi thực hiện những dịch vụ chuyên môn mà đội ngũ không được đào tạo hoặc không có thẩm quyền thực hiện.
Theo lộ trình, năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo rà soát quy định, hướng dẫn, dữ liệu và nguồn lực hiện có, xác định những nội dung cần thống nhất trong hướng dẫn khung. Năm 2027, hướng dẫn khung được hoàn thiện, phổ biến; đồng thời rà soát, cập nhật nội dung giáo dục, học liệu và triển khai kết nối, chuyển gửi, tư vấn học đường, công tác xã hội. Năm 2028 tiến hành sơ kết, đánh giá; đến năm 2030 hoàn thành các nhiệm vụ, tổng kết và đề xuất nhiệm vụ cho giai đoạn tiếp theo.
Kinh phí thực hiện được bảo đảm từ ngân sách nhà nước theo phân cấp, lồng ghép từ các chương trình, dự án, đề án, nhiệm vụ có liên quan và các nguồn hợp pháp khác. Bộ yêu cầu ưu tiên sử dụng cơ sở vật chất, hệ thống thông tin, tài liệu và đội ngũ hiện có; không hình thành nhiệm vụ chi, hệ thống dữ liệu, mạng lưới hoặc mô hình đầu tư riêng khi chưa thực sự cần thiết và chưa xác định rõ nguồn lực.
Nhìn tổng thể, yêu cầu thống nhất quy trình nhưng không tạo thêm bộ máy, dữ liệu hay thủ tục riêng đặt trọng tâm vào hiệu quả thực tế của công tác phòng ngừa và ứng phó. Khi trách nhiệm của nhà trường, gia đình và các dịch vụ chuyên môn được kết nối rõ ràng, người học có nguy cơ hoặc đã chịu tác động bởi bạo lực trên cơ sở giới sẽ có cơ hội được phát hiện, hỗ trợ và chuyển gửi kịp thời hơn.
Đây cũng là cơ sở để việc triển khai không dừng ở việc phổ biến quy định, mà hướng tới một môi trường giáo dục trong đó người học được tôn trọng, được bảo vệ và có địa chỉ cụ thể để tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.
