Tái cấu trúc mạng lưới đai học theo yêu cầu phát triển mới
Yêu cầu giảm tối thiểu 20% đầu mối cơ sở giáo dục đại học được đặt ra trong bối cảnh cả nước đang thực hiện chủ trương sắp xếp, tổ chức bộ máy, tinh gọn đầu mối và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, hướng tới hình thành những cơ sở giáo dục đại học có quy mô, năng lực quản trị và sức cạnh tranh cao hơn. Yêu cầu giảm đầu mối cơ sở giáo dục đại học công lập phải hoàn thành trước ngày 01/4/2027. Định hướng này phù hợp với Quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học và sư phạm thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Chính phủ phê duyệt. Quy hoạch đặt mục tiêu phát triển hệ thống giáo dục đại học theo hướng phân tầng, phân bố hợp lý giữa các vùng, giảm tình trạng đào tạo dàn trải, chồng chéo ngành nghề, đồng thời hình thành một số đại học trọng điểm quốc gia và đại học có uy tín trong khu vực, quốc tế.
Bên cạnh đó, Quyết định số 1705/QĐ-TTg ngày 31/12/2024 phê duyệt Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 cũng xác định giáo dục đại học phải chuyển mạnh từ phát triển theo quy mô sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và năng lực đổi mới sáng tạo; xây dựng các trung tâm đào tạo, nghiên cứu xuất sắc, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên số. Đặc biệt, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia tiếp tục đặt ra yêu cầu các trường đại học trở thành trung tâm nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Để thực hiện mục tiêu này, việc tập trung nguồn lực thay vì duy trì quá nhiều cơ sở đào tạo quy mô nhỏ được xem là xu hướng tất yếu.
Sáp nhập để tập trung nguồn lực, nâng cao chất lượng
Sau nhiều năm phát triển, hệ thống giáo dục đại học Việt Nam đã mở rộng nhanh về số lượng nhưng chưa đồng đều về chất lượng. Không ít cơ sở đào tạo có quy mô tuyển sinh nhỏ, ngành nghề trùng lặp, đội ngũ giảng viên và năng lực nghiên cứu còn hạn chế, trong khi nguồn lực đầu tư từ Nhà nước vẫn còn phân tán.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực cho các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ số, năng lượng mới hay công nghệ sinh học, việc hình thành các đại học có quy mô lớn, đủ tiềm lực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Thực tế, những năm gần đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng liên tục thúc đẩy quá trình tự chủ đại học theo Luật Giáo dục đại học sửa đổi năm 2018, khuyến khích các cơ sở giáo dục nâng cao năng lực quản trị, đa dạng hóa nguồn lực và phát triển theo thế mạnh riêng. Việc sáp nhập, sắp xếp mạng lưới nếu được thực hiện hợp lý sẽ tạo điều kiện để các trường phát huy lợi thế, giảm đầu tư dàn trải, đồng thời tăng khả năng hợp tác nghiên cứu với doanh nghiệp và quốc tế.
Đây cũng là hướng đi mà nhiều quốc gia đã áp dụng nhằm hình thành các đại học nghiên cứu mạnh, có thứ hạng cao trên các bảng xếp hạng quốc tế. Các chuyên gia cũng cho rằng, thành công của quá trình sắp xếp sẽ không được đo bằng số lượng trường giảm đi mà bằng chất lượng của hệ thống sau tái cấu trúc. Việc sáp nhập cần được thực hiện trên cơ sở đánh giá kỹ về định hướng phát triển, ngành đào tạo, năng lực nghiên cứu và nhu cầu nhân lực của từng vùng, tránh việc hợp nhất mang tính cơ học.
Đồng thời, quá trình này cần gắn với việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế tự chủ đại học, đổi mới quản trị, đầu tư trọng điểm cho các cơ sở có tiềm năng trở thành đại học nghiên cứu, trung tâm đổi mới sáng tạo và đào tạo nhân lực chất lượng cao.
Trong bối cảnh đất nước đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW, việc tái cấu trúc mạng lưới các cơ sở giáo dục đại học được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu. Khi nguồn lực được tập trung và sử dụng hiệu quả hơn, hệ thống giáo dục đại học sẽ có điều kiện nâng cao chất lượng đào tạo, gia tăng năng lực nghiên cứu và đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
