Thống nhất sử dụng một bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông trên toàn quốc
Tiếp thu ý kiến thẩm tra và các đại biểu Quốc hội, Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo theo hướng quy định Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) quyết định một bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông được sử dụng thống nhất toàn quốc. Theo đó, Bộ GDĐT có thể lựa chọn phương án biên soạn một bộ sách giáo khoa mới hoặc lựa chọn, chỉnh lý từ các bộ sách hiện hành, tuỳ thuộc vào tình hình thực tiễn và quyết định của cấp có thẩm quyền.
Bên cạnh đó, dự thảo tiếp tục giao Chính phủ quy định việc miễn phí sách giáo khoa cho học sinh; đồng thời, bỏ quy định “giao Chính phủ quy định chi tiết về xã hội hóa sách giáo khoa”. Trong bối cảnh hiện nay, chưa đủ điều kiện để luật hóa ngay phương án bộ sách thống nhất do Nhà nước trực tiếp biên soạn hay thực hiện theo cơ chế xã hội hóa, bởi phương án cụ thể vẫn đang được cấp có thẩm quyền xem xét.
Việc quy định theo hướng mở như trong dự thảo được cho là giúp bảo đảm tính ổn định của Luật, tránh tạo ra những ràng buộc cứng khi chủ trương còn đang trong quá trình nghiên cứu và đánh giá tác động. Riêng việc xã hội hóa, bao gồm việc tổ chức, cá nhân cho, tặng sách giáo khoa giáo dục phổ thông, tiếp tục thực hiện theo Điều 16 Luật Giáo dục hiện hành và các quy định pháp luật có liên quan.
Học sinh có thể học vượt lớp, học ở độ tuổi cao hơn hoặc thấp hơn quy định
Tiếp thu ý kiến thẩm tra và các đại biểu Quốc hội, Chính phủ đã bổ sung quy định về việc giảng dạy khối lượng kiến thức văn hóa giáo dục phổ thông trong chương trình đào tạo của một số ngành, nghề đặc thù; qua đó tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, đặc biệt trong các lĩnh vực nghệ thuật, thể dục và thể thao.
Cùng với đó, dự thảo luật bãi bỏ khoản 2 Điều 28 và giao Bộ trưởng Bộ GDĐT quy định các trường hợp học sinh được học vượt lớp hoặc học ở độ tuổi cao hơn, thấp hơn so với quy định tại khoản 1; nhằm tăng tính linh hoạt của hệ thống giáo dục, phù hợp với điều kiện học tập và năng lực đa dạng của học sinh.
Quy định mới được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho học sinh dân tộc thiểu số, học sinh có hoàn cảnh đặc thù, cũng như những em có năng khiếu, tố chất nổi trội, qua đó đáp ứng yêu cầu phát triển, bồi dưỡng nhân tài và từng bước xây dựng nền giáo dục mở, linh hoạt và hiện đại.
Thống nhất, liên thông về văn bằng, chứng chỉ của hệ thống giáo dục quốc dân
Chính phủ đã chỉ đạo rà soát, chỉnh lý thống nhất quy định không cấp bằng trung học cơ sở, thay bằng cụm từ “hoàn thành chương trình trung học cơ sở hoặc tương đương” trong toàn bộ dự thảo Luật.
Đồng thời, dự thảo quy định văn bằng, chứng chỉ được cấp dưới dạng bản giấy hoặc bản số, nhằm thúc đẩy triển khai các chủ trương về chuyển đổi số trong giáo dục.
Bên cạnh đó, dự thảo chuẩn hóa thuật ngữ “văn bằng chương trình đào tạo chuyên sâu của một số ngành, lĩnh vực đặc thù” thay cho “văn bằng tương đương”, phản ánh đúng bản chất các văn bằng như bác sĩ, dược sĩ, kỹ sư, kiến trúc sư; bảo đảm thống nhất với dự thảo Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) và tiệm cận thông lệ quốc tế.
Dự thảo cũng quy định rõ Bộ trưởng Bộ GDĐT quản lý văn bằng, chứng chỉ của hệ thống giáo dục quốc dân để bảo đảm linh hoạt, kịp thời điều chỉnh theo yêu cầu thực tiễn, đồng thời giữ tính thống nhất, liên thông và minh bạch của hệ thống.
Đối với các chương trình đào tạo chuyên sâu sau đại học thuộc lĩnh vực sức khỏe cấp văn bằng như bác sĩ nội trú, bác sĩ chuyên khoa, việc hướng dẫn tổ chức thực hiện và quản lý do Bộ Y tế thực hiện theo quy định tại dự thảo Luật Giáo dục đại học (sửa đổi).
Ứng dụng và phát triển trí tuệ nhân tạo trong giáo dục, đào tạo
Tiếp thu ý kiến thẩm tra và các đại biểu Quốc hội, Chính phủ đã chỉnh lý các quy định liên quan đến việc ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) có kiểm soát trong các cơ sở giáo dục, đồng thời làm rõ yêu cầu ứng dụng, phát triển trí tuệ nhân tạo trong giáo dục, đào tạo phải bảo đảm phù hợp, thống nhất với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh đó, Chính phủ sẽ quy định chi tiết tại Nghị định các nội dung về chuyển đổi số trong giáo dục, bao gồm phát triển và sử dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu mở, công nghệ giáo dục, sách giáo khoa điện tử, học liệu số và các nền tảng học tập trực tuyến. Cùng với việc mở rộng ứng dụng công nghệ, các nguyên tắc về an toàn, bảo mật thông tin, cũng như yêu cầu tuân thủ hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
Cách tiếp cận này bảo đảm đồng bộ với pháp luật về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, dữ liệu và chuyển đổi số, tạo hành lang pháp lý thống nhất cho đổi mới giáo dục dựa trên công nghệ hiện đại.
Làm rõ vị trí pháp lý của “trung học nghề” thuộc giáo dục nghề nghiệp và quy định chi tiết về phân luồng
Dự thảo Luật đã chỉnh lý, làm rõ vị trí pháp lý của “trung học nghề” thuộc giáo dục nghề nghiệp, theo đó “Giáo dục nghề nghiệp gồm sơ cấp, trung học nghề, trung cấp, cao đẳng và các chương trình đào tạo nghề khác” (điểm c khoản 2 và khoản 3 Điều 6); xác định rõ “giáo dục trung học nghề cùng cấp học với giáo dục trung học phổ thông” góp phần nâng cao hiệu quả phân luồng học sinh, tăng liên thông giữa giáo dục trung học phổ thông với đào tạo nghề, làm rõ giá trị pháp lý của bằng trung học nghề, quyền học liên thông cao hơn thông qua việc sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 38 “Đào tạo trình độ đại học dành cho người học đã tốt nghiệp trung học phổ thông, trung học nghề hoặc tương đương trở lên”.
Dự thảo chỉnh lý quy định tại khoản 2 Điều 9 về phân luồng thể hiện rõ việc tạo điều kiện để học sinh sau khi hoàn thành chương trình giáo dục trung học cơ sở, giáo dục trung học phổ thông, trung học nghề và tương đương tiếp tục học ở cấp học, trình độ cao hơn hoặc tham gia lao động phù hợp với năng lực, sở trường, năng khiếu, điều kiện của cá nhân và nhu cầu của xã hội. Đồng thời Chính phủ đã chỉ đạo Bộ GDĐT căn cứ thẩm quyền được giao nghiên cứu xây dựng phương án bảo đảm quyền lợi chính đáng của người học và bảo đảm chất lượng giáo dục tại Thông tư của Bộ trưởng quy định chi tiết về phân luồng và liên thông cũng như quy định về tuyển sinh.
Quy định rõ về nhà giáo và các chủ thể tham gia hoạt động giáo dục
Dự thảo Luật chỉnh lý khoản 2 Điều 66 theo hướng quy định nhà giáo đồng cơ hữu tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học công lập thực hiện theo quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp, Luật Giáo dục đại học để phù hợp với đặc thù và yêu cầu thực tiễn của từng trình độ đào tạo và loại hình cơ sở giáo dục.
Dự thảo cũng bổ sung nhóm “nhân sự khác”, theo quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp và Luật Giáo dục đại học, bên cạnh nhóm “nhân sự hỗ trợ giáo dục”. Cách tiếp cận này nhằm bao quát đầy đủ hơn các chủ thể tham gia hoạt động giáo dục, bao gồm cả những nhân sự ngoài cơ sở giáo dục.
Trong đó có “người dạy nghề” thực hiện giảng dạy, hướng dẫn thực hành tại doanh nghiệp, hợp tác xã theo chương trình giáo dục nghề nghiệp (theo dự thảo Luật Giáo dục nghề nghiệp sửa đổi), khác với nhân sự hỗ trợ giáo dục là nhóm không trực tiếp tham gia giảng dạy. Việc quy định nhóm này ngay trong Luật Giáo dục (với vai trò luật khung) là cần thiết để tạo cơ sở pháp lý xác định tiêu chuẩn, đồng thời bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ giữa các luật trong lĩnh vực giáo dục.
Chính phủ đã rà soát, chỉnh lý kỹ thuật lập pháp toàn văn dự thảo, bảo đảm cách dùng từ, phạm vi điều chỉnh và nội dung quy định được thể hiện thống nhất, minh bạch, rõ ràng, dễ hiểu, hạn chế tối đa cách hiểu khác nhau khi áp dụng. Đồng thời, các quy định đã được rà soát để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của văn bản Luật sau khi hợp nhất; đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, tránh khoảng trống pháp lý và bảo đảm việc chuyển tiếp được thực hiện thuận lợi.
Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Giáo dục sẽ có hiệu lực từ 01/01/2026, trừ các trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 2 của luật.
Thảo Ly
Tài liệu tham khảo:
