Mô hình phát triển năng lực học sinh từ thực tiễn địa phương của THPT Nguyễn Xuân Ôn, Nghệ An

Được thành lập từ tháng 3/1946 với tên gọi Trường Phổ thông bán công Nguyễn Xuân Ôn, ngôi trường đã trải qua nhiều lần thay đổi tên gọi gắn với những bước chuyển của hệ thống giáo dục và lịch sử địa phương, trước khi mang tên Trường THPT Nguyễn Xuân Ôn như ngày nay. Năm 2026, dấu mốc 80 năm càng trở nên đặc biệt khi nhà trường đón nhận niềm tự hào lớn lao từ Huân chương Lao động hạng Nhất lần thứ hai – sự ghi nhận ở tầm cao đối với những đóng góp bền bỉ của nhiều thế hệ thầy và trò. Từ nền tảng ấy, Nguyễn Xuân Ôn đang bước vào chặng đường mới với tâm thế của một ngôi trường giàu truyền thống nhưng không ngừng đổi mới, hội nhập và khát vọng vươn xa.

Tám thập kỷ – một hành trình được viết bằng trí tuệ, tâm huyết và khát vọng

Từ Trường Phổ thông bán công Nguyễn Xuân Ôn năm 1946, đến Trường Phổ thông cấp 2 Nguyễn Xuân Ôn (1950), Trường Phổ thông cấp 2 Diễn Châu (1955), Trường Phổ thông cấp 3 Diễn Châu (1959), Trường Phổ thông cấp 3 Diễn Châu I (1965), Trường Phổ thông trung học Diễn Châu I (1981), Trường Phổ thông trung học Nguyễn Xuân Ôn (1988) và Trường THPT Nguyễn Xuân Ôn từ năm 1999, tên gọi của nhà trường qua các thời kỳ đã ghi dấu những bước vận động của giáo dục và quê hương Diễn Châu. Dẫu tên gọi nhiều lần thay đổi, một mạch nguồn xuyên suốt vẫn được gìn giữ: truyền thống dạy tốt, học tốt, tinh thần trách nhiệm với quê hương và khát vọng vươn lên của các thế hệ thầy và trò.

Tám mươi năm không chỉ được đo bằng thời gian, mà còn được đo bằng những thế hệ học trò đã trưởng thành từ nơi đây. Theo hồ sơ thành tích của nhà trường, đến nay gần 45.000 học sinh đã tốt nghiệp; trong đó có hàng nghìn người trở thành giáo sư, tiến sĩ, nhà khoa học, cán bộ giữ những vị trí quan trọng trong các cơ quan của Đảng, Nhà nước và nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội.

Đó là một giá trị đặc biệt của một cơ sở giáo dục: không chỉ tạo ra những kết quả trong bảng điểm, những giải thưởng hay danh hiệu, mà quan trọng hơn là tạo dựng nguồn nhân lực cho quê hương, đất nước. Mỗi thế hệ học sinh trưởng thành là một “đại sứ” mang theo tên trường, truyền thống trường và những giá trị được vun đắp dưới mái trường Nguyễn Xuân Ôn.

Nhìn lại hành trình ấy, có thể thấy một mạch nguồn xuyên suốt: trong bất cứ hoàn cảnh nào, nhà trường cũng kiên định với sứ mệnh giáo dục, lấy chất lượng dạy và học làm nền tảng, lấy sự trưởng thành của học sinh làm thước đo cho giá trị của mình.

Chất lượng giáo dục – nền móng làm nên vị thế

Nếu truyền thống là chiều sâu thì chất lượng giáo dục chính là sức sống hiện tại của Nguyễn Xuân Ôn. Những con số trong chặng đường 10 năm gần đây cho thấy một quá trình phát triển ổn định, liên tục và có chiều sâu.

Từ năm học 2016–2017 đến 2025–2026, tỷ lệ học sinh có kết quả rèn luyện tốt tăng từ 81,85% lên 96,64%. Tỷ lệ học sinh giỏi về học lực cũng có bước tiến đáng kể; nhiều năm tỷ lệ học sinh giỏi đạt trên 40%, riêng năm học 2023–2024 đạt 57,63%. Đáng chú ý, tỷ lệ tốt nghiệp THPT từ mức 99,3% năm học 2016–2017 đã đạt 100% trong nhiều năm gần đây; tỷ lệ học sinh đỗ đại học tăng từ 75,6% lên 89,9% trong năm học 2025–2026. Đây là những chỉ dấu quan trọng phản ánh sự bền vững của chất lượng giáo dục toàn diện.

Đằng sau những con số ấy là một chiến lược giáo dục được triển khai nhất quán: đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực; tăng cường thực hành, nghiên cứu khoa học, STEM, trải nghiệm sáng tạo, hướng nghiệp; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số; chú trọng cá thể hóa, phân hóa trong dạy học để mỗi học sinh có cơ hội phát huy sở trường và khát vọng của mình.

Chất lượng mũi nhọn cũng là điểm sáng. Trong 10 năm, học sinh nhà trường liên tục đạt giải học sinh giỏi cấp tỉnh, có học sinh đạt giải quốc gia; các dự án khoa học kỹ thuật, sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng đạt nhiều giải cấp tỉnh và quốc gia. Riêng năm học 2025–2026, tại kỳ thi tốt nghiệp THPT, nhà trường có 16 điểm 10 tuyệt đối ở môn Toán và Lịch sử; 9 học sinh đạt tổng điểm từ 35 trở lên và hai học sinh Phạm Hải Đăng, Đậu Xuân Huy đạt 36,5 điểm – những thành tích giàu ý nghĩa trong năm học đặc biệt hướng tới kỷ niệm 80 năm thành lập trường.

Một ngôi trường không chỉ dạy chữ, mà còn bồi đắp nhân cách

Điều làm nên sức sống lâu bền của Nguyễn Xuân Ôn không chỉ nằm ở thành tích học tập. Trong quan niệm giáo dục của nhà trường, tri thức phải song hành với nhân cách, năng lực phải đi cùng trách nhiệm công dân.

Các hoạt động trải nghiệm, giáo dục truyền thống, văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao và hoạt động xã hội được triển khai thường xuyên. Học sinh tham gia tiếp sức mùa thi, hiến máu nhân đạo, hoạt động vì cộng đồng, vệ sinh nghĩa trang liệt sĩ, hỗ trợ học sinh khó khăn; đồng thời được trải nghiệm tại nhiều địa chỉ đỏ, di tích lịch sử, văn hóa của Nghệ An và cả nước.

Một dấu ấn riêng của Nguyễn Xuân Ôn là giáo dục tình yêu quê hương, ý thức chủ quyền biển đảo cho học sinh vùng ven biển. Từ việc tích hợp nội dung biển đảo trong các môn học đến các hoạt động ngoại khóa, sân khấu hóa, cuộc thi tìm hiểu, vẽ tranh và những chương trình hướng về biên giới, hải đảo, nhà trường đã đưa tình yêu Tổ quốc từ nhận thức trở thành hành động.

Cùng với đó, mô hình giáo dục ý thức chấp hành pháp luật và kỹ năng sống cho học sinh vùng ven biển và đồng bào Công giáo cho thấy sự chủ động của nhà trường trong việc giải quyết những vấn đề thực tiễn của giáo dục. Đây chính là cách một trường học thể hiện trách nhiệm xã hội: không đứng ngoài đời sống, mà đưa những vấn đề của cuộc sống vào giáo dục để hình thành những công dân có hiểu biết, bản lĩnh và trách nhiệm.

Huân chương Lao động hạng Nhất - sự ghi nhận cho một hành trình lớn

Một ngôi trường 80 năm tuổi có thể tự hào về truyền thống, nhưng truyền thống chỉ thực sự có sức nặng khi được nối dài bằng những thành quả cụ thể của hôm nay.

Trong hành trình gần đây, Nguyễn Xuân Ôn liên tục giữ vững danh hiệu Tập thể Lao động tiên tiến, Tập thể Lao động xuất sắc; được tặng Cờ thi đua của Chính phủ trong các năm học 2022–2023 và 2023–2024. Đặc biệt, ngày 23/12/2025, Chủ tịch nước đã ký Quyết định số 2527/QĐ-CTN tặng Huân chương Lao động hạng Nhất cho nhà trường – lần thứ hai trong lịch sử phát triển của trường.

Huân chương không chỉ là phần thưởng dành cho một năm học hay một nhiệm kỳ quản lý. Ở tầm vóc của một ngôi trường 80 năm, đó là sự kết tinh của công sức nhiều thế hệ: những người thầy đã dành cả cuộc đời cho bục giảng; những thế hệ cán bộ quản lý kiên trì vun nền; những học sinh nỗ lực vượt lên hoàn cảnh; những phụ huynh đồng hành; những cựu học sinh luôn hướng về trường; cùng sự quan tâm, chỉ đạo của các cấp, các ngành.

Đặc biệt, những năm gần đây, nhà trường đã huy động hơn 50 tỷ đồng từ công tác xã hội hóa để tăng cường cơ sở vật chất. Khuôn viên, phòng học, phòng bộ môn, sân thể thao, hệ thống công nghệ và thiết bị dạy học từng bước được đầu tư, tạo nền tảng cho việc thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới. Công trình nhà học 3 tầng mới được khánh thành đầu năm 2026 càng tạo thêm dấu ấn cho một năm đặc biệt của nhà trường.

Vì thế, Huân chương Lao động hạng Nhất có thể được nhìn nhận như một dấu mốc khẳng định vị thế, nhưng cũng là lời nhắc nhở về trách nhiệm: danh hiệu càng cao, yêu cầu đối với chặng đường phía trước càng lớn.

Từ vinh quang 80 năm đến khát vọng của một chặng đường mới

Giá trị lớn nhất của lễ kỷ niệm 80 năm không nằm ở việc nhìn lại quá khứ bằng niềm tự hào, mà ở khả năng biến truyền thống thành động lực phát triển.

Nguyễn Xuân Ôn hôm nay đang đứng trước một bối cảnh giáo dục hoàn toàn mới. Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đặt trọng tâm vào phát triển phẩm chất, năng lực; chuyển đổi số đang làm thay đổi phương thức quản trị và dạy học; yêu cầu hội nhập đòi hỏi học sinh không chỉ có kiến thức mà còn phải có ngoại ngữ, năng lực số, tư duy sáng tạo, khả năng hợp tác và thích ứng.

Trong bối cảnh ấy, truyền thống không thể là chiếc bóng của quá khứ. Truyền thống phải trở thành nội lực để đổi mới.

Với một đội ngũ có trình độ, trong đó có nhiều giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh, cùng nền tảng chuyên môn được gây dựng qua nhiều thế hệ, Nguyễn Xuân Ôn có cơ sở để tiếp tục khẳng định vai trò của mình trong hệ thống giáo dục Nghệ An. Điều cần thiết ở chặng đường mới là tiếp tục xây dựng văn hóa chất lượng, phát triển đội ngũ, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao chất lượng giáo dục mũi nhọn nhưng đồng thời không ngừng chăm lo giáo dục toàn diện, giáo dục nhân cách và kỹ năng sống cho học sinh.

Tám mươi năm trước, Nguyễn Xuân Ôn được sinh ra từ khát vọng học tập của một vùng quê. Tám mươi năm sau, mái trường ấy đã trở thành một phần ký ức, niềm tự hào và hành trang của biết bao thế hệ người Phủ Diễn.

Huân chương Lao động hạng Nhất là một dấu son. Nhưng phía trước vẫn là một hành trình dài. Và có lẽ, vẻ đẹp lớn nhất của một ngôi trường 80 năm tuổi chính là ở chỗ: đã đi qua rất nhiều mùa phượng, nhưng ngọn lửa khát vọng vẫn chưa bao giờ tắt.

(Nguồn hình ảnh trong bài do đơn vị cung cấp)